Фото: foxnews

Шу йилнинг 3 январь куни АҚШ Венесуэлага қарши ҳарбий операция бошлади. Қўшма Штатлар Венесуэладаги нишонларга зарба берди, президент Николас Мадурони қўлга олди ва уни мамлакатдан экстрадиция қилди. Кейинчалик президент Доналд Трамп Қўшма Штатлар Венесуэлани “бошқаришини” ва унинг улкан нефть ресурсларидан фойдаланишини эълон қилди ва Мадуронинг АҚШ ҳарбий кемасида кўзлари боғланган ва қўллари кишанланган ҳолда ҳибсда бўлган фотосуратини эълон қилди.

Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флорес Нью-Йоркдаги судда “наркотерроризм”, кокаин контрабандаси ва қурол сақлашда айбланди.

Ҳозир халқаро ҳамжамият АҚШнинг Венесуэладаги операцияси бўйича иккига бўлинган. Баъзилар АҚШнинг ҳаракатларини “халқаро ҳуқуқнинг тугаши” деб атади, бошқалари эса Доналд Трамп “эркин дунё етакчиси” каби ҳаракат қилган дея ҳисобламоқда.

Жумладан, БМТ Бош котиби Антонио Гутеррес АҚШнинг ҳужумларидан “чуқур хавотир” билдирди, унинг вакили эса бу “хавфли прецедент яратиши” мумкинлигини айтди.

Хўш, дунё Вашингтоннинг ҳаракатларига қандай баҳо бермоқда? Қуйида шу хусусида.

Халқаро ҳуқуқ “ҳар қандай шароитда” ҳурмат қилиниши керак — Кая Каллас

Европа Иттифоқининг ташқи ишлар ва хавфсизлик сиёсати бўйича Олий вакили Кая Каллас АҚШнинг Венесуэлага ҳужумларидан сўнг ўзини тутишга чақирди ва халқаро ҳуқуқ “ҳар қандай шароитда” ҳурмат қилиниши кераклигини таъкидлади. Унинг таъкидлашича, Европа Иттифоқи “Николас Мадуронинг ноқонунийлигини бир неча бор эълон қилган ва ҳокимиятнинг тинч йўл билан ўтишини ҳимоя қилган”.

Германия канцлери Фридрих Мерц Мадуронинг ноқонунийлигини тан олди, аммо халқаро ҳуқуқнинг муҳимлигини яна бир бор таъкидлади.

“Мадуро ўз мамлакатини вайрон қилди. Сўнгги сайловлар сохталаштирилган эди. Кўпгина давлатлар сингари, биз ҳам унинг президентлигини тан олмадик... АҚШ аралашувининг ҳуқуқий баҳоси мураккаб масала ва эҳтиёткорлик билан таҳлил қилишни талаб қилади. Халқаро ҳуқуқ асосий тамойил бўлиб қолмоқда. Ҳозирги босқичда Венесуэлада сиёсий беқарорликнинг олдини олиш керак”, — деди у.

Испания Бош вазири Педро Санчес ҳам Вашингтонни танқид қилди: “Венесуэладаги халқаро ҳуқуқнинг бузилиши биз қаттиқ қоралайдиган ҳаракатдир”, — дея ёзган у ҳукмрон Испания Социалистик Ишчилар партияси тарафдорларига йўллаган мактубида.

Франция АҚШ операцияси халқаро ҳуқуқни бузишини ва Венесуэла инқирозига ҳеч қандай ечимни ташқаридан мажбурлаб бўлмаслигини таъкидлади. Франция президенти Эммануэль Макрон 2004 йилги президентликка собиқ номзод Эдмундо Гонсалес Уррутияни сиёсий ўтиш даврига раҳбарлик қилишга чақирди.

Буюк Британия Бош вазири Кир Стармер Буюк Британия Венесуэладаги “ўзгариб бораётган вазият”ни америкалик ҳамкорлари билан муҳокама қилишини ва Лондон Мадуро “режими”нинг қулашидан “кўз ёш тўкмаслигини” таъкидлади.

Трампнинг иттифоқчиси бўлган Италия Бош вазири Жоржа Мелони АҚШнинг Венесуэладаги ҳарбий ҳаракатлари “қонуний” ва “мудофаа” эканлигини таъкидлади.

Ўз навбатида, Исроил ташқи ишлар вазири Гидеон Саар АҚШ операциясини “тарихий” деб атади.

“Исроил эркин дунё етакчиси сифатида ишлаган президент Трамп бошчилигидаги АҚШ операциясини юқори баҳолайди. Ушбу тарихий лаҳзада Исроил Мадуронинг ноқонуний зулми остида азоб чеккан озодликни севувчи Венесуэла халқи билан бирга”, — дея ёзди Саар “Х” платформасига.

Россияга қарши урушда АҚШнинг қўллаб-қувватлашига таянадиган Украина йирик давлатнинг Венесуэла каби анча кичикроқ давлатга қарши ҳарбий куч ишлатишининг қонунийлиги ҳақида изоҳ беришдан бош тортди.

Ташқи ишлар вазири Андрей Сибига Мадуронинг қонуний эмаслиги ва Венесуэла расмийлари томонидан амалга оширилаётган репрессияларга эътибор қаратди ва “демократия, инсон ҳуқуқлари ва венесуэлаликлар манфаатлари”ни қўллаб-қувватлашини билдирди.

Трамп оқ танли африканер озчиликка нисбатан камситиш ва ҳатто “геноцид”да айблаётган Жанубий Африка Республикаси: “Бундай ноқонуний бир томонлама куч ишлатиш халқаро тартибнинг барқарорлигига ва давлатлар тенглиги тамойилига путур етказади”, деб таъкидлади.

Греция Бош вазири Кириакос Митсотакис “Х” платформасида Мадуро “Венесуэла халқи учун тасаввур қилиб бўлмайдиган азоб-уқубатларга олиб келган шафқатсиз ва репрессив диктатурани бошқарганини” ёзган. “Унинг режимининг тугаши мамлакатга янги умид бағишлайди. Ҳозир сўнгги ҳаракатларнинг қонунийлиги ҳақида изоҳ бериш вақти эмас”, — деди у.

Сербия президенти Александр Вучич бу воқеани халқаро ҳуқуқ энди ишламаслигининг исботи деб атади.

“Венесуэладаги воқеалардан сўнг, халқаро ҳуқуқий тартиб ва БМТ Низоми ишламаётгани маълум бўлди. Жунгли қонуни, энг кучлиларнинг ҳуқуқи, дунёда ҳукмронлик қилмоқда ва бу замонавий жаҳон сиёсатининг ягона тамойилидир”, — деди Вучич.

Шу фонда у Сербия кейинги 18 ой ичида ўзининг “ҳарбий салоҳиятини” икки баравар ошириши ва қуролли кучлари сонини 30 фоизга ошириши ҳақида эълон қилди.

Польша ташқи ишлар вазири Радослав Сикорски Мадуронинг қўлга олиниши ҳақида изоҳ бериб, “бу яхши одам билан содир бўлмас эди” деб таъкидлади.

Лотин Америкасининг “суверенитетига ҳужум”...

Мадуро ҳукумати билан узоқ вақтдан бери алоқада бўлган Россия, Хитой ва Эрон тезда АҚШнинг операциясини қоралади. Ўз навбатида, Вашингтоннинг иттифоқчилари, жумладан, Европа Иттифоқи ҳам ўз муносабатини билдирди.

Россия Венесуэлага қарши “қуролли тажовуз ҳаракати”ни қоралади ҳамда АҚШ раҳбариятини “ўз позициясини қайта кўриб чиқишга ва суверен мамлакатнинг қонуний сайланган президенти ва унинг рафиқасини озод қилишга” чақирди.

“Бундай ҳаракатларни оқлаш учун келтирилган баҳоналар асоссиз. Мафкуравий адоват ишбилармонлик прагматизмидан, ишонч ва олдиндан айтиб бўладиган муносабатларни ўрнатишга тайёрликдан устун келди… Венесуэлага ҳеч қандай ҳалокатли, ҳарбий ташқи аралашувсиз ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи кафолатланиши керак”, — дея таъкидлади Россия ташқи ишлар вазирлиги.

Хитой Ташқи ишлар вазирлиги Пекин Қўшма Штатларнинг Венесуэла ва унинг президентига қарши куч ишлатишидан “ҳайратда” эканлигини айтди.

“Қўшма Штатларнинг бундай гегемонлик ҳаракатлари халқаро ҳуқуқ ва Венесуэла суверенитетини жиддий равишда бузади ва Лотин Америкаси ва Кариб денгизида тинчлик ва хавфсизликка таҳдид солади. Хитой бунга қатъий қарши”, — деди вазирлик вакили.

Куба ва Эрон ҳам АҚШнинг ҳаракатларини қоралади. Ўтган йилнинг июнь ойида АҚШ томонидан бомбардимон қилинган Теҳрон ҳужумни “Венесуэла миллий суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини қўпол равишда бузиш” деб эълон қилди ва БМТ Хавфсизлик Кенгашини аралашишга чақирди.

Венесуэланинг яқин иттифоқчиси бўлган Куба “жасур Венесуэла халқига қарши давлат терроризмини” қоралади.

Куба президенти Мигел Диас-Канел Бермудес Николас Мадуронинг АҚШ кучлари томонидан қўлга олинишини “давлат терроризми” ва халқаро ҳуқуқнинг шармандали бузилиши деб атади. Фуқароларга мурожаатида у Куба Монро доктринасини рад этишини ва Венесуэла учун курашишга тайёрлигини эълон қилди.

“Венесуэла ва Куба учун биз ҳатто қонимиз ва жонимизни беришга тайёрмиз... Йўқ, Жаноб империалистлар. Бу сизнинг орқа ҳовлингиз эмас. Биз Монро доктринасини қабул қилмаймиз ёки тан олмаймиз”, — деди Бермудез.

Трамп гиёҳванд моддалар савдоси туфайли ҳарбий ҳаракатлар билан таҳдид қилган Мексика АҚШнинг Венесуэладаги ҳарбий ҳаракатларини кескин қоралаб, бу “минтақавий барқарорликка жиддий путур етказади” дея таъкидлади.

Венесуэла билан чегарадош Колумбия президенти Густаво Петро АҚШнинг ҳаракатларини Лотин Америкасининг “суверенитетига ҳужум” деб атади ва бу гуманитар инқирозга олиб келишини қўшимча қилди.

Бразилия президенти Луис Инасио Лула да Силва ҳам ўз фикрини билдириб, воқеани “хавфли прецедент” деб атади.

“Бу ҳаракатлар Венесуэла суверенитетига ўта жиддий тажовуз ва бутун халқаро ҳамжамият учун яна бир ўта хавфли прецедентдир. Халқаро ҳуқуқни қўпол равишда бузадиган мамлакатларга қилинган ҳужумлар зўравонлик, бетартиблик ва беқарорлик дунёсига биринчи қадамдир, бу ерда кучлиларнинг қонуни устунлик қилади”, — дея ёзди у “Х” ижтимоий медиа платформасида халқаро ҳамжамиятни ушбу эпизодга қатъий жавоб беришга чақириб.

Беларусь раҳбари Александр Лукашенко ҳам Венесуэла халқига “бирдамлик хабарини” етказди, деди Венесуэла ташқи ишлар вазири Иван Гил Пинто. Лукашенконинг матбуот котиби Наталья Эисмонт Беларусь раҳбари Вашингтоннинг ҳаракатларини қоралашини ва Венесуэладаги ҳарбий ҳаракатлар “америкаликларга керак бўлмаган” “иккинчи Вьетнамга” айланишини айтган.

Бошқа бир қўшни давлат, Гаяна президенти Ирфаан Али, мамлакат хавфсизлик режасини фаоллаштирганини айтди, аммо қўшимча тафсилотларни келтирмади.

Аргентина президенти Хавьер Милей ижтимоий тармоқларда “озодлик олдинга қадам ташлади” ва “озодлик абадий бўлсин” деб ёзди.