Иллюстратив фото

Сунъий интеллектнинг жадал ривожланиши даврида ҳам тарихчиларнинг роли тобора ортиб боради. Сабаби, ҳеч қандай алгоритм ўтмишдаги воқеаларнинг ҳиссий ва ахлоқий чуқурлигини қамраб олишга қодир эмас. Бу фикрларни Корнел университетининг фашистлар Германияси тарихи бўйича мутахассиси Ян Бурцлафф айтиб ўтди.

Ўз тадқиқотида олим ChatGPT 1995 йилда Ла Паз, Краков ва Коннектикутда кузатилган Холокостдан омон қолганларнинг гувоҳликларини қандай такрорлашини таҳлил қилди.

Маълум бўлишича, сунъий интеллект энг муҳим тафсилотларни ўтказиб юборади. Мисол учун, етти ёшли Луиза Д.нинг ўлаётганда онаси бола «ҳеч бўлмаганда бир томчи намлик» олиши учун бармоғини қандай кесиб ташлагани ҳақидаги кўрсатмасини ChatGPT четлаб ўтган.

«Агар сунъий интеллект ҳатто бу каби саҳналарни — замонавий тарихдаги инсоният азобларининг кўламини ҳам етказа олмаса, у янада нозик ҳикояларни етказиб беради», — дейди Бурцлафф.

Унинг қўшимча қилишича, тарихчилар керак, чунки улар тинглашлари ва шарҳлашлари мумкин. Сунъий интеллект фақат умумлаштириши мумкин.

Тадқиқотчининг таъкидлашича, ChatGPT каби тизимлар кутилмаган истиқболларни тақдим этиши мумкин, аммо улар тарихни соддалаштиришга интилади, шу жумладан, Холокост каби фожиаларни аниқ, чизиқли ҳикояга қисқартириб бўлмайди.

“Алгоритмлар силлиқ ва тартибли, тарихчининг вазифаси эса ахлоқий вазнни сақлашдир”, — дейди олим.

Мақолада у жароҳат, геноцид ва тарихий адолатсизлик мавзулари билан ишлайдиган тадқиқотчилар ва ўқитувчилар учун бешта тамойилни белгилаб берди: асосийси, тарихчилар “машиналарга ўхшамасликлари” керак.

“Хавф остида бўлган нарса нафақат Холокост хотираси, балки барча жамиятлар алгоритмлар асрида ўзларининг ўтмишларини қандай эслаб, қандай изоҳлашларидир”, — дея хулоса қилди Бурцлафф.