Яқин Шарқдаги уруш туфайли нефть бозоридаги тартибсизлик келгуси ҳафтада янада кучаяди. Таҳлилчилар Эронда нефть қазиб олишнинг тўлиқ тўхташини, Ҳўрмуз бўғози блокадаси давом этишини ва томонларнинг ўзаро зарбалари кўлами кенгайишини кутишмоқда. Бу минтақадан нефть етказиб беришдаги узилишларни узайтиради ва хомашё нархини бир баррель учун 100 доллардан юқорига кўтариши эҳтимоли жуда катта. Bloomberg агентлиги энергетика инқирозининг тўққиз кунлик якунларини сарҳисоб қилди.

Занжир реакцияси ва ишлаб чиқаришнинг қисқариши

Эрон томонидан ўққа тутилган бир қатор давлатлар аллақачон нефть қазиб олишни камайтиришни бошлади: биринчи бўлиб Ироқ, ундан кейин Бирлашган Араб Амирликлари (БАА) ва Кувайт шундай йўл тутди. Занжир реакцияси давом этиши мумкин: танкерлар Ҳурмуз бўғозига киришдан қўрқишмоқда, бу эса юк ортиш учун бўш кемалар сонини камайтирмоқда. Кемалардаги захиралар тугагач, минтақадаги ер усти омборлари янада тезроқ тўлади.

Инқироз тез орада ҳал бўлиш белгиларини кўрсатмаяпти. Тинчлик даврида денгиз орқали етказиладиган жаҳон нефть захираларининг бешдан бир қисми Ҳўрмуз бўғози орқали ўтади ва бу артерия ёпиқ қолар экан, хаос давом этади. Сўнгги кунларда бўғозда фақат Эрон билан боғлиқ танкерлар ва иккита Хитой юк кемаси кўринган.

Назарий жиҳатдан минтақадаги қазиб олинадиган нефтнинг фақат учдан бир қисми бўғоздан айланиб ўтиши мумкин. Бу имкониятдан Саудия Арабистони фаол фойдаланмоқда — у шу ҳафта ичида улкан ҳажмдаги нефтни экспорт қилиш учун Қизил денгиз соҳилига йўналтирди.

Трампнинг позицияси ва «100 долларлик» чегара

Нафақат Эрон, балки АҚШ ҳам ён бериш ниятида эмас: 7 март куни Дональд Трамп ислом республикасига янада кучлироқ зарбалар берилишини эълон қилди. Таҳлилчилар ва нефть трейдерлари учун бу уруш Brent маркали нефть нархини психологик 100 долларлик чегарагача кўтариши ҳақидаги аниқ сигналдир. Ҳозирда бу маркадаги нефть нархи 30 фоизга ошиб, қарийб 93 долларга етди — бу охирги олти йилдаги энг катта сакрашдир.

Баъзи бозорларда «100 долларлик нефть» сценарийси аллақачон амалга ошди:

— Абу-Дабининг Murban нефти: 103 доллар.

— Уммон нефти: 107 доллар.

— Шанхай биржасидаги Хитой нефти: 109 доллар.

«Бундай сценарийда қисқа муддатли истиқболда нархлар учун аслида ҳеч қандай чегара йўқ», — дейди собиқ трейдер Стефано Грассо.

Инфратузилма ва инфляция хавфи

Бир томондан, нефть инфратузилмасига ҳужум хавфи сақланиб қолмоқда. Фақат шу дам олиш кунларида Саудия Арабистони кунига бир миллион баррель нефть қазиб олинадиган конга яқинлашаётган Эрон дронларини уриб туширди; Баҳрайн ва Қатарга ҳам зарбалар берилди.

Иккинчи томондан, экспортёрлар Ҳўрмуз бўғозига киришдан қўрқишмоқда. АҚШ молиявий ҳимоя ва суғурта ваъда қилмоқда, аммо энг самарали кафолат танкерларни ҳарбий кемалар кузатувида олиб ўтиш ёки ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш бўларди.

Дональд Трамп инфляция ва бензин нархининг ошиши ҳақидаги хавотирларни рад этмоқда:

«Биз нефть нархи ошишини тахмин қилгандик ва бу содир бўлди; лекин улар яна тушади ва жуда тез тушади», — деди АҚШ президенти 7 март куни.

Осиё ва Европанинг аҳволи

Етказиб беришдаги беқарорликдан айниқса Осиё мамлакатлари жабр кўрмоқда.

Ҳиндистон: АҚШдан Россия нефтини сотиб олишни қайта бошлаш учун вақтинчалик рухсат олди.

Япония: Нефть захираларининг 90 фоизидан ортиғини ушбу минтақадан олади, шу сабабли миллий резервдан фойдаланишга рухсат сўради.

Жанубий Корея: Охирги 30 йил ичида биринчи марта нефть нархига «юқори чегара» (price cap) ўрнатишни кўриб чиқмоқда.

Европа: 5 март куни авиация ёқилғиси нархи тарихий максимумга — бир тонна учун 1528 долларга чиқди (бу бир баррель учун 190 доллардан ортиқ демакдир).

ING Groep NV таҳлилчиларининг асосий сценарийсига кўра, узилишлар тўрт ҳафта давом этади (икки ҳафта тўлиқ тўхташ ва икки ҳафта 50 фоизлик қувватда ишлаш). Агар АҚШ ва Исроил зарбалари Эроннинг кемаларга ҳужум қилиш қобилиятини заифлаштирса ва бўғоз очилса, вазият нормаллашиши мумкин.

Бироқ энг драматик сценарийга кўра, агар нефть ва суюлтирилган газ етказиб бериш уч ойга тўхтаб қолса, 2026 йилнинг иккинчи чорагида нефть нархи рекорд даражадаги энг юқори нуқталарга кўтарилиши мумкин.