Yaqin Sharqdagi urush tufayli neft bozoridagi tartibsizlik kelgusi haftada yanada kuchayadi. Tahlilchilar Eronda neft qazib olishning toʻliq toʻxtashini, Hoʻrmuz boʻgʻozi blokadasi davom etishini va tomonlarning oʻzaro zarbalari koʻlami kengayishini kutishmoqda. Bu mintaqadan neft yetkazib berishdagi uzilishlarni uzaytiradi va xomashyo narxini bir barrel uchun 100 dollardan yuqoriga koʻtarishi ehtimoli juda katta. Bloomberg agentligi energetika inqirozining toʻqqiz kunlik yakunlarini sarhisob qildi.

Zanjir reaksiyasi va ishlab chiqarishning qisqarishi

Eron tomonidan oʻqqa tutilgan bir qator davlatlar allaqachon neft qazib olishni kamaytirishni boshladi: birinchi boʻlib Iroq, undan keyin Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) va Kuvayt shunday yoʻl tutdi. Zanjir reaksiyasi davom etishi mumkin: tankerlar Hurmuz boʻgʻoziga kirishdan qoʻrqishmoqda, bu esa yuk ortish uchun boʻsh kemalar sonini kamaytirmoqda. Kemalardagi zaxiralar tugagach, mintaqadagi yer usti omborlari yanada tezroq toʻladi.

Inqiroz tez orada hal boʻlish belgilarini koʻrsatmayapti. Tinchlik davrida dengiz orqali yetkaziladigan jahon neft zaxiralarining beshdan bir qismi Hoʻrmuz boʻgʻozi orqali oʻtadi va bu arteriya yopiq qolar ekan, xaos davom etadi. Soʻnggi kunlarda boʻgʻozda faqat Eron bilan bogʻliq tankerlar va ikkita Xitoy yuk kemasi koʻringan.

Nazariy jihatdan mintaqadagi qazib olinadigan neftning faqat uchdan bir qismi boʻgʻozdan aylanib oʻtishi mumkin. Bu imkoniyatdan Saudiya Arabistoni faol foydalanmoqda — u shu hafta ichida ulkan hajmdagi neftni eksport qilish uchun Qizil dengiz sohiliga yoʻnaltirdi.

Trampning pozitsiyasi va “100 dollarlik” chegara

Nafaqat Eron, balki AQSH ham yon berish niyatida emas: 7-mart kuni Donald Tramp islom respublikasiga yanada kuchliroq zarbalar berilishini eʼlon qildi. Tahlilchilar va neft treyderlari uchun bu urush Brent markali neft narxini psixologik 100 dollarlik chegaragacha koʻtarishi haqidagi aniq signaldir. Hozirda bu markadagi neft narxi 30 foizga oshib, qariyb 93 dollarga yetdi — bu oxirgi olti yildagi eng katta sakrashdir.

Baʼzi bozorlarda “100 dollarlik neft” ssenariysi allaqachon amalga oshdi:

— Abu-Dabining Murban nefti: 103 dollar.

— Ummon nefti: 107 dollar.

— Shanxay birjasidagi Xitoy nefti: 109 dollar.

“Bunday ssenariyda qisqa muddatli istiqbolda narxlar uchun aslida hech qanday chegara yoʻq”, — deydi sobiq treyder Stefano Grasso.

Infratuzilma va inflyatsiya xavfi

Bir tomondan, neft infratuzilmasiga hujum xavfi saqlanib qolmoqda. Faqat shu dam olish kunlarida Saudiya Arabistoni kuniga bir million barrel neft qazib olinadigan konga yaqinlashayotgan Eron dronlarini urib tushirdi; Bahrayn va Qatarga ham zarbalar berildi.

Ikkinchi tomondan, eksportyorlar Hoʻrmuz boʻgʻoziga kirishdan qoʻrqishmoqda. AQSH moliyaviy himoya va sugʻurta vaʼda qilmoqda, ammo eng samarali kafolat tankerlarni harbiy kemalar kuzatuvida olib oʻtish yoki harbiy harakatlarni toʻxtatish boʻlardi.

Donald Tramp inflyatsiya va benzin narxining oshishi haqidagi xavotirlarni rad etmoqda:

“Biz neft narxi oshishini taxmin qilgandik va bu sodir boʻldi; lekin ular yana tushadi va juda tez tushadi”, — dedi AQSH prezidenti 7-mart kuni.

Osiyo va Yevropaning ahvoli

Yetkazib berishdagi beqarorlikdan ayniqsa Osiyo mamlakatlari jabr koʻrmoqda.

Hindiston: AQSHdan Rossiya neftini sotib olishni qayta boshlash uchun vaqtinchalik ruxsat oldi.

Yaponiya: Neft zaxiralarining 90 foizidan ortigʻini ushbu mintaqadan oladi, shu sababli milliy rezervdan foydalanishga ruxsat soʻradi.

Janubiy Koreya: Oxirgi 30-yil ichida birinchi marta neft narxiga “yuqori chegara” (price cap) oʻrnatishni koʻrib chiqmoqda.

Yevropa: 5-mart kuni aviatsiya yoqilgʻisi narxi tarixiy maksimumga — bir tonna uchun 1528 dollarga chiqdi (bu bir barrel uchun 190 dollardan ortiq demakdir).

ING Groep NV tahlilchilarining asosiy ssenariysiga koʻra, uzilishlar toʻrt hafta davom etadi (ikki hafta toʻliq toʻxtash va ikki hafta 50 foizlik quvvatda ishlash). Agar AQSH va Isroil zarbalari Eronning kemalarga hujum qilish qobiliyatini zaiflashtirsa va boʻgʻoz ochilsa, vaziyat normallashishi mumkin.

Biroq eng dramatik ssenariyga koʻra, agar neft va suyultirilgan gaz yetkazib berish uch oyga toʻxtab qolsa, 2026-yilning ikkinchi choragida neft narxi rekord darajadagi eng yuqori nuqtalarga koʻtarilishi mumkin.