Bugungi kunda har bir insonning choʻntagida dunyodagi eng xavfli “kazino” joylashgan. U nazoratsiz va tun-kun ishlaydi. Tasavvur qiling, siz qorongʻi bir xonadasiz. Qarshingizda dunyodagi eng aqlli, eng hissiz va hech qachon charchamaydigan matematik algoritm turibdi. U sizning qachon hayajonlanishingizni, qachon tavakkal qilishingizni va qaysi paytda umidingiz soʻnib borayotganini ham biladi. Ekrandagi tugmalar bosilishi sizni “omad”ga emas, balki yanada chuqurroq psixologik tuzoqqa olib kiradi. Onlayn qimor shunchaki pul yoʻqotish emas, balki inson irodasi va ruhiyatiga taʼsir qiluvchi ulkan kuchdir.

Bugungi kunga kelib totalizatorlarning minglab turlari paydo boʻldi. Sir emaski, ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari doimiy ravishda ana shunday onlayn qimor platformalarining reklamalariga guvoh boʻlishadi. “Kiring va tezda boyib keting” shioriga aldanib, onlayn qimor asiriga aylanayotgan yoshlar, oʻsmirlar ham kam emas. Shundan ekan, onlayn qimor ortidan keladigan xatarlar barchamizni harqachongidan ham hushyor va irodali boʻlishga undaydi.

Totalizatorlar orqali moʻmay daromad topmoqchi boʻlgan inson ilk bor kichik yutuqni qoʻlga kiritgach, uning xayolida shunday “portlash” yuz beradiki, ayni shu yutuqli lahzani yana bir bor his qilish uchun qayta va qayta pul sarflayveradi. Yoʻqotilgan mablagʻning oʻrnini qoplash uchun ham yana va yana onlayn qimorga murojaat qilaveradi. Bu jarayonning oxiri yoʻq, chunki tizim shunday ishlaydi. Yuqorida taʼkidlaganimizdek, u qachon hayajonlanishingizdan tortib, tavakkalga moyilligingiz, qaysi paytda umidsizlanishingizni ham sezadi.

Onlayn qimor faqatgina choʻntagingizni “quritadigan” vosita emas. U xotirjamligingizni, oilangizning sizga boʻlgan ishonchini va eng muhimi oʻzligingizdan ayiruvchi dushmandir.

Ushbu maqolada ekran ortidagi tuzoqning yashirin haqiqatlari, nima uchun onlayn qimorda yutib boʻlmasligi va totalizator tuzogʻidan qanday chiqish mumkinligi haqida gaplashamiz.

“Hammasi nazoratim ostida”, deb oʻylash allaqachon onlayn tuzoqdaligingiz dalolati

Bugungi kunda onlayn qimor global miqyosdagi ulkan moliyaviy imperiyaga aylanib ulgurdi. 2026-yilgi maʼlumotlarga koʻra, dunyo boʻylab onlayn qimor bozorining kapitallashuvi 143 milliard dollardan oshib ketgan. Ushbu moliyaviy mexanizmning ortida shunchaki statistik maʼlumotlar emas, balki barbod boʻlayotgan oʻn minglab taqdirlar yotibdi. Hozirga kelib, onlayn qimor imperiyasi odamlarni oʻzining global “oʻrgimchak toʻri”ga ilintirish uchun sunʼiy intellekt va neyromarketing texnologiyalaridan keng foydalanmoqda.

Foydalanuvchi oʻz smartfonida qimorga pul tikayotgan lahzada, dunyoning boshqa bir chekkasidagi superkompyuterlar uning xulq-atvorini sekundiga millionlab marta tahlil qilib, qaysi vaqtda “yutuq illyuziyasi”ni berishni hisoblab chiqadi.

Ushbu tahliliy tizim inson miyasining eng zaif nuqtalarini nishonga oladi. Birinchi marta kutilmagan yutuq kelganda, miya neyronlari orasida misli koʻrilmagan “dofamin boʻroni” boshlanadi. Shundan soʻng, oʻyinchi ongli ravishda emas, balki biologik instinktlar darajasida oʻsha lahzani takrorlashga intila boshlaydi. Tizim esa buni juda yaxshi biladi. U sizni butkul taslim boʻlishingizga yoʻl qoʻymaydi, balki vaqti-vaqti bilan kichik mablagʻlarni “qaytarib berib”, miyangizdagi yolgʻon umid olovini yoqib turadi. Inson oʻzini boyib ketish arafasida turgandek his qilgan lahzada, aslida u trillionlab dollarlik sanoatning navbatdagi “yonilgʻisi”ga aylanib ulgurgan boʻladi. Bu psixologik qullik zanjiri shunday pishiq toʻqilganki, inson qanchalik chuqurroq botganini anglaganda, koʻpincha moliyaviy va maʼnaviy resurslari allaqachon tugab boʻlgan boʻladi.

Bu jarayon faqat bir kishining shaxsiy fojiasi bilan cheklanib qolmaydi, balki jamiyatning eng muhim boʻgʻini — oila mustahkamligiga ham zarar yetkazadi. Onlayn qimorga mukkasidan ketgan shaxs yaqinlarining moliyaviy yordamini xuddi oʻyin uchun navbatdagi imkoniyatdek koʻra boshlaydi. Iqtisodiy jihatdan esa, onlayn qimor oqibatida mamlakatimizdan tashqariga chiqib ketayotgan yuzlab million dollarlar nafaqat oʻsha oʻyinchining hamyonini, balki millatning umumiy farovonligini ham kemiradi.

Reklama ortidagi xiyonat

Ushbu botqoqning chuqurlashib borayotganiga sabab boʻlayotgan yana bir ogʻriqli nuqta bor. U ham boʻlsa ijtimoiy tarmoqlarda minglab, millionlab obunachilarga ega boʻlgan ayrim blogerlarning oʻz kuzatuvchilarini muntazam ravishda onlayn qimorga targʻib qilishidir. Eng achinarlisi, ular bu halokatli oʻyinlarni “baxtli hayot kaliti” sifatida taqdim etib, oʻz vatandoshlarining fojiasi ustiga hashamatli hayot qurishdan uyalishmayapti.

Bir tiyinga qimmat jekpotlar bahosi

Raqamli ekranlar ortidagi yaltiroq dunyoning haqiqiy bahosi baʼzan inson hayoti bilan oʻlchanadi. Dunyo miqyosida oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, onlayn qimorga qaram boʻlgan insonlar oʻrtasida oʻz joniga qasd qilish darajasi boshqa har qanday turdagi tobelikka nisbatan bir necha barobar yuqori.

Soʻnggi bir necha yil ichida mamlakatimizdagi ommaviy axborot vositalari orqali onlayn qimor sababli yuz bergan oʻnlab mudhish holatlar haqidagi xabarlarga koʻzimiz tushgani ham bor gap.

“Raqamli qopqon”dan qanday ozod boʻlish mumkin?

Qimor oʻyinlaridagi ruhiy qaramlikdan qutilish — bu shunchaki oʻyin platformasini smartfoningizdan oʻchirib tashlash bilan hal boʻlmaydi. Bu tuzoqqa tushib qolgan insonlar quyidagi qatʼiy qadamlarni kechiktirmasdan amalga oshirishi lozim boʻladi.

Magʻlubiyat va qaramlikni tan olish. Eng qiyin, ammo eng muhim qadam — bu magʻlubiyatni tan olishdir. Yutqazilgan pullar oʻrnini qimor oʻynab toʻldirish haqidagi xayollarni toʻxtatish shart. Boy berilgan mablagʻlar qilingan xatolik uchun toʻlangan badal deb hisoblash va ortga qaytmaslik eng toʻgʻri yoʻldir.

Moliyaviy va texnik toʻsiqlar oʻrnatish. Iroda har doim ham algoritmlarga qarshi tura olmaydi, shuning uchun toʻsiqlar yaratish shart. Barcha qimor ilovalarini oʻchirish, saytlarni bloklash va eng asosiysi moliyaviy nazoratni yaqinlarga topshirish lozim. Maʼlum muddat bank plastik kartalari boshqaruvini, oylik maoshni va barcha xarajatlarni ishonchli oila aʼzolari nazoratida boʻlishi onlayn qimor qaramligidan xalos boʻlishda yordam beradi.

Muntazam boʻsh vaqt — qimorning eng yaqin doʻsti

Miya qimordan oladigan sunʼiy hayajonga oʻrganib qolganidan soʻng, oddiy hayot zerikarli boʻlib koʻrinadi. Buni yengish uchun miyani uni tabiiy dofamin bilan taʼminlash zarur. Masalan, sport bilan shugʻullanish, kitob oʻqish yoki yangi hunar oʻrganish orqali miyani mehnat evaziga keladigan tabiiy rohatga koʻniktirish onlayn qimor qaramligidan qutilishga yordam beradi.

Shuningdek, bu jarayonda yaqinlar koʻmagi ham muhim ahamiyatga ega. Ruhiy tobelikdan yolgʻiz qutilish qiyin. Onlayn qimor oqibatida orttirilgan muammolarni yaqinlardan sir tutish qaramlikdan qutilishga toʻsqinlik qilishi mumkin. Aksincha, mavjud haqiqatni oila aʼzolari bilan boʻlishish orqali ularning ishonchini qayta tiklash va oilaviy maslahatlashuv evaziga muammoni bartaraf etish oson kechadi.

Xulosa oʻrnida aytish joizki, onlayn qimor — bu hech qachon yutib boʻlmaydigan oʻyin. Unda yutishning yagona yoʻli — oʻynamaslikdir. “Mening farzandim bunday qilmaydi” degan ishonch bilan emas, balki hushyorlik va doimiy muloqot bilan bu illatga qarshi kurashish samaralidir. Unutmang, eng katta “jekpot” — bu tinch oila, halol mehnat bilan topilgan barakali rizq va koʻngil xotirjamligidir. Erkinligingizni raqamlarga, kelajagingizni esa tasodiflarga topshirib qoʻymang.

Eʼzozbek Hamidov tayyorladi.