Австралиянинг Эсперанс шаҳри яқинидаги Уортон соҳилида 109 йил аввал ёзилган хат хат топилди. У 1916 йил 15 август куни Биринчи жаҳон урушига йўл олган австралиялик аскар Малколм Александр Невилл томонидан онасига ёзилган бўлиб, шиша ичига солинган ҳолда денгизга ташланган.

Невилл ўз хатида хуш кайфият билан шундай ёзган: “Ҳозирча жуда яхши вақт ўтказяпмиз. Таом ҳам яхши, фақат битта овқатни денгизга кўмишга тўғри келди.” У Аделаидадан йўлга чиққанига уч кун бўлганида бу хатни ёзган ва “Сизни севувчи ўғлингиз Малколм... денгизда, қаердадир” дея хатини якунлаган у.

Аскарнинг хатини эсперанслик Дебра Брауннинг оиласи пляжда чиқинди йиғиш пайтида топган. Улар шишанинг яхши ҳолатда сақланиб қолганини кўриб, уни қум остида ётган, деб тахмин қилган. “Агар шиша 109 йил денгизда бўлганида эди, қопқоғи чириб кетган бўларди”, деган Браун.

Шишадан хатни эҳтиёткорлик билан чиқариб олгач, улар Малколм Невилл ҳақида маълумот излаб, уни Австралия Ҳарбий ёдгорлиги сайтидан топган. Маълум бўлишича, Невилл фронтга чиққанидан атиги икки ой ўтиб, 1917 йил апрелида Францияда ҳалок бўлган.

У илк бор 1916 йил 1 апрель куни ҳарбий хизматга ёзилган, аммо соғлиги ва бўйи пастлиги сабаб хизматга қабул қилинмаган. Бир неча ойдан сўнг Невилл яна уриниб, бу сафар ижобий жавоб олган. У катта жасорат билан ўз бурчини адо этишни хоҳлаган, аммо фақат икки ойдан сўнг — Буллекур жангининг биринчи кунида ҳалок бўлган.

Топилган шиша ичида яна бир аскар — Уильям Кирк Харлининг ҳам хати бўлган. У урушдан соғ қайтган ва болаликдаги севгилисига уйланган. Харли ўз хатида “Агар бу шишани топсангиз, умид қиламан, кайфиятингиз бизникидек яхши бўлсин”, деб ёзган.

Тарихчиларнинг қайд этишича, 1916 йилда Европага йўл олган аскарлар кўпинча шундай “денгиз хатлари”ни шиша ичига солиб денгизга ташлашган. Ҳарбий хизматчилар урушнинг ҳақиқий даҳшатларини билган ва бу одат, улар учун эҳтимол, оилалари билан сўнгги боғланиш умиди бўлган.