Foto: Islom sivilizatsiyasi markazi

2025-yil 14–16-dekabr kunlari Saudiya Arabistoni Qirolligining Ar-Riyod shahrida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Sivilizatsiyalar alyansining XI Global forumi boʻlib oʻtdi.

Anjuman BMT Sivilizatsiyalar alyansining 20-yilligiga bagʻishlanib “Koʻp qutbli dunyoda insoniyat yoʻlida muloqot orqali oʻzaro hurmat va anglashuvning yangi davri” shiori ostida tashkil etildi. Forum sivilizatsiyalar va madaniyatlar oʻrtasidagi muloqotni rivojlantirish, mediasavodxonlikni oshirish, migratsiya masalalari, ekstremizmni oldini olish hamda inklyuzivlikni ilgari surishga bagʻishlangan nufuzli xalqaro platforma sifatida oʻtdi.

Forum ishida Oʻzbekiston Respublikasi delegatsiyasi faol ishtirok etdi. Delegatsiya tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, shuningdek, tegishli vazirlik va idoralar hamda sohaviy tashkilotlar vakillari kirdi. Oʻzbek delegatsiyasining ishtiroki Oʻzbekistonning sivilizatsiyalar muloqoti sohasidagi tashabbuslarini xalqaro maydonda ilgari surish, Islom sivilizatsiyasi markazini jahon hamjamiyatiga keng taqdim etish hamda yetakchi xalqaro tashkilotlar va institutlar bilan hamkorlik aloqalarini mustahkamlashga qaratildi.

Qayd etish joizki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 80-sessiyasidagi nutqida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ochilishi rejalashtirilayotganini rasman eʼlon qilib, uning xalqaro gumanitar hamda ilmiy-madaniy platforma sifatidagi ahamiyatini alohida taʼkidlagan edi. Shuningdek, 2026-yilda BMT maydonida mazkur Markaz hamda Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy xalqaro markazlarining taqdimotini oʻtkazish rejalashtirilayotgani maʼlum qilingan.

Forum doirasidagi muhim voqealardan biri Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi bilan BMT Sivilizatsiyalar alyansi oʻrtasida oʻzaro Anglashuv memorandumining imzolanishi boʻldi. Shuningdek, BMT Sivilizatsiyalar alyansining Oliy vakili Migel Anxel Moratinos bilan oʻtkazilgan muzokaralarda Markazning xalqaro maydondagi oʻrni, uni global gumanitar va ilmiy platformalarda samarali taqdim etish masalalari muhokama qilindi. Forum doirasida BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish bilan boʻlib oʻtgan muloqotda u yangi Oʻzbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlarga yuksak baho berib, ularning barqaror rivojlanish va xalqaro gumanitar hamkorlik uchun muhim ahamiyat kasb etishini taʼkidladi. Shuningdek, u Oʻzbekistonda Islom sivilizatsiyasi markazi ochilishiga tayyorgarlik jarayoniga va uning xalqaro darajadagi nufuzini mustahkamlashga katta qiziqish bildirdi.

Forum doirasida Islom olami taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (ISESSO), Jahon musulmonlar ligasi rahbariyati, shuningdek, Saudiya Arabistoni Qirolligining yetakchi akademik va madaniy muassasalari vakillari bilan uchrashuvlar oʻtkazildi. Ushbu muloqotlar davomida Markazning ochilish marosimida mazkur tashkilotlar ishtirokini taʼminlash, qoʻshma ilmiy-tadqiqot, taʼlimiy va nashriyot loyihalarini amalga oshirish, shuningdek, xalqaro hamkorlarning Markaz huzurida institutsional ishtirokini yoʻlga qoʻyish masalalari muhokama qilindi.

Shuningdek, Qirol Faysal nomidagi kutubxona hamda Saudiya Arabistoni qirollik oilasi vakillari, jumladan, Maxa bint Mishari Oli Saud bilan uchrashuvlarga alohida eʼtibor qaratildi. Ushbu muloqotlarda tomonlar Markaz tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlashga tayyor ekanliklarini bildirib, xususan, Movarounnahr sivilizatsiyalari tarixi bilan bogʻliq ilmiy-tadqiqotlar doirasida akademik hamkorlikni rivojlantirishga qiziqish bildirdi.

Markaz ochilishiga tayyorgarlik jarayoni doirasida Kavkaz Shayx-ul-islomi, Ozarbayjon Respublikasi muftiysi Allohshukur Pashazade bilan uchrashuv ham oʻtkazildi. Muloqot davomida oʻzbek-ozarbayjon gumanitar va maʼnaviy hamkorligini yanada mustahkamlash, shuningdek, yetakchi ozarbayjonlik olim va mutaxassislarning Islom sivilizatsiyasi markazi doirasida oʻtkaziladigan xalqaro forumlar va dasturlarda ishtirok etish masalalari muhokama qilindi.

BMT sivilizatsiyalar alyansining Oliy vakili Migel Anxel Moratinos:
“Men “Yangi Klavixo” boʻlishga tayyorman”

Memorandumni Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov va BMT Sivilizatsiyalar Alyansi Oliy vakili, BMT Bosh kotibi oʻrinbosari Migel Anxel Moratinos imzoladi. Memorandum imzolanishi natijalariga bagʻishlab soʻzlagan markaz direktori Firdavs Abduxoliqov shuni taʼkidladi: “Markazning XI Global forumi UNAOCda ishtirok etishi tamomila muhim ahamiyatga ega. Forum mavzulari Markazning Oʻzbekistondagi missiyasi va uning konsepsiyasida ilgari surilgan asosiy yoʻnalishlar – maʼrifatli islom, bilim madaniyati, muloqot va gumanizmni rivojlantirish – bilan toʻliq uygʻundir. Bu gʻoyalar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan BMTning oliy tribunasidan bir necha marotaba bayon qilingan va hozirgi kunda Markaz faoliyatida amaliy ifoda topmoqda”.

Imzolangan Memorandum madaniy, ilmiy va taʼlim sohalarida uzoq muddatli hamkorlikni rivojlantirish, ilmiy-tadqiqot va taʼlim tashabbuslarini amalga oshirish, qoʻshma madaniy va mediaproyektlarni tayyorlash va tashkil etish, shuningdek, tolerantlik, oʻzaro hurmat va gumanizm qadriyatlarini ilgari surishga qaratilgan. Hujjat ekspertlarning tajriba almashinishi, qoʻshma dasturlarni qoʻllab-quvvatlash va madaniyat, ilm va maʼrifat sohalarida xalqaro aloqalarni kengaytirish mexanizmlarini nazarda tutadi.

BMT Sivilizatsiyalar Alyansi Oliy vakili Migel Anxel Moratinos mamlakatda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar va Yangi Oʻzbekistonning shakllanish jarayonlari haqida bilishini qayd etgan holda Oʻzbekistonga nisbatan samimiy qiziqishini aytib, mamlakatga tashrif buyurishga tayyorligini bildirdi. Moratinos oʻz nutqida taʼkidladi: “Ispaniya tashqi ishlar vaziri lavozimida faoliyat yuritgan davrimda men bir necha marotaba Rui Gonsales de Klavixo merosiga murojaat qilganman va ramziy maʼnoda shunday aytaman: “Men yangi Klavixo boʻlishga tayyorman””.

Uning fikricha, Klavixo diplomatik missiyasining tarixiy tajribasi madaniyatlar oʻrtasida muloqot va oʻzaro tushunishning asrlar davomida shakllangan anʼanalarini simvollashtirib, bugungi kunda zamonaviy xalqaro hamkorlik doirasida yangi rivojlanishni oldiga qoʻymoqda.

BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish: “Oʻzbekiston Prezidenti – buyuk rahbar” deb taʼkidladi.

BMT Sivilizatsiyalar alyansi XI Global forumi doirasida BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish Oʻzbekiston Respublikasi tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Muzaffar Madrahimov bilan uchrashdi. Uchrashuv davomida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tashabbuslari, jumladan sivilizatsiyalar oʻrtasida muloqotni rivojlantirish va gumanitar hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgan tadbirlar masalalari muhokama qilindi. Suhbatda, shuningdek, 2026-yilda BMT maydonida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda Imom Buxoriy, Termiziy va Moturidiy xalqaro markazlarini taqdim etish tashabbusi ham muhokama qilindi. 2024-yilda Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurib, uning tayyorgarlik jarayonlari bilan yaqindan tanishgan Antoniu Guterrish mazkur tashabbus ahamiyatini qayd etdi va Oʻzbekiston Prezidentining roliga yuksak baho berdi. U, xususan, taʼkidladi: “Sizning Prezidentingiz – buyuk va nufuzli rahbar boʻlib, xalqaro maydonda, jumladan BMTning oliy tribunasidan, muloqot, maʼrifat va oʻzaro hurmat gʻoyalarini izchil ilgari surmoqda”.

Islom dunyosi tashkiloti (ISESSO)ning taʼlim, ilmiy va madaniy masalalar boʻyicha Bosh direktori Malik al-Salim: “ISESSO Markazning ochilishida asosiy hamkor boʻlishni niyat qilmoqda” deb bildirdi.

Forum doirasida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi rahbari va Islom dunyosi tashkiloti (ISESSO)ning taʼlim, ilm va madaniyat masalalari boʻyicha Bosh direktori doktor Malik al-Salim bilan ishchi uchrashuvlari ham boʻlib oʻtdi. Muzokaralar davomida tomonlar bir qator qoʻshma madaniy loyihalarni amalga oshirishga kelishib olishdi, jumladan Imom Buxoriy hayoti, ilmiy merosi, Islom olamidagi nufuzi va hadis ilmi rivojiga qoʻshgan hissasini ochib beruvchi kitoblarni tayyorlash va nashr etish ishlari ham nazarda tutildi.

Uchrashuvning asosiy natijasi 2026-yilda Oʻzbekiston Respublikasida Islom dunyosidagi yetakchi ulamolar, olimlar va mutaxassislar hamda turli mamlakatlardan akademik va ekspert jamoatlari ishtirokida ISESSOning yirik xalqaro konferensiyasini oʻtkazish boʻyicha kelishuvga erishilgani boʻldi. Ushbu konferensiyaning oʻtkazilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining maʼrifat, ilm va sivilizatsiyalar oʻrtasidagi muloqotni rivojlantirishga qaratilgan tashabbuslari va saʼy-harakatlariga yuqori baho va qoʻllab-quvvatlash sifatida qaraladi.

Doktor Malik al-Salim Oʻzbekistonda ISESSOning xalqaro konferensiyasini oʻtkazish rejasini maʼlum qildi va bu Prezident tashabbuslariga qoʻllab-quvvatlash belgisi sifatida baholandi. U shuningdek, bu yil may oyida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrifi davomida markaz faoliyati bilan shaxsan tanishganini, Imom Buxoriy kompleksiga yuqori baho berganini va Markaz ochilish marosimida asosiy hamkor boʻlishga, uni eng yuqori xalqaro darajada qoʻllab-quvvatlashga tayyorligini bildirdi. Shuningdek, ISESSOning markaz asosida vakillik ofisini ochishga tayyorligi tasdiqlandi.

Jahon Musulmon Ligasi Bosh kotibi Abdukarim Al-Issa: “Islom sivilizatsiyasi markazi – muloqot uchun muhim platforma” deb taʼkidladi.

Ar-Riyodga tashrif davomida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi delegatsiyasi bilan uchrashuv doirasida Markaz direktori va Jahon Musulmon Ligasi Bosh kotibi doktor Abdukarim Al-Issa uchrashuv oʻtkazdi. Muzokaralar davomida toʻliq hamkorlikka tayyorlik bildirildi va Markaz ochilish marosimi davrida rasmiy eʼlon qilinishi rejalashtirilayotgan Jahon Musulmon Ligasi tomonidan qator keng koʻlamli tashabbuslar haqida maʼlumot berildi.

Jahon Musulmon Ligasi vakillari bir necha marotaba Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurib, uning faoliyatida amaliy yordam koʻrsatdilar, markaz tadbirlarini tayyorlash va oʻtkazishda faol ishtirok etdi hamda ekspertlar va xalqaro forumlar ishida qatnashdilar, jumladan mazkur forumda ham ishtirok etishdi. Bu uzluksiz va faol qoʻllab-quvvatlash Markazning rivojlanishi va xalqaro aloqalarini mustahkamlashda muhim hissa qoʻshdi.

Shuningdek, Movarounnahrning buyuk musulmon olimlariga bagʻishlangan yillik xalqaro ilmiy konferensiyalar seriyasini oʻtkazish va ularning ilmiy hamda maʼnaviy merosini targʻib qilish boʻyicha qoʻshma dasturlarini amalga oshirish gʻoyasi muhokama qilindi. Tomonlar Markaz ochilish marosimiga qadar doimiy ishchi aloqalarni qoʻllab-quvvatlashga, shu jumladan Jahon Musulmon Ligasi Bosh kotibining Oʻzbekistonga tashrifi hamda uni muvofiqlashtirish ishlarini olib borishga kelishib oldilar.

Saudiya Arabistoni qirollik oilasi vakili, Qirol Feysal universiteti vitse-prezidenti Maxa bint Mishari Al-Saud: “Biz Movarounnahr sivilizatsiyasi tarixi kafedrasi ochilishini qoʻllab-quvvatlashga tayyormiz” deb taʼkidladi.

Tashriflar doirasida Saudiya Arabistoni qirollik oilasi vakili, akademik va Ar-Riyoddagi Qirol Feysal universiteti amaldagi vitse-prezidenti Prinsessa Maxa bint Mishari Al-Saud bilan uchrashuv ham boʻlib oʻtdi. Prinsessa Maxa Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlab, islom madaniy merosini saqlash va oʻrganishning ahamiyatini taʼkidladi hamda ilmiy-taʼlim va gumanitar sohalarda hamkorlikni rivojlantirishga tayyorligini tasdiqladi.

Uchrashuv davomida Qirol Feysal nomidagi kutubxonaga tashrif ham amalga oshirildi. Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan kutubxonaga Kattalangar Qurʼonining faksimile nashri va Markaz ishtirokida tayyorlangan bir qator ilmiy va nashriy asarlar topshirildi. Javoban, Qirol Feysal nomidagi kutubxona Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi fondlariga kitoblar taqdim etdi, bu ikki tomonlama gumanitar va ilmiy almashinuvni mustahkamlashda muhim qadam boʻldi.

Muzokaralar davomida tomonlar Movarounnahr sivilizatsiyalari tarixi boʻyicha maxsus kafedrani Qirol Feysal nomidagi kutubxona bazasida ochish, shuningdek, Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi kutubxonasida maxsus “boʻlim” tashkil etish imkoniyatlarini muhokama qilishdi. Bu tashabbuslar ilmiy hamkorlikni chuqurlashtirish, akademik tadqiqotlarni rivojlantirish va mintaqaning tarixiy-madaniy merosini xalqaro maydonda targʻib qilishga qaratilgan.

Kavkaz shayx-ul-islomi Ozarbayjon Respublikasi muftiysi Allahshukur Pashazade: “Yangi Oʻzbekiston haqidagi kitob – birodarlik va muloqot ramzi” deb taʼkidladi.

Forum doirasida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori shayx-ul-islom Ozarbayjon Respublikasi muftiysi Allahshukur Pashazade bilan uchrashuv oʻtkazdi. Suhbat davomida hamkorlikning ustuvor yoʻnalishlari, oʻzbek-ozarbayjon teologik, gumanitar va ilmiy loyihalarini rivojlantirish masalalari batafsil muhokama qilindi. Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan fan, madaniyat va maʼnaviy meros sohasida qoʻshma oʻzbek-ozarbayjon loyihalari amalga oshirilayotgani alohida taʼkidlandi. Bu hamkorlikning yaqqol namunasi sifatida Markaz Kongressi boʻlib, unda Ozarbayjon Respublikasidan tashkil etilgan vakil delegatsiya ishtirok etdi, ular asosiy ilmiy va maʼnaviy masalalar muhokamasida muhim hissa qoʻshdilar.

Muftiy Allahshukur Pashazade Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining rolini yuqori baholab, uning madaniy va diniy muloqotni rivojlantirish hamda musulmon mamlakatlari oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlashga qoʻshgan hissasiga eʼtibor qaratdi. Shu bilan birga, u mamlakatda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar va maʼnaviy-maʼrifiy rivojlanishni aks ettiruvchi “Yangi Oʻzbekiston” mavzusida maxsus nashr tayyorlash rejasini maʼlum qildi.

Jiddadagi Islom sanʼati uyi direktori Mamduh Osman: “Qoʻshma ekspozitsiyalar hamkorligimizning asosi boʻlib xizmat qiladi” deb taʼkidladi.

Forum doirasida Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori va Jiddadagi Islom sanʼati uyi direktori bilan uchrashuv ham boʻlib oʻtdi. Uchrashuv davomida muzey ishlari, islom madaniy merosini saqlash va targʻib qilish hamda qoʻshma koʻrgazma, ilmiy va taʼlim loyihalarini amalga oshirish sohasida uzoq muddatli hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan Memorandum imzolandi.

Imzolangan kelishuv ekspertlar tajribasi, ilmiy materiallar va muzey amaliyoti almashinishni, shuningdek vaqtinchalik va doimiy ekspozitsiyalar sohasida hamkorlikni nazarda tutadi. Belgilangan kelishuvlar doirasida Mamduh Osman Oʻzbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi uchun bir qator artefaktlar nusxalarini taqdim etdi, bu Markaz ekspozitsiya fondini shakllantirish va uning koʻrgazma konsepsiyasini boyitishda muhim hissa qoʻshdi.

Hamkorlikning alohida yoʻnalishi muzey makonida inklyuzivlik tamoyillarini joriy qilishga qaratilgan boʻlib, unda maxsus ehtiyojli mehmonlar uchun qulay muhit yaratish, inklyuziv ekspozitsion yechimlarni rivojlantirish va madaniy merosni keng auditoriyaga yetkazishda zamonaviy yondashuvlardan foydalanish tajribasini almashish kabi masalalarga alohida eʼtibor qaratilgan.