Эрон ядровий дастурни илғор технологиялар ёрдамида тезлаштиришда давом этмоқда. БМТнинг Халқаро атом энергияси агентлиги (IAEA) ҳисоботига кўра, Эрон ядровий қуролга яқинлашув йўлида янги марказфугаларни жорий қиляпти. Бу ҳаракатлар Теҳроннинг уран бойитиш жараёнини қурол даражасига етказиш хавфини кучайтирган.

Қайд этиш керакки, 2015 йилда қабул қилинган ядровий келишув, қўшма ядровий ҳаракатлар режаси (JCPOA), Эрон ядровий фаолиятини чеклашни кўзда тутар эди. Шунга қарамасдан, 2018 йилда АҚШ президенти Дональд Трампнинг бир томонлама равишда келишувдан чиқиши вазиятни ўзгартирди. АҚШнинг санкцияларни қайта жорий қилиши Теҳронни ядровий фаолиятини чекловлардан ошиб кетган даражада жадаллаштиришга олиб келди. Бу жараён халқаро ҳамжамиятнинг хавотирларини кучайтирмоқда.

Эрон Европа давлатларини ядровий келишувдаги ўз мажбуриятларини бажармасликда айблади. Эронлик дипломат Казем Ғарибабадий Европанинг «масъулиятсиз ҳаракатлари»ни танқид қилди. Шу билан бирга, Европа давлатлари АҚШнинг санкцияларининг таъсирини юмшатиш учун INSTEX каби молиявий механизмларни жорий қилишга ҳаракат қилган эди.

Эрон ҳозирда 60 фоиз даражада уран бойитиш жараёнини олиб боряпти, бу ядровий қуролга яқинлашишнинг муҳим қадами ҳисобланади. Ядровий қурол даражаси учун уранни 90 фоизгача бойитиш талаб этилади. Эрон ўз дастурини тинч мақсадлардаги деб айтишда давом этяпти, аммо ХАЭА инспекторлари билан тўлиқ ҳамкорлик қилмаслиги Ғарб давлатларининг шубҳаларини кучайтирмоқда. ХАЭА Эрондаги айрим объектларга инспекторларнинг кириши чекланганини таъкидламоқда.

Эрондаги янги марказфугалар уран бойитиш жараёнини тезлаштиришга қаратилган. Ушбу қурилмалар уранни самаралироқ бойитиш учун ишлатилади ва катта устунлик беради. ХАЭА маълумотларига кўра, бир гуруҳ марказфугаларда 160 та қурилма бўлиши мумкин. Бу Эронга ядровий дастурни тезкорлик билан жадаллаштириш имкониятини беради.

Ғарб давлатлари Эрон ядровий дастуридаги илғор ҳаракатлардан хавотирда. АҚШ ва Европа мамлакатлари Эроннинг ядровий фаолиятини чеклаш учун дипломатик музокараларга умид боғламоқда. Бу вазият ядровий келишувни қайта тиклаш масаласини янада мураккаблаштиргани айтиляпти.

Эрон бир томондан Ғарб давлатлари билан музокара қилишга тайёрлигини билдирган. Иккинчи томондан эса Теҳрон минтақавий кескинликларни кучайтиришдан манфаатдор бўлиши ҳам мумкин. Ядровий дастурдаги сўнгги ҳаракатлар Эроннинг дипломатик ва ҳарбий стратегияларини ўзаро боғланганини кўрсатмоқда. Ҳозирча музокараларга киришишни англатадиган муждалар йўқ.