Иллюстратив фото

Шу йилнинг 17-18 февраль кунлари Украина можаросини ҳал қилиш бўйича Россия, Украина ва АҚШ ўртасида икки кунлик музокаралар Швейцариянинг Женева шаҳрида бўлиб ўтади.

Ундаги делегациялар таркиби бироз ўзгарган бўлсада, томонлар январь-февраль ойларида Абу-Дабида бўлиб ўтган аввалги учрашувларга нисбатан муҳокама қилинадиган масалалар доирасини сезиларли даражада кенгайтиришни режалаштирмоқдалар. Уч томонлама музокараларда Россия делегацияси бир вақтнинг ўзида нафақат ҳарбий, балки сиёсий масалаларни ҳам ўз ичига олган бир қатор масалалар устида ишлаши кутилмоқда. Бу фикрларни Санкт-Петербург давлат университети Халқаро муносабатлар факультети Европа тадқиқотлари кафедраси профессори Станислав Ткаченко айтиб ўтди.

«Бу шуни кўрсатадики, Украинадаги можаро, ҳеч бўлмаганда Россия Федерацияси нуқтаи назаридан, ўзининг якуний босқичига кирмоқда, чунки биз бир вақтнинг ўзида можароларни ҳал қилишнинг барча жиҳатларини кўриб чиқмоқдамиз», — дейди Ткаченко.

Делегациялар таркиби қандай?

Украина президенти Владимир Зеленскийнинг қарорига кўра, Женева музокаралари делегацияси таркиби Украина Миллий хавфсизлик ва мудофаа кенгаши котиби Рустем Умеров, Украина Президент девони раҳбари Кирилл Буданов, Украина Мудофаа вазирлиги Бош разведка бошқармаси бошлиғининг ўринбосари Вадим Скибицкий, Президент девони раҳбарининг ўринбосари Сергей Кислица, Украина Қуролли Кучлари Бош штаби бошлиғи генерал Андрий Гнатов, Украина Олий Радасидаги «Халқ хизматкори» фракцияси раҳбари Давид Арахамия киритилган.

«Reuters» агентлигининг хабар беришича, АҚШ вакиллари орасида АҚШ президенти Доналд Трампнинг Яқин Шарқ бўйича махсус вакили Стив Уиткофф ва Трампнинг куёви тадбиркор Жаред Кушнер ҳам бўлади. Музокараларда илгари иштирок этган АҚШ армияси котиби Ден Дрисколл ва НАТОнинг Европадаги иттифоқдош кучлари олий қўмондони генерал Алексус Гринкевичлар делегация таркибига киритилгани маълум эмас.

Россия делегациясидаги асосий ўзгариш 2025 йил май-июнь ойларида Истанбулда Украина билан икки томонлама музокараларда музокаралар гуруҳига раҳбарлик қилган президент ёрдамчиси Владимир Мединскийнинг раҳбар этиб тайинланиши бўлди. Музокарачилар орасида шунингдек, 4-5 февраль кунлари Абу-Дабида бўлиб ўтган уч томонлама учрашувда делегацияга раҳбарлик қилган Россия Қуролли Кучлари Бош штаби бош бошқармаси бошлиғи адмирал Игорь Костюков, шунингдек, Истанбул музокараларида иштирок этган Россия ташқи ишлар вазири ўринбосари Михаил Галузин ҳам бор. ТАСС манбаларига кўра, Женева музокараларида Россия делегациясига тахминан 20 киши қўшилган.

Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков Мединскийнинг Абу-Дабидаги Украина музокараларида қатнашмаслиги хавфсизлик муаммолари билан боғлиқлигини тушунтирди. Шунингдек, у Россия Федерацияси Президентининг хорижий давлатлар билан инвестиция ва иқтисодий ҳамкорлик бўйича махсус вакили Кирилл Дмитриев Женева музокараларида АҚШ билан алоҳида икки томонлама йўналишда иштирок этишини таъкидлади.

Украина оммавий ахборот воситалари ва экспертлари Мединскийнинг Россия делегацияси раҳбари этиб тайинланишини тахминий лавозимдан тушириш, деб таърифлашди. Бироқ, Россия президентининг ёрдамчиси расман Россия давлат хизматида Костюковга қараганда юқори лавозимни эгаллайди ва Кремль муҳокама қилинадиган масалалар доирасини кенгайтирганини эълон қилди.

Станислав Ткаченко Костюковнинг Абу-Дабидаги музокараларда делегация раҳбари этиб тайинланиши можароларни ҳал қилиш билан боғлиқ амалий масалаларни муҳокама қилиш зарурати билан боғлиқлигини таъкидлади. Унинг фикрича, Мединский кенгроқ ваколатларга эга делегация раҳбари сифатида нафақат ҳарбий масалалар, балки бошқа масалалар бўйича ҳам кун тартибини белгилаши мумкин бўлади.

Дмитрий Песковнинг сўзларига кўра, Женевадаги учрашувда томонлар Украинанинг ҳудудий имтиёзлари каби кенг кўламли масалаларни муҳокама қилишади.

Нима учун Женева танланди?

«РИА Новости» манбаси Швейцария вакиллари томонларнинг илтимосига биноан Женевада бўлиб ўтадиган Украина музокараларида иштирок этмаслигини айтган. Бироқ, Швейцария шаҳрида Уммон воситачилари иштирокида Эрон бўйича маслаҳатлашувлар Украина музокаралари билан бир вақтда ўтказилади.

Шу йилнинг 13 февраль куни Дмитрий Песков Женеванинг танланишини музокараларнинг барча томонлари учун қулай деб тушунтирди.

«Жойлашув учала томоннинг ҳам жадвалларини синхронлаштиргани учун танланди», — дейди у.

Махсус ҳарбий операция бошланганидан сўнг, Москва Украина музокараларини Швейцария ҳудудида ўтказиш имкониятига шубҳа билан қаради. Хусусан, 2024 йилнинг февраль ойида Россия Ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарова Швейцария АҚШ ва Европа Иттифоқининг Россияга қарши сиёсатини «кўр-кўрона кузатиб бораётганини» айтди. 2025 йил сентябрь ойида БМТ Бош Ассамблеяси доирасида швейцариялик ҳамкасби Игназио Кассис билан учрашувдан сўнг, Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров Берн ишончли нейтрал воситачи сифатидаги обрўсини йўқотганини таъкидлади.

Россия Федерация Кенгашининг Халқаро ишлар қўмитаси раисининг ўринбосари Владимир Жабаров «Газета.Ру» нашрига берган интервьюсида Киев музокараларни Женевага кўчиришда қатъий туриб олган бўлиши мумкинлигини айтди, чунки Бирлашган Араб Амирликлари Россия Қуролли Кучлари Бош штаби бош бошқармаси бошлиғининг биринчи ўринбосари генерал-лейтенант Владимир Алексеевга суиқасд уюштиришда гумон қилинаётган шахсни Россияга экстрадиция қилган. «Улар қулай жой топа олмаяптилар», деб қўшимча қилди сиёсатчи.

Учрашувда нималар муҳокама қилинади?

Шу йилнинг 14 февраль куни Рустем Умеров Киевнинг Женева музокараларида номаълум муддатга энергия сулҳи бўйича музокаралар олиб бориш режаларини ошкор қилди. Бироқ, Миллий хавфсизлик ва мудофаа кенгаши котиби бу масала оммавий равишда муҳокама қилинмаслигини таъкидлади.

«Ишончим комилки, бу [энергия сулҳи] ҳеч бўлмаганда Зеленский тасаввур қилган контекстда муҳокама қилинмайди», — дейди Ткаченко.

Музокаралар олдидан Владимир Зеленский Украина учун хавфсизлик кафолатларини Женева учрашувида устувор масала деб атади ва АҚШ шартларига норозилигини билдирди. У Киев Вашингтон билан тегишли келишувга муҳтожлигини айтди.

«Америкалик дўстларимиз хавфсизлик кафолатларини тайёрламоқда. Лекин улар: «Аввал, бу ҳудудий алмашинув ёки шунга ўхшаш нарса, кейин эса хавфсизлик кафолатлари», дейишди. Менимча, хавфсизлик кафолатлари биринчи ўринда туриши керак», — дейди Зеленский.

Станислав Ткаченкога кўра, Украинадаги можарони ҳал қилиш камида бешта музокара гуруҳи томонидан ҳарбий масалалар, ҳудудий масалалар, қонунчилик масалалари, иқтисодий ва логистика масалалари, тинчлик шартномаси шартларига риоя қилинишини мониторинг қилиш масалалари каби соҳаларни назорат қилиш орқали муҳокама қилиниши керак:

Мутахассис Россия нефтининг Украина орқали Европа Иттифоқига, хусусан, Венгрияга транзитини, шунингдек, иқтисодий ва энергетика соҳасидаги ҳамкорликни музокараларнинг кейинги босқичларида мумкин бўлган муҳокама нуқталари сифатида атади.

Шу йилнинг 13 февраль куни Михаил Галузин Москва 2025 йилнинг 29 декабрь куни Киевнинг Россия президенти Владимир Путиннинг қароргоҳига ҳужумидан сўнг музокара позициясини қатъийлаштирганини хабар қилди. Дипломат музокара позициясидаги ўзгаришлар Абу-Дабидаги музокаралар иштирокчиларига етказилганини қўшимча қилди.

Станислав Ткаченконинг сўзларига кўра, агар Киев бу масалаларда Ғарбнинг қўллаб-қувватлашига эга бўлмаса, Москва бир қатор масалалар бўйича музокара позицияларини қатъийлаштириши мумкин. Унинг таъкидлашича, Украинадаги можарони ҳал қилиш бўйича келгуси музокаралар босқичларида Россия делегацияси Украина Конституциясига мамлакатнинг бетарафлик мақомини ва рус тилида сўзлашувчи аҳолининг ҳуқуқларини кафолатловчи ўзгартиришлар киритиш, шунингдек, ушбу соҳаларда бир қатор конституциявий қонунларни қабул қилиш масаласини кўриб чиқиши керак.

«Буларнинг барчаси ҳозир муҳокама қилиниши керак, акс ҳолда Қўшма Хавфсизлик Кенгашининг мақсадларига тўлиқ эришилмайди», — дейди Ткаченко.

Музокаралардан нималар кутилмоқда?

Россия ташқи ишлар вазири ўринбосари Сергей Рябков таъкидлаганидек, Женевада бўлиб ўтадиган Украина бўйича бўлажак музокаралардаги Россия делегациясига Аляска саммитида эришилган келишувлар доирасида ҳаракат қилиш топширилди. Дипломат Анкориж учрашуви руҳини сақламасдан, музокараларда муваффақиятга эришиш қийин бўлишини қўшимча қилди.

Станислав Ткаченконинг сўзларига кўра, Украина раҳбариятининг риторикасига қарамай, музокаралар ҳозирда асосан Украинанинг таслим бўлиши ва ҳеч бўлмаганда Россиянинг можароларни ҳал қилиш шартлари билан қисман келишиш ҳақида кетмоқда. Сиёсатшуноснинг таъкидлашича, бу йўналишда ҳаракат қилиш учун биринчи сигнал Доналд Трампнинг 2025 йилнинг февраль ойида Владимир Зеленский билан очиқчасига жанжаллашиши ва Киевнинг таъсир ўтказа олмаслиги ҳақидаги баёноти бўлган.

«Абу-Дабидаги икки босқичли музокаралар Украинани ўзига келтирган кўринади ва биз яқинда Киевдан янги қарши ҳужум ҳақида ҳеч қандай бепарволик билан риторикани кўрмадик. Шунинг учун, ҳарбий делегация ўз вазифасини бажарди, дейиш мумкин», — дейди Ткаченко.