Illyustrativ foto

Shu yilning 17-18-fevral kunlari Ukraina mojarosini hal qilish boʻyicha Rossiya, Ukraina va AQSH oʻrtasida ikki kunlik muzokaralar Shveysariyaning Jeneva shahrida boʻlib oʻtadi.

Undagi delegatsiyalar tarkibi biroz oʻzgargan boʻlsada, tomonlar yanvar-fevral oylarida Abu-Dabida boʻlib oʻtgan avvalgi uchrashuvlarga nisbatan muhokama qilinadigan masalalar doirasini sezilarli darajada kengaytirishni rejalashtirmoqdalar. Uch tomonlama muzokaralarda Rossiya delegatsiyasi bir vaqtning oʻzida nafaqat harbiy, balki siyosiy masalalarni ham oʻz ichiga olgan bir qator masalalar ustida ishlashi kutilmoqda. Bu fikrlarni Sankt-Peterburg davlat universiteti Xalqaro munosabatlar fakulteti Yevropa tadqiqotlari kafedrasi professori Stanislav Tkachenko aytib oʻtdi.

“Bu shuni koʻrsatadiki, Ukrainadagi mojaro, hech boʻlmaganda Rossiya Federatsiyasi nuqtayi nazaridan, oʻzining yakuniy bosqichiga kirmoqda, chunki biz bir vaqtning oʻzida mojarolarni hal qilishning barcha jihatlarini koʻrib chiqmoqdamiz”, — deydi Tkachenko.

Delegatsiyalar tarkibi qanday?

Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyning qaroriga koʻra, Jeneva muzokaralari delegatsiyasi tarkibi Ukraina Milliy xavfsizlik va mudofaa kengashi kotibi Rustem Umerov, Ukraina Prezident devoni rahbari Kirill Budanov, Ukraina Mudofaa vazirligi Bosh razvedka boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari Vadim Skibiskiy, Prezident devoni rahbarining oʻrinbosari Sergey Kislitsa, Ukraina Qurolli Kuchlari Bosh shtabi boshligʻi general Andriy Gnatov, Ukraina Oliy Radasidagi “Xalq xizmatkori” fraksiyasi rahbari David Araxamiya kiritilgan.

“Reuters” agentligining xabar berishicha, AQSH vakillari orasida AQSH prezidenti Donald Trampning Yaqin Sharq boʻyicha maxsus vakili Stiv Uitkoff va Trampning kuyovi tadbirkor Jared Kushner ham boʻladi. Muzokaralarda ilgari ishtirok etgan AQSH armiyasi kotibi Den Driskoll va NATOning Yevropadagi ittifoqdosh kuchlari oliy qoʻmondoni general Aleksus Grinkevichlar delegatsiya tarkibiga kiritilgani maʼlum emas.

Rossiya delegatsiyasidagi asosiy oʻzgarish 2025-yil may-iyun oylarida Istanbulda Ukraina bilan ikki tomonlama muzokaralarda muzokaralar guruhiga rahbarlik qilgan prezident yordamchisi Vladimir Medinskiyning rahbar etib tayinlanishi boʻldi. Muzokarachilar orasida shuningdek, 4-5-fevral kunlari Abu-Dabida boʻlib oʻtgan uch tomonlama uchrashuvda delegatsiyaga rahbarlik qilgan Rossiya Qurolli Kuchlari Bosh shtabi bosh boshqarmasi boshligʻi admiral Igor Kostyukov, shuningdek, Istanbul muzokaralarida ishtirok etgan Rossiya tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Mixail Galuzin ham bor. TASS manbalariga koʻra, Jeneva muzokaralarida Rossiya delegatsiyasiga taxminan 20 kishi qoʻshilgan.

Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov Medinskiyning Abu-Dabidagi Ukraina muzokaralarida qatnashmasligi xavfsizlik muammolari bilan bogʻliqligini tushuntirdi. Shuningdek, u Rossiya Federatsiyasi Prezidentining xorijiy davlatlar bilan investitsiya va iqtisodiy hamkorlik boʻyicha maxsus vakili Kirill Dmitriyev Jeneva muzokaralarida AQSH bilan alohida ikki tomonlama yoʻnalishda ishtirok etishini taʼkidladi.

Ukraina ommaviy axborot vositalari va ekspertlari Medinskiyning Rossiya delegatsiyasi rahbari etib tayinlanishini taxminiy lavozimdan tushirish, deb taʼriflashdi. Biroq, Rossiya prezidentining yordamchisi rasman Rossiya davlat xizmatida Kostyukovga qaraganda yuqori lavozimni egallaydi va Kreml muhokama qilinadigan masalalar doirasini kengaytirganini eʼlon qildi.

Stanislav Tkachenko Kostyukovning Abu-Dabidagi muzokaralarda delegatsiya rahbari etib tayinlanishi mojarolarni hal qilish bilan bogʻliq amaliy masalalarni muhokama qilish zarurati bilan bogʻliqligini taʼkidladi. Uning fikricha, Medinskiy kengroq vakolatlarga ega delegatsiya rahbari sifatida nafaqat harbiy masalalar, balki boshqa masalalar boʻyicha ham kun tartibini belgilashi mumkin boʻladi.

Dmitriy Peskovning soʻzlariga koʻra, Jenevadagi uchrashuvda tomonlar Ukrainaning hududiy imtiyozlari kabi keng koʻlamli masalalarni muhokama qilishadi.

Nima uchun Jeneva tanlandi?

“RIA Novosti” manbasi Shveysariya vakillari tomonlarning iltimosiga binoan Jenevada boʻlib oʻtadigan Ukraina muzokaralarida ishtirok etmasligini aytgan. Biroq, Shveysariya shahrida Ummon vositachilari ishtirokida Eron boʻyicha maslahatlashuvlar Ukraina muzokaralari bilan bir vaqtda oʻtkaziladi.

Shu yilning 13-fevral kuni Dmitriy Peskov Jenevaning tanlanishini muzokaralarning barcha tomonlari uchun qulay deb tushuntirdi.

“Joylashuv uchala tomonning ham jadvallarini sinxronlashtirgani uchun tanlandi”, — deydi u.

Maxsus harbiy operatsiya boshlanganidan soʻng, Moskva Ukraina muzokaralarini Shveysariya hududida oʻtkazish imkoniyatiga shubha bilan qaradi. Xususan, 2024-yilning fevral oyida Rossiya Tashqi ishlar vazirligi vakili Mariya Zaxarova Shveysariya AQSH va Yevropa Ittifoqining Rossiyaga qarshi siyosatini “koʻr-koʻrona kuzatib borayotganini” aytdi. 2025-yil sentyabr oyida BMT Bosh Assambleyasi doirasida shveysariyalik hamkasbi Ignazio Kassis bilan uchrashuvdan soʻng, Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Bern ishonchli neytral vositachi sifatidagi obroʻsini yoʻqotganini taʼkidladi.

Rossiya Federatsiya Kengashining Xalqaro ishlar qoʻmitasi raisining oʻrinbosari Vladimir Jabarov “Gazeta.Ru” nashriga bergan intervyusida Kiyev muzokaralarni Jenevaga koʻchirishda qatʼiy turib olgan boʻlishi mumkinligini aytdi, chunki Birlashgan Arab Amirliklari Rossiya Qurolli Kuchlari Bosh shtabi bosh boshqarmasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari general-leytenant Vladimir Alekseyevga suiqasd uyushtirishda gumon qilinayotgan shaxsni Rossiyaga ekstraditsiya qilgan. “Ular qulay joy topa olmayaptilar”, deb qoʻshimcha qildi siyosatchi.

Uchrashuvda nimalar muhokama qilinadi?

Shu yilning 14-fevral kuni Rustem Umerov Kiyevning Jeneva muzokaralarida nomaʼlum muddatga energiya sulhi boʻyicha muzokaralar olib borish rejalarini oshkor qildi. Biroq, Milliy xavfsizlik va mudofaa kengashi kotibi bu masala ommaviy ravishda muhokama qilinmasligini taʼkidladi.

“Ishonchim komilki, bu [energiya sulhi] hech boʻlmaganda Zelenskiy tasavvur qilgan kontekstda muhokama qilinmaydi”, — deydi Tkachenko.

Muzokaralar oldidan Vladimir Zelenskiy Ukraina uchun xavfsizlik kafolatlarini Jeneva uchrashuvida ustuvor masala deb atadi va AQSH shartlariga noroziligini bildirdi. U Kiyev Vashington bilan tegishli kelishuvga muhtojligini aytdi.

“Amerikalik doʻstlarimiz xavfsizlik kafolatlarini tayyorlamoqda. Lekin ular: «Avval, bu hududiy almashinuv yoki shunga oʻxshash narsa, keyin esa xavfsizlik kafolatlari”, deyishdi. Menimcha, xavfsizlik kafolatlari birinchi oʻrinda turishi kerak», — deydi Zelenskiy.

Stanislav Tkachenkoga koʻra, Ukrainadagi mojaroni hal qilish kamida beshta muzokara guruhi tomonidan harbiy masalalar, hududiy masalalar, qonunchilik masalalari, iqtisodiy va logistika masalalari, tinchlik shartnomasi shartlariga rioya qilinishini monitoring qilish masalalari kabi sohalarni nazorat qilish orqali muhokama qilinishi kerak:

Mutaxassis Rossiya neftining Ukraina orqali Yevropa Ittifoqiga, xususan, Vengriyaga tranzitini, shuningdek, iqtisodiy va energetika sohasidagi hamkorlikni muzokaralarning keyingi bosqichlarida mumkin boʻlgan muhokama nuqtalari sifatida atadi.

Shu yilning 13-fevral kuni Mixail Galuzin Moskva 2025-yilning 29-dekabr kuni Kiyevning Rossiya prezidenti Vladimir Putinning qarorgohiga hujumidan soʻng muzokara pozitsiyasini qatʼiylashtirganini xabar qildi. Diplomat muzokara pozitsiyasidagi oʻzgarishlar Abu-Dabidagi muzokaralar ishtirokchilariga yetkazilganini qoʻshimcha qildi.

Stanislav Tkachenkoning soʻzlariga koʻra, agar Kiyev bu masalalarda Gʻarbning qoʻllab-quvvatlashiga ega boʻlmasa, Moskva bir qator masalalar boʻyicha muzokara pozitsiyalarini qatʼiylashtirishi mumkin. Uning taʼkidlashicha, Ukrainadagi mojaroni hal qilish boʻyicha kelgusi muzokaralar bosqichlarida Rossiya delegatsiyasi Ukraina Konstitutsiyasiga mamlakatning betaraflik maqomini va rus tilida soʻzlashuvchi aholining huquqlarini kafolatlovchi oʻzgartirishlar kiritish, shuningdek, ushbu sohalarda bir qator konstitutsiyaviy qonunlarni qabul qilish masalasini koʻrib chiqishi kerak.

“Bularning barchasi hozir muhokama qilinishi kerak, aks holda Qoʻshma Xavfsizlik Kengashining maqsadlariga toʻliq erishilmaydi”, — deydi Tkachenko.

Muzokaralardan nimalar kutilmoqda?

Rossiya tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Sergey Ryabkov taʼkidlaganidek, Jenevada boʻlib oʻtadigan Ukraina boʻyicha boʻlajak muzokaralardagi Rossiya delegatsiyasiga Alyaska sammitida erishilgan kelishuvlar doirasida harakat qilish topshirildi. Diplomat Ankorij uchrashuvi ruhini saqlamasdan, muzokaralarda muvaffaqiyatga erishish qiyin boʻlishini qoʻshimcha qildi.

Stanislav Tkachenkoning soʻzlariga koʻra, Ukraina rahbariyatining ritorikasiga qaramay, muzokaralar hozirda asosan Ukrainaning taslim boʻlishi va hech boʻlmaganda Rossiyaning mojarolarni hal qilish shartlari bilan qisman kelishish haqida ketmoqda. Siyosatshunosning taʼkidlashicha, bu yoʻnalishda harakat qilish uchun birinchi signal Donald Trampning 2025-yilning fevral oyida Vladimir Zelenskiy bilan ochiqchasiga janjallashishi va Kiyevning taʼsir oʻtkaza olmasligi haqidagi bayonoti boʻlgan.

“Abu-Dabidagi ikki bosqichli muzokaralar Ukrainani oʻziga keltirgan koʻrinadi va biz yaqinda Kiyevdan yangi qarshi hujum haqida hech qanday beparvolik bilan ritorikani koʻrmadik. Shuning uchun, harbiy delegatsiya oʻz vazifasini bajardi, deyish mumkin”, — deydi Tkachenko.