Foto: Sardorbek Poyonov / “Xalq soʻzi”

Qishning sovuq kunlarida ochiq havoda koʻp yurish yoʻtal va burun oqishiga sabab boʻladimi? Mutaxassislar bu fikrni toʻliq tasdiqlamaydi. London Imperial kolleji vaksinologiya immunologiyasi professori Jon Tregoning taʼkidlashicha, shamollash kasalliklarining qish oylarida koʻproq qayd etilishi bevosita sabab bilan emas, balki tasodifiy muvofiqlik bilan izohlanadi.

Bunda ayrim ikkinchi darajali omillar mavjud, masalan, ultrabinafsha nurlar viruslarni yoʻq qila oladi. Yaʼni inson yozda ochiq havoda aksirgan paytida virus tomchilari quyosh nurida faolsizlanishi, tez bugʻlanish esa ularning qurib qolishiga olib kelishi mumkin. Biroq asosiy omil insonlarning turmush tarzi bilan bogʻliq: qish mavsumida odamlar koʻproq yopiq binolarda qoladi, havo aylanishi yetarli boʻlmaydi va oʻzaro yaqin muloqotlar soni ortadi.

COVID-19 pandemiyasi davrida toʻplangan maʼlumotlar insonlar oʻrtasidagi aloqaning naqadar muhim ekanini koʻrsatdi. Qatʼiy cheklovlar vaqtida odamlar kamroq muloqot qilgani sababli koʻplab boshqa viruslar deyarli yoʻqolib ketdi, hatto grippning ayrim shtammlari tarqalish imkoni boʻlmagani uchun hozir deyarli uchramaydi.

Mutaxassislar turli viruslar qishning turli davrlarida avj olishini taʼkidlaydi. Tregoningning soʻzlariga koʻra, rinovirus bolalar maktabga qaytgan paytda, tor sinf xonalarida mikroblar tez tarqalishi ortidan koʻpayadi. Respirator-sinsitial virus (RSV) esa, ayniqsa, keksalar va chaqaloqlar uchun xavfli boʻlib, Yangi yil atrofida avj oladi.

Shu bilan birga, oʻta sovuq sharoit organizmning viruslarga chidamliligini pasaytirishi mumkin. Agar inson doim sovuqda qolib, kaloriya yoʻqotsa va charchoq holatiga tushsa, infeksiya yuqtirish xavfi ortadi. Tadqiqotlar rinoviruslar pastroq haroratda yaxshiroq koʻpayishini, sovuq havoda esa organizmning himoya qobiliyati biroz susayishini koʻrsatadi.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, eng samarali himoya — qishki viruslarga, jumladan gripp va RSVga qarshi emlanishdir. Vaksinalar faqat infeksiyadan saqlabgina qolmay, balki yurak xuruji xavfini kamaytirish kabi qoʻshimcha ijobiy taʼsirlarga ham ega.