Архив фото

Эрон Миллий хавфсизлик кенгаши котиби Али Ларижонийнинг ўлими ҳокимиятнинг энг юқори поғоналарини хавотирга солди, расмийлар ҳужумлар давом этишидан ва бошқа юқори лавозимли амалдорлар нишонга олиниши мумкинлигидан хавотирда.

ОАВ хабарларига кўра, мамлакатда вазиятнинг кучайиши ва ташқи босимдан қўрқиш кучаймоқда, аммо Эрон аллақачон Исроилга ракета зарбалари билан жавоб қайтаришга ваъда берган. Теҳроннинг жавоби ва янги таҳдидлар қандай бўлиши кутилмоқда? Қуйида шулар хусусида.

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арақчи Теҳрон сулҳни изламаётганини ва унга ишонмаслигини, балки урушни тугатишни истаётганини айтди.

«Биз сулҳ тузишни истамаяпмиз, чунки бу сценарий кейинчалик такрорланишини истамаймиз. Биз уруш бутунлай ва абадий тугашини истаймиз... Биз сулҳга ишонмаймиз, урушни тугатишга ишонамиз», — деди Арақчи «Al Jazeera» телеканалига берган интервьюсида.

Кейинги нишон ким бўлиши мумкин?

Миллий хавфсизлик кенгаши котиби Али Ларижонийнинг ўлимидан сўнг, Эрон элитасида шахсий хавфсизлик борасидаги хавотирлар кескин ошди, деб хабар берган вазиятдан хабардор икки эронлик расмий «The New York Times» нашрига. Уларнинг сўзларига кўра, мамлакат раҳбарияти нафақат воқеани, балки ҳужумларнинг давом этиши мумкинлигини ҳам муҳокама қилмоқда.

Манбалардан бири нашрга ҳамкасблари унга қўнғироқ қилиб, кейинги нишон ким бўлишини сўраганини айтди. Бошқаси мамлакатда Исроил раҳбариятдаги асосий шахслар йўқ қилинмагунча ва режим ўзгармагунча тўхтамайди деган туйғу кучайиб бораётганини таъкидлади.

«Ларижоний мўътадил сиёсатчи ҳисобланарди ва ундан маълум ўзгаришлар кутилган эди. Натижада, у нафақат уларни амалга ошира олмади, балки ўзи ҳам қурбонга айланди», — деган Ларижоний билан бирга ишлаган ва кейинчалик АҚШга кўчиб ўтган собиқ Эрон парламент аъзоси Али Акбар Мусавий Хўайний.

Бу фонда, манбалар «The Wall Street Journal» нашрига маълум қилишича, Исроил разведка ходимлари алоҳида Эрон қўмондонлари билан боғлана бошладилар, уларнинг исмларини айтиб, уларга ва уларнинг оилаларига таҳдид қилишди.

Нашр юқори мартабали Эрон полицияси қўмондони ва «Моссад» агенти ўртасидаги телефон қўнғироғининг транскриптини эълон қилди:

— Эшитяпсизми? Биз сиз ҳақингизда ҳамма нарсани биламиз. Сиз бизнинг қора рўйхатимизга киритилгансиз ва бизда сиз ҳақингизда барча маълумотлар бор, — дейди «Моссад» агенти форс тилида.

— Майли, — дея жавоб берди эронлик қўмондон.

— Мен сизни халқингиз билан бирга бўлишингиз кераклиги ҳақида олдиндан огоҳлантириш учун қўнғироқ қилдим. Агар бундай қилмасангиз, тақдирингиз ўз раҳбарингиз билан бир хил бўлади, — дея сўзини якунлайди агент.

Шу йилнинг 17 март куни Исроил мудофаа вазири Исроил Кац Али Ларижоний Эрон ҳудудига тунги ҳаво ҳужумида ўлдирилганини эълон қилди. Бу маълумот кейинчалик Теҳронда тасдиқланди. Унинг ўғли, ўринбосари ва хавфсизлик ходимлари, шунингдек, «Басиж» милицияси қўмондони генерал-майор Ғуломризо Сулаймоний ҳам ўлдирилган.

Ларижонийнинг ўлими билан Теҳрон нимани йўқотди?

Мутахассисларнинг фикрича, Ларижонийнинг ўлимидан сўнг, Эрон ҳокимият тизими камроқ мослашувчан бўлиб қолиш хавфи мавжуд.

«Ларижонийнинг ўлими билан Теҳрон жанг майдонини сиёсат билан боғлашга қодир бўлган кам сонли сиёсатчилардан бирини йўқотди», — дейди Халқаро инқироз гуруҳининг Эрон лойиҳаси директори Али Ваэз.

«Bloomberg»га кўра, бу фонда қаттиққўлларнинг мавқеи кучайиб бормоқда, тизимдаги кўпроқ прагматик шахслар эса босим остида қолиши мумкин. Хусусан, мамлакат раҳбариятида қолган энг тажрибали дипломатлардан бири бўлган ташқи ишлар вазири Аббос Арақчининг роли шубҳа остида.

Ўз навбатида, Исроил ҳукумати вакилининг айтишича, Эрон Олий Миллий Хавфсизлик Кенгаши котибига қилинган ҳужум Эрон раҳбариятини заифлаштириш мақсадида унга босим ўтказиш стратегиясининг бир қисми сифатида кўрилмоқда.

«Можарони ҳал қилиш учун биз оятуллоҳ режими йўқ бўлиб кетгунча унга босим ўтказишимиз керак. Биз бир оятуллоҳ режимининг бошқаси билан алмаштирилишига йўл қўймаймиз», — дейди у.

Эрон қасосни ваъда қилди

Теҳрон Ларижонийнинг ўлими мамлакат сиёсий тизимининг барқарорлигига таъсир қилмаслигини таъкидлади.

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арақчи «Al Jazeera» телеканалига берган интервьюсида давлат институтлари барқарор бўлиб қолишини ва индивидуал шахсларга боғлиқ эмаслигини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, Эрон барқарор иқтисодий ва ижтимоий асосларга эга мустаҳкам сиёсий тузилмани яратган. Ҳатто асосий ҳукумат амалдорларининг йўқолиши ҳам тизимни силкитишга қодир эмас.

Шу ўринда вазир мамлакатда ҳеч бир шахс Олий Раҳбардан муҳимроқ эмаслигини эслатди, аммо Оятуллоҳ Али Хоманаийнинг ўлимидан кейин ҳам давлат механизмлари ишлашда давом этган. Арақчига кўра, мамлакат раҳбарияти ҳар қандай сценарийга тайёр.

«Ҳар биримиз керак бўлса, жонимизни фидо қилишга тайёрмиз», — дейди у. Бироқ, шу ўринда ташқи ишлар вазири ҳар ким ҳақиқатан ҳам нишонга олиниши мумкинлигини айтди.

Арақчи Исроил армияси «нишонларни танлашда иккиланмаслигини» ва 53 та касалхона, кўплаб мактаблар, банклар ва турар-жой биноларига аллақачон зарба берилганини таъкидлади. Шу ўринда вазир Эрон ташқи ишлар вазирлиги биносига ҳам зарба берилиши мумкинлигини истисно қилмади.

Арақчи шунингдек, АҚШнинг можародаги роли ҳақида фикр билдирди. Вазирга кўра, Вашингтон Исроилнинг ҳаракатларига аралашиб қолган ва унинг ҳаракатларининг мақсадини тўлиқ тушунмаяпти. Шу ўринда дипломат содир бўлаётган воқеалар учун жавобгарлик АҚШ зиммасида эканлигини таъкидлади. Унга кўра, Вашингтон ўз хатосини тан олиши ва тажовузкорлигини тўхтатиши керак. 

Шу билан бирга, Эрон Олий Миллий Хавфсизлик Кенгаши котибининг ўлимига жавобан Исроил ҳудудига янги ҳужумлар уюштиришини эълон қилди. Давлат телеканали «Press TV» сўнгги ҳужумлар тўлқини бошланганини хабар қилди.

«Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси Ларижонийнинг шаҳидлиги учун қасос олиш мақсадида Исроилга 61-ракета ҳужумлари тўлқинини эълон қилди», — дейилади хабарда.