Arxiv foto

Eron Milliy xavfsizlik kengashi kotibi Ali Larijoniyning oʻlimi hokimiyatning eng yuqori pogʻonalarini xavotirga soldi, rasmiylar hujumlar davom etishidan va boshqa yuqori lavozimli amaldorlar nishonga olinishi mumkinligidan xavotirda.

OAV xabarlariga koʻra, mamlakatda vaziyatning kuchayishi va tashqi bosimdan qoʻrqish kuchaymoqda, ammo Eron allaqachon Isroilga raketa zarbalari bilan javob qaytarishga vaʼda bergan. Tehronning javobi va yangi tahdidlar qanday boʻlishi kutilmoqda? Quyida shular xususida.

Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi Tehron sulhni izlamayotganini va unga ishonmasligini, balki urushni tugatishni istayotganini aytdi.

“Biz sulh tuzishni istamayapmiz, chunki bu ssenariy keyinchalik takrorlanishini istamaymiz. Biz urush butunlay va abadiy tugashini istaymiz... Biz sulhga ishonmaymiz, urushni tugatishga ishonamiz”, — dedi Araqchi “Al Jazeera” telekanaliga bergan intervyusida.

Keyingi nishon kim boʻlishi mumkin?

Milliy xavfsizlik kengashi kotibi Ali Larijoniyning oʻlimidan soʻng, Eron elitasida shaxsiy xavfsizlik borasidagi xavotirlar keskin oshdi, deb xabar bergan vaziyatdan xabardor ikki eronlik rasmiy “The New York Times” nashriga. Ularning soʻzlariga koʻra, mamlakat rahbariyati nafaqat voqeani, balki hujumlarning davom etishi mumkinligini ham muhokama qilmoqda.

Manbalardan biri nashrga hamkasblari unga qoʻngʻiroq qilib, keyingi nishon kim boʻlishini soʻraganini aytdi. Boshqasi mamlakatda Isroil rahbariyatdagi asosiy shaxslar yoʻq qilinmaguncha va rejim oʻzgarmaguncha toʻxtamaydi degan tuygʻu kuchayib borayotganini taʼkidladi.

“Larijoniy moʻtadil siyosatchi hisoblanardi va undan maʼlum oʻzgarishlar kutilgan edi. Natijada, u nafaqat ularni amalga oshira olmadi, balki oʻzi ham qurbonga aylandi”, — degan Larijoniy bilan birga ishlagan va keyinchalik AQSHga koʻchib oʻtgan sobiq Eron parlament aʼzosi Ali Akbar Musaviy Xoʻayniy.

Bu fonda, manbalar “The Wall Street Journal” nashriga maʼlum qilishicha, Isroil razvedka xodimlari alohida Eron qoʻmondonlari bilan bogʻlana boshladilar, ularning ismlarini aytib, ularga va ularning oilalariga tahdid qilishdi.

Nashr yuqori martabali Eron politsiyasi qoʻmondoni va “Mossad” agenti oʻrtasidagi telefon qoʻngʻirogʻining transkriptini eʼlon qildi:

— Eshityapsizmi? Biz siz haqingizda hamma narsani bilamiz. Siz bizning qora roʻyxatimizga kiritilgansiz va bizda siz haqingizda barcha maʼlumotlar bor, — deydi “Mossad” agenti fors tilida.

— Mayli, — deya javob berdi eronlik qoʻmondon.

— Men sizni xalqingiz bilan birga boʻlishingiz kerakligi haqida oldindan ogohlantirish uchun qoʻngʻiroq qildim. Agar bunday qilmasangiz, taqdiringiz oʻz rahbaringiz bilan bir xil boʻladi, — deya soʻzini yakunlaydi agent.

Shu yilning 17-mart kuni Isroil mudofaa vaziri Isroil Kas Ali Larijoniy Eron hududiga tungi havo hujumida oʻldirilganini eʼlon qildi. Bu maʼlumot keyinchalik Tehronda tasdiqlandi. Uning oʻgʻli, oʻrinbosari va xavfsizlik xodimlari, shuningdek, “Basij” militsiyasi qoʻmondoni general-mayor Gʻulomrizo Sulaymoniy ham oʻldirilgan.

Larijoniyning oʻlimi bilan Tehron nimani yoʻqotdi?

Mutaxassislarning fikricha, Larijoniyning oʻlimidan soʻng, Eron hokimiyat tizimi kamroq moslashuvchan boʻlib qolish xavfi mavjud.

“Larijoniyning oʻlimi bilan Tehron jang maydonini siyosat bilan bogʻlashga qodir boʻlgan kam sonli siyosatchilardan birini yoʻqotdi”, — deydi Xalqaro inqiroz guruhining Eron loyihasi direktori Ali Vaez.

“Bloomberg”ga koʻra, bu fonda qattiqqoʻllarning mavqei kuchayib bormoqda, tizimdagi koʻproq pragmatik shaxslar esa bosim ostida qolishi mumkin. Xususan, mamlakat rahbariyatida qolgan eng tajribali diplomatlardan biri boʻlgan tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchining roli shubha ostida.

Oʻz navbatida, Isroil hukumati vakilining aytishicha, Eron Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi kotibiga qilingan hujum Eron rahbariyatini zaiflashtirish maqsadida unga bosim oʻtkazish strategiyasining bir qismi sifatida koʻrilmoqda.

“Mojaroni hal qilish uchun biz oyatulloh rejimi yoʻq boʻlib ketguncha unga bosim oʻtkazishimiz kerak. Biz bir oyatulloh rejimining boshqasi bilan almashtirilishiga yoʻl qoʻymaymiz”, — deydi u.

Eron qasosni vaʼda qildi

Tehron Larijoniyning oʻlimi mamlakat siyosiy tizimining barqarorligiga taʼsir qilmasligini taʼkidladi.

Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi “Al Jazeera” telekanaliga bergan intervyusida davlat institutlari barqaror boʻlib qolishini va individual shaxslarga bogʻliq emasligini taʼkidladi. Uning soʻzlariga koʻra, Eron barqaror iqtisodiy va ijtimoiy asoslarga ega mustahkam siyosiy tuzilmani yaratgan. Hatto asosiy hukumat amaldorlarining yoʻqolishi ham tizimni silkitishga qodir emas.

Shu oʻrinda vazir mamlakatda hech bir shaxs Oliy Rahbardan muhimroq emasligini eslatdi, ammo Oyatulloh Ali Xomanaiyning oʻlimidan keyin ham davlat mexanizmlari ishlashda davom etgan. Araqchiga koʻra, mamlakat rahbariyati har qanday ssenariyga tayyor.

“Har birimiz kerak boʻlsa, jonimizni fido qilishga tayyormiz”, — deydi u. Biroq, shu oʻrinda tashqi ishlar vaziri har kim haqiqatan ham nishonga olinishi mumkinligini aytdi.

Araqchi Isroil armiyasi “nishonlarni tanlashda ikkilanmasligini” va 53 ta kasalxona, koʻplab maktablar, banklar va turar-joy binolariga allaqachon zarba berilganini taʼkidladi. Shu oʻrinda vazir Eron tashqi ishlar vazirligi binosiga ham zarba berilishi mumkinligini istisno qilmadi.

Araqchi shuningdek, AQSHning mojarodagi roli haqida fikr bildirdi. Vazirga koʻra, Vashington Isroilning harakatlariga aralashib qolgan va uning harakatlarining maqsadini toʻliq tushunmayapti. Shu oʻrinda diplomat sodir boʻlayotgan voqealar uchun javobgarlik AQSH zimmasida ekanligini taʼkidladi. Unga koʻra, Vashington oʻz xatosini tan olishi va tajovuzkorligini toʻxtatishi kerak. 

Shu bilan birga, Eron Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi kotibining oʻlimiga javoban Isroil hududiga yangi hujumlar uyushtirishini eʼlon qildi. Davlat telekanali “Press TV” soʻnggi hujumlar toʻlqini boshlanganini xabar qildi.

“Islom inqilobi qoʻriqchilari korpusi Larijoniyning shahidligi uchun qasos olish maqsadida Isroilga 61-raketa hujumlari toʻlqinini eʼlon qildi”, — deyiladi xabarda.