Illyustrativ foto

Donald Tramp AQSHning NATOdan chiqishini jiddiy koʻrib chiqmoqda. Buning sababi alyans ittifoqchilarining Eronga qarshi urushga qoʻshilishdan bosh tortganidir. Davlat kotibi Marko Rubio allaqachon AQSH blokning qiymatini qayta koʻrib chiqishi kerakligini taʼkidlagan: agar Yevropa Vashington yordamga muhtoj boʻlganida yordam bermasa, unda AQSHga nima uchun NATO kerak? Trampning nima uchun ittifoqchilaridan koʻngli qolgan va bu alyans uchun qanday xavf tugʻdirishi mumkin? AQSH — Eron urushidan keyin NATO bilan nima boʻlishi kutilmoqda? Quyida shular xususida.

Nima uchun Tramp NATOdan chiqishga tayyor?

AQSH prezidenti “The Telegraph” nashriga intervyu berdi va unda u AQSHning NATOdan chiqishini jiddiy koʻrib chiqayotganini aytdi. Bunga sabab alyans ittifoqchilarining Eronga qarshi urushga qoʻshilishdan bosh tortishi boʻlgan.

“NATO menga hech qachon taʼsir qilmagan. Men ularning «qogʻoz yoʻlbarslar” ekanligini har doim bilardim va Putin ham buni biladi», — degan Tramp.

AQSH yetakchisining taʼkidlashicha, u shunchaki ittifoqchilarga “Hey” degan va aslida ularning ishtirokini talab qilmagan. Trampning fikricha, NATO mamlakatlari mojaroga avtomatik ravishda kirishi kerak edi.

“Biz hamma joyda, jumladan, Ukrainada ham avtomatik ravishda birga edik. Ukraina bizning muammoimiz emas edi. Bu sinov edi va biz ular uchun u yerda edik va biz har doim ular uchun u yerda boʻlar edik. Ular biz uchun bu yerda emaslar”, — deya qoʻshimcha qilgan Oq uy rahbari.

Eron bilan urush boshlanganidan beri Vashington oʻz ittifoqchilarini Hoʻrmuz boʻgʻoziga kemalar yuborishga undab kelmoqda. Ammo Germaniya, Fransiya, Italiya va Ispaniya buni rad etdi. Germaniya kansleri Fridrix Mers NATOning mudofaa ittifoqi ekanligini, aralashuvchi emasligini taʼkidladi. London yordam variantlarini oʻrganishga vaʼda berish bilan cheklandi. Parij va Rim esa oʻz kemalarining oʻtishini taʼminlash uchun Tehron bilan toʻgʻridan-toʻgʻri muzokara olib borishni afzal koʻrdi. Bu Oq uyda ochiqchasiga gʻazabga sabab boʻldi.

“Bir tomonlama koʻcha”

AQSH Davlat kotibi Marko Rubio “Fox News” telekanalida savolni ochiqchasiga berdi: Agar uning ittifoqchilari yordam berishga tayyor boʻlmasa, nima uchun AQSH NATOda?

“…Bizning harbiylarimiz Yevropani himoya qilish uchun Yevropada. Lekin bizga ularning yordami kerak boʻlganda, bizga ularning harbiy bazalaridan foydalanishimizga ruxsat berishlarini soʻraganimizda, ularning javobi «Yoʻq”. Xoʻsh, nima uchun biz NATOdamiz? Bu soʻralishi kerak boʻlgan savol», — deydi Rubio.

Uning soʻzlariga koʻra, ittifoqning qiymatini qayta baholash muqarrar, ammo bu Erondagi urush tugamaguncha sodir boʻlmaydi. Va bu, Davlat kotibining soʻzlariga koʻra, “yakuniy bosqichga” kirmoqda.

“Bu bugun yoki ertaga sodir boʻlmaydi, lekin sodir boʻladi. Biz harbiylarimiz barcha missiya maqsadlariga erishgan nuqtaga yetamiz”, — deya qoʻshimcha qilgan Rubio.

Uning taʼkidlashicha, yakuniy qaror Donald Trampga bogʻliq.

“Biz bir muncha vaqtdan beri mamlakatimizga yaxshi xizmat qilib kelgan bu ittifoq shu maqsadga xizmat qiladimi yoki bir tomonlama koʻchaga aylanganmi, AQSH Yevropaning himoyachisi roliga tushib qolganmi, qayta baholashimiz kerak boʻladi”, — deya soʻzlarini yakunlagan Davlat kotibi.

Ittifoqchilar qanday munosabatda?

Buyuk Britaniya Bosh vaziri Kir Starmer Trampning NATOdan chiqish tahdidi haqida toʻgʻridan-toʻgʻri izoh bermadi, ammo London oʻz manfaatlarini koʻzlab harakat qilishini aniq aytdi.

“Menga va boshqalarga qanday bosim oʻtkazilishidan, qanday shovqin koʻtarilishidan qatʼi nazar, men qaror qabul qilishda Buyuk Britaniyaning milliy manfaatlaridan kelib chiqib harakat qilish niyatidaman”, — dedi u AQSH prezidentining soʻzlari haqidagi savolga javoban.

Boshqa tomondan, NATO bosh kotibi Mark Ryutte har qanday shubhalarni tezda yoʻq qildi. Shu yilning 6-mart kuni u “X” ijtimoiy platformasida AQSH ketmayotganini yozdi. Uning soʻzlariga koʻra, AQSH NATOga boʻlgan sadoqatini aniq tasdiqlagan.