Деярли бир ой олдин АҚШнинг махсус вакили Стив Уиткофф ва Жаред Кушнер Женевада эронликлар билан билвосита учрашди. Трамп маъмурияти дипломатия улар маъқул кўрган йўл эканлигини илгари суришда давом этар экан, икки кундан кейин АҚШ ва Исроил Эронга қарши уруш бошлади.

Президент Дональд Трамп душанба куни, 23 март санасида икки мамлакат можарога чек қўйиш бўйича музокаралар олиб бораётганини эълон қилганидан сўнг, Қўшма Штатлар яна музокараларга қайтишга интилмоқда.

Кўрфаз ва Европа иттифоқчилари можарони тугатиш ёки ҳатто сулҳ тузиш бўйича музокаралар олиб боришда туртки йўқлигидан хавотирга тушмоқда. Бу ҳақда CNN телеканалига бир нечта манбалар хабар берган.

Икки томон ўртасида учрашув ташкил этишга уринишлар амалга оширилаётган бўлсада, икки мамлакат талаблари ўртасидаги катта тафовутни ҳисобга олган ҳолда, бундай йиғилиш яқин орада бўлиб ўтиши эҳтимолдан йироқ.

АҚШ ва Исроилнинг давом этаётган ҳарбий ҳаракатлари эҳтимолий музокаралар фонида катта аҳамиятга эга. Шу билан бирга, Теҳрон уруш бошланишидан олдин ўзида бўлмаган асосий воситага эга эканлигини ҳис қилмоқда. Гап Ҳўрмуз бўғози устидан назорат ҳақида кетяпти.

«Икки томон музокараларга киришишдан олдин асосий масалалар келишиб олиниши керак», — деган минтақавий манбалардан бири CNNга. Эронликлар энди максималист таклифга максимал даражада йўқ, деб жавоб бермоқда.

Шу ҳафта бошида АҚШ Покистон орқали Эронга 15 банддан иборат талаблар рўйхатини етказди. Талабларнинг аксарияти уруш бошланишидан олдин АҚШ томонидан илгари сурилган шартларни акс эттиради: Эрон ядровий қуролга эга бўлмасликка ваъда бериши, АҚШнинг Эроннинг юқори даражада бойитилган уранига эгалик қилиши, Теҳроннинг мудофаа қобилиятини чеклаши ва Эроннинг прокси-гуруҳларни қўллаб-қувватлашини тўхтатиши.

«Агар бу ҳақиқатан ҳам АҚШнинг позицияси бўлса, муваффақиятли музокаралар қийин кечади», — деган Эрон бўйича директор бўлиб ишлаган АҚШ ҳукуматининг собиқ мартабали амалдори Нейт Свонсон CNNга.

Урушдаги яна бир муҳим ўйинчи бўлган Исроил, АҚШ Эрон билан музокараларни осонлаштириш учун бир ойлик сулҳ эълон қилиши мумкинлигидан хавотирда. Шунингдек, Тел-Авив ғалаба қозонишга шубҳа билан қарамоқда. Бу ҳақда Исроилнинг икки манбаси CNNга маълум қилган.

«Эрон беришга тайёр бўлиши мумкин бўлган максимал миқдор АҚШ талаб қилаётган минимал миқдорга мос келмайди», — деди манба. АҚШ илгари сураётган ядровий чекланишлар ва бир қанча бандлар Исроилни хурсанд қилади. Яна бир Исроил манбасининг қўшимча қилишича, узоқ муддатли сулҳ битими Исроил учун ташвиш бўлиб қолаверади. Масалан баллистик ракета дастури, прокси гуруҳлар шулар жумласидандир. Таҳлилчиларга кўра, афтидан Эрон дипломатия истиқболларини жиддий қабул қилмаётган кўринади.

Чоршанба куни Эрон расмийси мамлакатнинг ўз талаблари рўйхатини баён қилди. Бу ҳақда Press TV хабар берган. Улар орасида тажовуз ва суиқасдларни тўлиқ тўхтатиш, Эронга қарши уруш қайта бошланмаслигини таъминлаш учун аниқ механизмларни яратиш, уруш зарарлари ва компенсацияларини кафолатланган ва аниқ белгиланган тартибда тўлаш, барча жабҳаларда ҳамда минтақадаги барча Эрон вакиллари учун ҳарбий операцияларни тўхтатиш, Эроннинг Ҳўрмуз бўғози устидан суверенитетини амалга ошириши кафолати бор.

Амалий келишувнинг белгиси йўқ

АҚШнинг Эроннинг ҳарбий салоҳиятини пасайтириш борасидаги ютуқларига қарамай, Теҳроннинг асосий сув йўлини эгаллаб олиши ёқилғи нархининг кескин ошишига ва глобал бозорларни таранглаштиришга олиб келди. Бу, шунингдек, Эрон учун келажакдаги музокараларда потенциал устунликдир. Манбаларнинг таъкидлашича, икки томон ўртасида хабар алмашаётган суҳбатдошларнинг ҳеч бири амалдаги келишув қандай кечиши ҳақида маълумотга эга эмас.

Баъзи Форс кўрфази давлатлари ва АҚШнинг бошқа иттифоқчилари жангларнинг зудлик билан тўхтатилишини ва бўғознинг очилишини исташса, бошқалари янада кенгроқ келишувга эришилишини хоҳлайди. БААнинг АҚШдаги элчиси Юсуф ал-Отайбанинг чоршанба куни The Wall Street Journal газетасида чоп этилган мақоласида сулҳ ҳозирча етарли эмаслигини айтиб, умумий келишувга эришишни ёқлаб чиқди.

«Оддий сулҳ етарли эмас. Бизга Эроннинг барча таҳдидларини: ядровий имкониятлар, ракеталар, дронлар, терроризмга қарши курашувчи провайдерлар ва халқаро денгиз йўлларини блокировка қилишни ҳал қиладиган якуний натижа керак», — деб ёзган Отайба.

Эрон расмийлари АҚШ билан музокаралар олиб бормаётганликларини таъкидлашда давом этмоқдалар, аммо Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи икки мамлакат ўртасида воситачилар орқали хабар алмашинуви бўлганини тан олди.

«Хабарлар юборилаётгани ва биз огоҳлантиришлар билан жавоб беришимиз ёки ўз позициямизни билдиришимиз музокара ёки мулоқот деб аталмайди; бу хабарлар алмашинуви», — деган у Эрон Ислом Республикаси давлат телерадиоэшиттириш тармоғида.

Шу билан бирга, Оқ уй матбуот котиби Каролин Леавитт чоршанба куни музокаралар давом этишини ва улар самарали бўлишини таъкидлади.

«Трамп маъмурияти расмийлари шу ҳафта охирида Покистонда урушни тўхтатишга тайёргарлик кўриш масаласини муҳокама қилиш учун учрашув ташкил қилиш устида ишламоқда», — деб хабар берди CNN телеканалига икки юқори лавозимли маъмурият расмийси. Ҳозирги режаларга кўра, вице-президент Ж. Д. Вэнс ва Трампнинг бошқа юқори лавозимли амалдорлари билан бирга мамлакатга ташриф буюриши режалаштирилган.

Эрон вакиллари Трамп маъмуриятига Уиткофф ва Кушнер билан музокараларни қайта бошлашни истамаслигини ва Вэнс билан мулоқот қилишни афзал кўришини маълум қилишган. Бу ҳақда минтақадаги икки манба хабар бермоқда. Сешанба куни Трамп Вэнс, Давлат котиби Марко Рубио, Кушнер ва Уиткофф ҳозирда Эрон билан музокараларга раҳбарлик қилаётганини айтди.

Баъзи манбалар учрашув Туркияда ўтиши мумкинлигини ёзмоқда, чунки Покистонда хавфсизлик борасида бир қанча муаммолар борлиги айтилади.

«Ушбу ҳафта охири бўлиб ўтадиган музокаралар ҳақида қизғин баҳс-мунозаралар фонида, Форс кўрфази иттифоқчилари Трамп маъмуриятини Харк оролини эгаллаб олиш ёки Эроннинг юқори даражада бойитилган уранини чеклаш учун урушни кучайтирмасликка чақирмоқдалар», — деди Форс кўрфазининг юқори лавозимли амалдори. АҚШнинг оролни эгаллаб олиши кўплаб қурбонликларни келтириб чиқариши, минтақавий инфратузилмага қарши Эроннинг қасос олишига сабаб бўлиши ва можарони узайтириши мумкинлигидан хавотирлар ҳам бор.

Шунга қарамай, АҚШнинг кейинги ҳарбий ҳаракатларига бўлган шашти юқори. Вазият билан таниш бўлган икки манбага кўра, яқин кунларда Яқин Шарққа армиянинг 82-ҳаво десант дивизиясидан тахминан 1000 нафар америкалик аскар жойлашиши кутилмоқда. Бу эса Трамп маъмурияти можарони тугатиш учун Эрон билан музокаралар олиб бораётганини айтаётган бир пайтда минтақадаги ҳарбий кучларнинг ўсиб бораётганини кўрсатади.

Оқ уй матбуот котиби чоршанба куни Эрон ҳозирги воқеликни тан олмаса, Трамп дўзахга равона қилиш билан таҳдид қилишини айтди.