Бугун, 2025 йил 21 декабрь куни Шимолий яримшарда қишки кун туриши (Winter Solstice) содир бўлади. Ушбу астрономик ҳодиса йилдаги энг қисқа кун ва энг узун тун билан тавсифланиб, астрономик қишнинг расман бошланишини англатади.

BBCʼнинг таъкидлашича, метеорологик қиш 1 декабрдан бошланган бўлсада, айримлар қишни айнан қишки кун туриши билан боғлайди. Қишки кун туриши бутун бир кун эмас, балки аниқ бир лаҳза ҳисобланади.

“USA Today”га кўра, Шимолий яримшарда астрономик қиш 21 декабрь, якшанба куни маҳаллий вақт билан соат 10:03 да (EST) бошланади. Бу пайтда Ер Шимолий яримшарда Қуёшдан энг кўп оғган ҳолатга келади. Қишки кун туриши санаси 20 декабрдан 23 декабргача бўлган оралиқда кузатилиши мумкин, аммо кўпинча 21 декабрга тўғри келади.

Бу ҳодиса вақтида Қуёш осмондаги ҳаракатини гўёки тўхтатгандек бўлиб, сўнгра тескари йўналишда ҳаракатни бошлайди. Қуёш экватордан жанубда жойлашган Эчки тропиги устида тўғридан-тўғри туради. Натижада Жанубий яримшарда энг узун кун ва энг қисқа тун кузатилади, Шимолий яримшарда эса аксинча — йилдаги энг қисқа кун, энг узун тун рўй беради.

Таъкидланишича, кун туришлари Ер ўқининг тахминан 23,5 даража оғишга эга экани билан боғлиқ. Мавсумлар Ернинг Қуёшга яқин ёки узоқлиги туфайли эмас, айнан шу оғиш сабабли алмашади. Шунингдек, Ер Қуёшга энг яқин нуқтага айнан январь ойида етиб келади.

Қишки кун туриши нафақат астрономик, балки маданий аҳамиятга ҳам эга. Қадимдан турли халқлар бу даврни қийинчилик эмас, балки янгиланиш ва умид рамзи сифатида қабул қилган. Масалан, Шимолий Америкада маҳаллий халқлар ушбу ҳодисани маросимлар орқали нишонлаган. Эронда эса Ялдо байрамида оилалар энг узун тунни уйғоқ ўтказиб, ёруғликнинг қайтиб келишини қарши олган.