Ўзбекистонда хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш борасда қандай ишлар амалга оширилмоқда?

21:22 28 Июль 2021 Сиёсат
386 0

Маълумки, сўнгги тўрт йилда Ўзбекистонда хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлаш, уларнинг жамиятдаги ролини кучайтириш, оила институтини қўллаб-қувватлашга қаратилган комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда

Ушбу давр мобайнида, давлатимиз хотин-қизларни ҳар қандай камситилиш ва таҳқирлашдан ҳуқуқий, ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан ҳимоя қиладиган барча йирик халқаро шартномаларга қўшилди.

Унга кўра, "Aёллар ва эркаклар тенг ҳуқуқлилиги ҳамда имкониятларнинг кафолатлари тўғрисида", “Aёлларни зулмдан ҳимоя қилиш тўғрисида", "Фуқароларнинг репродуктив саломатлигини муҳофаза қилиш тўғрисида", "Оила кодексининг 15-моддасига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида", "Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида", илгари таъқиқланган иш шаклларини ва меҳнат қонунчилигининг бошқа гендер-ассиметрик қоидаларини танлаш билан боғлиқ чекловларни олиб ташлаш тўғрисидаги қонунлар қабул қилинди.

Шунингдек, бу борада мамлакатимиз раҳбарининг қарийб 20 дан ортиқ фармонлари ва қарорлари ҳамда ҳукумат қарорлари қабул қилинди.

Шу мақсадда, Олий Мажлис Сенати ҳузурида Хотин-қизлар масалалари ва гендер тенглиги қўмитаси, Давлат Хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш жамғармаси ташкил этилди.

Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ўз фаолиятини оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш соҳасидаги давлат органи сифатида бошлади.

Зўравонлик қурбонларини реабилитация қилиш ва мослаштириш бўйича жами 197 та марказ ва ишонч телефонлари, ҳудудларда жами 14 та хотин-қизлар тадбиркорлиги марказлари ҳамда "Маҳалла ва оила" илмий-тадқиқот институти очилди.

Олий Мажлис Сенатида Хотин-қизлар ва гендер тенглиги масалалари бўйича янги қўмита тузилди, қонун ҳужжатларининг мажбурий гендер-ҳуқуқий экспертизаси жорий этилди, шунингдек хотин-қизлар ва оилани қўллаб-қувватлаш жамоат фонди ташкил этилди.

БМТ Бош котибининг Марказий Осиё бўйича махсус вакили, БМТнинг Марказий Осиё учун превентив дипломатия бўйича минтақавий маркази раҳбари Наталя Германнинг фикрига кўра, халқаро ҳамжамият Ўзбекистоннинг гендер тенглиги соҳасидаги саъй-ҳаракатларини ижобий баҳолаётганини таъкидлади.

Мазкур қонунларнинг қабул қилиниши ва амалга оширилиши хотин-қизларнинг раҳбарлик лавозимларидаги улушини 33 фоизга, меҳнатга лаёқатли аҳолининг ўртача 45 фоизгача ўсишига ёрдам беради. Бу эса аёлларнинг сиёсат ва кўплаб соҳаларда етакчилик даражаси сезиларли даражада ошганидан, мамлакатнинг гендер тенглигига эришиш йўлидаги изчил тараққиётидан далолат беради.

Қувонарли жиҳати шундаки, 2019 йил охирида ўтган Ўзбекистон парламентига сайловлар натижаларига кўра, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатларининг 32 фоизини, Сенатда 25 фоизини хотин-қизлар ташкил этди.

Парламентлараро иттифоқнинг "Парламентдаги аёллар" ва "БМТ-Aёллар" ташкилотининг йиллик ҳисоботи маълумотларига кўра, бу борада мамлакатимиз етакчи саналиб, дунёнинг энг яхши 50 мамлакати қаторидан ўрин эгаллади.

Хотин-қизларнинг сифатли таълим олиши, касб-ҳунар эгаллаши ва ишга қабул қилиниши ҳамда тадбиркорлик фаолиятини йўлга қўйиши учун қулай имкониятлар яратилган.

Ҳозирги вақтда талабаларнинг қарийб 47 фоиздан ортиғини хотин-қизлар ташкил этади.

Айниқса, 2020 йили жорий этилган олий таълимга қабул қилиш тартибига кўра, олий ўқув юртларига кирувчи хотин-қизлар учун имтиёзлар икки баравар ошди.

Бинобарин, шу йили ижтимоий ҳимояга муҳтож жами 950 нафар хотин-қизлар давлат гранти асосида олий ўқув юртларига ўқишга қабул қилинди.

Қолаверса, 585 минг нафар хотин-қизлар иш билан таъминланган бўлса, бундан ташқари 36 минг нафари касб-ҳунарга ўқитилди.

Шунингдек, Давлат мақсадли жамғармаси маблағлари ҳисобидан, тадбиркорлик фаолиятини йўлга қўйиш учун хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш мақсадида, Марказий банкнинг асосий ставкаси бўйича 6 йилгача бўлган имтиёзли даврни ўз ичига олган ҳолда 3 йилгача бўлган муддатга ҳисоботнинг 150 бараваригача миқдорда кредитлар ажратилади.

Бу борада, эҳтиёжманд аёлларни уй-жой билан таъминлаш, яшаш ва меҳнат шароитларини яхшилаш, уларнинг даромадларини ошириш бўйича тизимли чора-тадбирлар ижобий самара бермоқда.

Айни пайтда, хотин-қизлар муаммоларини ўрганиш ва ҳал этиш учун "Аёллар дафтари", "Ёшлар дафтари" ва "Темир дафтар" каби механизм жорий этилди.

Бу орқали аҳолининг турмуш даражаси чуқур ўрганилиб, унда эҳтиёжманд аҳоли қатламлари билан мақсадли ишларни ташкил этишга ҳамда 30 дан ортиқ турдаги ижтимоий хизматларни электрон шаклда кўрсатишга имкон беради.

Шу мақсадда, 9 мезон асосида уларга 433 минг нафар хотин-қизлар киритилиб, электрон маълумотлар базаси шакллантирилди.

Бугунги кунга қадар "дафтар"га киритилган жами 80 минг нафар хотин-қизлар муаммолари ижобий ҳал этилди.

Жорий йил мазкур "дафтар"га киритилган хотин-қизларни уй-жой билан таъминлаш, шунингдек, Молия вазирлиги томонидан уларнинг турар-жой сотиб олиши учун ипотека кредитлари бошланғич тўловни амалга ошириш бўйича Қорақалпоғистон, Тошкент шаҳар ва вилоятлар учун бюджет маблағлари ажратилади: турар жойга эга бўлмаган хотин-қизларни уй-жой билан таъминлаш бўйича 10 миллиард сўм миқдорида; ҳар бири 5 миллиард сўм - вояга етган қизлар ва аёлларни уй-жой билан таъминлаш учун; отасидан айрилган, ёлғиз онанинг қарамоғида, уй-жойга муҳтож.

Бундан ташқари, юқорида қайд этилган Жамғарма маблағлари ҳисобидан ҳокимликлар турар-жойга эга бўлмаган хонадонларда яшовчи аёлларга уй-жойни ижарага бериш учун товон пули тўлаш учун 11 миллиард сўм ажратадилар.

Aйниқса, ҳудудларда аёлларга кўрсатилаётган тиббий-ижтимоий хизматларнинг самарадорлигини ошириш бўйича мақсадли чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.

Хусусан, мазкур Жамғарма томонидан махсус жарроҳлик амалиётига муҳтож, шунингдек кам таъминланган ва "дафтарлар"га киритилган хотин-қизларни даволаш учун қарийб 30 миллиард сўм миқдорида маблағлар ажратилади.

Бундан ташқари, жорий йилда ҳокимликлар Жамғарма маблағлари ҳисобидан боқувчисини йўқотган, ногирон ва ёрдамга муҳтож хотин-қизларга бир марталик моддий ёрдам кўрсатиш мақсадида жами 80 млрд миқдорида маблағ ажратилди.

Ўзбекистон тажрибасини муҳим аҳамиятга эга халқаро ҳамжамият билан алмашиш мақсадида, Тошкентда хотин-қизлар муаммоларига бағишланган қатор йирик форумлар ўтказилди.

Шу муносабат билан, 2020 йил 22 декабрда Сенат Раиси Танзила Норбоева бошчилигида учрашув бўлиб ўтди. Унга кўра, Марказий Осиё давлатлари етакчи аёллари билан мулоқотида, қуйидаги масалалар кўтарилган: минтақада тинчлик ва барқарорликни қўллаб-қувватлаш, барқарор ривожланишга эришишда мамлакатлар ўртасида ўзаро ишончни мустаҳкамлаш, давлат ва жамоат бошқаруви тизимида аёлларнинг ваколатларини кенгайтириш кабилар шулар жумласидандир.

Жорий йилнинг апрель ойида Тошкентда ШҲТга аъзо давлатлар раҳбар аёллари, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги шафелигида, ШҲТ Халқ дипломатияси маркази сенаторлар иштирокида, Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг барча мамлакатларидан келган депутатлар, аёллар ассоциациялари раҳбарлари, олимлар иштирокида форум бўлиб ўтди.

Ушбу Форумда ШҲТ га аъзо давлатларнинг кенг кўламли барқарор ривожланишини таъминлаш, уларнинг ижтимоий-сиёсий, иқтисодий ўзгаришларда ва маданий ҳамда халқ дипломатиясини амалга оширишда аёл раҳбарларнинг иштироки ва ролини ошириш каби долзарб масалалар кўриб чиқилди.

Иштирокчилар форумнинг аҳамиятини таъкидладилар, қаерда илмий нуқтаи назардан, етакчи аёллар ролини оширишда эришилган ютуқлар ва муаммолар баҳоланади ШҲТ маконида барқарор ривожланишни таъминлашда.

Шу йилнинг июнь ойида Тошкентда "Барқарор ривожланиш йўлида Марказий Осиё ва Aфғонистон аёлларининг иқтисодий имкониятларини кенгайтириш" Халқаро бизнес форуми бўлиб ўтди. Унда хотин-қизларнинг иқтисодий жиҳатдан ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтириш, пуллик хизматни жорий этиш ва аёлларнинг уй юмушларини камайтириш, ўқитиш, малакасини ошириш ва муносиб иш ўрни билан таъминлаш орқали хотин-қизлар тадбиркорлигини ривожлантириш каби долзарб масалалар кўтарилди.

Ўз навбатида, Жаҳон банкининг ишбилармон хотин-қизлар ҳуқуқлари индексига мувофиқ, Ўзбекистон 2020 йилда хотин-қизлар ҳуқуқлари ва гендер тенглиги соҳасида самарали ислоҳотларни амалга оширган 27 мамлакат орасида 190 орасида 134-ўринни эгаллади (2019 йилда - 139-ўрин).

Aйни пайтда, Жаҳон банки экспертлари Одри Сакс ва Уилям Зайс таъкидлаганидек, Ўзбекистон мамлакатдаги қарийб 17 миллиондан ортиқ хотин-қизларга имкониятларни кенгайтириш борасида улкан ютуқларга эришди.

Шундай қилиб, ишонч билан таъкидлаш мумкинки, Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёев раҳбарлигида хотин-қизларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг ҳуқуқий ва институционал механизмлари яратилган.

Иқтисодий ўсиш, бандлик ва аёллар ўртасида камбағалликни қисқартириш ўртасида тўғридан-тўғри боғлиқлик мавжуд. Давлатимиз салоҳиятли кадрларни тайёрлаш ҳамда аҳолининг эҳтиёжманд қатламларини, яъни хотин-қизлар, ёшлар ва ногиронлар бандлигини таъминлаш масалаларига алоҳида эътибор қаратмоқда.

Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, Гендер тенглигини таъминлаш, давлат ва жамият барқарорлигининг асоси бўлган сиёсий ижтимоий-иқтисодий вазифаларни амалга оширишда аёлларнинг тўлиқ иштирокини таъминлашга доир кўплаб ишлар амалга оширилмоқда.

Зулфия Тураназарова,
Марказий Осиё халқаро институти етакчи илмий ходими

Тавсия этамиз

Изоҳлар

Ҳозирча ҳеч ким фикр билдирмаган. Балки Сиз биринчилардан бўларсиз?