Oʻzbekistonda xotin-qizlarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash davlat siyosati darajasiga koʻtarilgan

21:22 28 Iyul 2021 Siyosat
409 0

Maʼlumki, soʻnggi toʻrt yilda Oʻzbekistonda xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini taʼminlash, ularning jamiyatdagi rolini kuchaytirish, oila institutini qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda

Ushbu davr mobaynida, davlatimiz xotin-qizlarni har qanday kamsitilish va tahqirlashdan huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan himoya qiladigan barcha yirik xalqaro shartnomalarga qoʻshildi.

Unga koʻra, “Ayollar va erkaklar teng huquqliligi hamda imkoniyatlarning kafolatlari toʻgʻrisida”, “Ayollarni zulmdan himoya qilish toʻgʻrisida“, ”Fuqarolarning reproduktiv salomatligini muhofaza qilish toʻgʻrisida“, ”Oila kodeksining 15-moddasiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida“, ”Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida", ilgari taʼqiqlangan ish shakllarini va mehnat qonunchiligining boshqa gender-assimetrik qoidalarini tanlash bilan bogʻliq cheklovlarni olib tashlash toʻgʻrisidagi qonunlar qabul qilindi.

Shuningdek, bu borada mamlakatimiz rahbarining qariyb 20 dan ortiq farmonlari va qarorlari hamda hukumat qarorlari qabul qilindi.

Shu maqsadda, Oliy Majlis Senati huzurida Xotin-qizlar masalalari va gender tengligi qoʻmitasi, Davlat Xotin-qizlarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi tashkil etildi.

Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi oʻz faoliyatini oila va xotin-qizlarni qoʻllab-quvvatlash sohasidagi davlat organi sifatida boshladi.

Zoʻravonlik qurbonlarini reabilitatsiya qilish va moslashtirish boʻyicha jami 197 ta markaz va ishonch telefonlari, hududlarda jami 14 ta xotin-qizlar tadbirkorligi markazlari hamda “Mahalla va oila” ilmiy-tadqiqot instituti ochildi.

Oliy Majlis Senatida Xotin-qizlar va gender tengligi masalalari boʻyicha yangi qoʻmita tuzildi, qonun hujjatlarining majburiy gender-huquqiy ekspertizasi joriy etildi, shuningdek xotin-qizlar va oilani qoʻllab-quvvatlash jamoat fondi tashkil etildi.

BMT Bosh kotibining Markaziy Osiyo boʻyicha maxsus vakili, BMTning Markaziy Osiyo uchun preventiv diplomatiya boʻyicha mintaqaviy markazi rahbari Natalya Germanning fikriga koʻra, xalqaro hamjamiyat Oʻzbekistonning gender tengligi sohasidagi saʼy-harakatlarini ijobiy baholayotganini taʼkidladi.

Mazkur qonunlarning qabul qilinishi va amalga oshirilishi xotin-qizlarning rahbarlik lavozimlaridagi ulushini 33 foizga, mehnatga layoqatli aholining oʻrtacha 45 foizgacha oʻsishiga yordam beradi. Bu esa ayollarning siyosat va koʻplab sohalarda yetakchilik darajasi sezilarli darajada oshganidan, mamlakatning gender tengligiga erishish yoʻlidagi izchil taraqqiyotidan dalolat beradi.

Quvonarli jihati shundaki, 2019-yil oxirida oʻtgan Oʻzbekiston parlamentiga saylovlar natijalariga koʻra, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlarining 32 foizini, Senatda 25 foizini xotin-qizlar tashkil etdi.

Parlamentlararo ittifoqning “Parlamentdagi ayollar” va “BMT-Ayollar” tashkilotining yillik hisoboti maʼlumotlariga koʻra, bu borada mamlakatimiz yetakchi sanalib, dunyoning eng yaxshi 50 mamlakati qatoridan oʻrin egalladi.

Xotin-qizlarning sifatli taʼlim olishi, kasb-hunar egallashi va ishga qabul qilinishi hamda tadbirkorlik faoliyatini yoʻlga qoʻyishi uchun qulay imkoniyatlar yaratilgan.

Hozirgi vaqtda talabalarning qariyb 47 foizdan ortigʻini xotin-qizlar tashkil etadi.

Ayniqsa, 2020-yili joriy etilgan oliy taʼlimga qabul qilish tartibiga koʻra, oliy oʻquv yurtlariga kiruvchi xotin-qizlar uchun imtiyozlar ikki baravar oshdi.

Binobarin, shu yili ijtimoiy himoyaga muhtoj jami 950 nafar xotin-qizlar davlat granti asosida oliy oʻquv yurtlariga oʻqishga qabul qilindi.

Qolaversa, 585 ming nafar xotin-qizlar ish bilan taʼminlangan boʻlsa, bundan tashqari 36 ming nafari kasb-hunarga oʻqitildi.

Shuningdek, Davlat maqsadli jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan, tadbirkorlik faoliyatini yoʻlga qoʻyish uchun xotin-qizlarni qoʻllab-quvvatlash maqsadida, Markaziy bankning asosiy stavkasi boʻyicha 6 yilgacha boʻlgan imtiyozli davrni oʻz ichiga olgan holda 3 yilgacha boʻlgan muddatga hisobotning 150 baravarigacha miqdorda kreditlar ajratiladi.

Bu borada, ehtiyojmand ayollarni uy-joy bilan taʼminlash, yashash va mehnat sharoitlarini yaxshilash, ularning daromadlarini oshirish boʻyicha tizimli chora-tadbirlar ijobiy samara bermoqda.

Ayni paytda, xotin-qizlar muammolarini oʻrganish va hal etish uchun “Ayollar daftari”, “Yoshlar daftari” va “Temir daftar” kabi mexanizm joriy etildi.

Bu orqali aholining turmush darajasi chuqur oʻrganilib, unda ehtiyojmand aholi qatlamlari bilan maqsadli ishlarni tashkil etishga hamda 30 dan ortiq turdagi ijtimoiy xizmatlarni elektron shaklda koʻrsatishga imkon beradi.

Shu maqsadda, 9 mezon asosida ularga 433 ming nafar xotin-qizlar kiritilib, elektron maʼlumotlar bazasi shakllantirildi.

Bugungi kunga qadar “daftar”ga kiritilgan jami 80 ming nafar xotin-qizlar muammolari ijobiy hal etildi.

Joriy yil mazkur “daftar”ga kiritilgan xotin-qizlarni uy-joy bilan taʼminlash, shuningdek, Moliya vazirligi tomonidan ularning turar-joy sotib olishi uchun ipoteka kreditlari boshlangʻich toʻlovni amalga oshirish boʻyicha Qoraqalpogʻiston, Toshkent shahar va viloyatlar uchun byudjet mablagʻlari ajratiladi: turar joyga ega boʻlmagan xotin-qizlarni uy-joy bilan taʼminlash boʻyicha 10 milliard soʻm miqdorida; har biri 5 milliard soʻm - voyaga yetgan qizlar va ayollarni uy-joy bilan taʼminlash uchun; otasidan ayrilgan, yolgʻiz onaning qaramogʻida, uy-joyga muhtoj.

Bundan tashqari, yuqorida qayd etilgan Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan hokimliklar turar-joyga ega boʻlmagan xonadonlarda yashovchi ayollarga uy-joyni ijaraga berish uchun tovon puli toʻlash uchun 11 milliard soʻm ajratadilar.

Ayniqsa, hududlarda ayollarga koʻrsatilayotgan tibbiy-ijtimoiy xizmatlarning samaradorligini oshirish boʻyicha maqsadli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Xususan, mazkur Jamgʻarma tomonidan maxsus jarrohlik amaliyotiga muhtoj, shuningdek kam taʼminlangan va “daftarlar”ga kiritilgan xotin-qizlarni davolash uchun qariyb 30 milliard soʻm miqdorida mablagʻlar ajratiladi.

Bundan tashqari, joriy yilda hokimliklar Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan boquvchisini yoʻqotgan, nogiron va yordamga muhtoj xotin-qizlarga bir martalik moddiy yordam koʻrsatish maqsadida jami 80 mlrd miqdorida mablagʻ ajratildi.

Oʻzbekiston tajribasini muhim ahamiyatga ega xalqaro hamjamiyat bilan almashish maqsadida, Toshkentda xotin-qizlar muammolariga bagʻishlangan qator yirik forumlar oʻtkazildi.

Shu munosabat bilan, 2020-yil 22-dekabrda Senat Raisi Tanzila Norboyeva boshchiligida uchrashuv boʻlib oʻtdi. Unga koʻra, Markaziy Osiyo davlatlari yetakchi ayollari bilan muloqotida, quyidagi masalalar koʻtarilgan: mintaqada tinchlik va barqarorlikni qoʻllab-quvvatlash, barqaror rivojlanishga erishishda mamlakatlar oʻrtasida oʻzaro ishonchni mustahkamlash, davlat va jamoat boshqaruvi tizimida ayollarning vakolatlarini kengaytirish kabilar shular jumlasidandir.

Joriy yilning aprel oyida Toshkentda SHHTga aʼzo davlatlar rahbar ayollari, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi shafeligida, SHHT Xalq diplomatiyasi markazi senatorlar ishtirokida, Shanxay hamkorlik tashkilotining barcha mamlakatlaridan kelgan deputatlar, ayollar assotsiatsiyalari rahbarlari, olimlar ishtirokida forum boʻlib oʻtdi.

Ushbu Forumda SHHT ga aʼzo davlatlarning keng koʻlamli barqaror rivojlanishini taʼminlash, ularning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy oʻzgarishlarda va madaniy hamda xalq diplomatiyasini amalga oshirishda ayol rahbarlarning ishtiroki va rolini oshirish kabi dolzarb masalalar koʻrib chiqildi.

Ishtirokchilar forumning ahamiyatini taʼkidladilar, qayerda ilmiy nuqtayi nazardan, yetakchi ayollar rolini oshirishda erishilgan yutuqlar va muammolar baholanadi SHHT makonida barqaror rivojlanishni taʼminlashda.

Shu yilning iyun oyida Toshkentda "Barqaror rivojlanish yoʻlida Markaziy Osiyo va Afgʻoniston ayollarining iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish" Xalqaro biznes forumi boʻlib oʻtdi. Unda xotin-qizlarning iqtisodiy jihatdan huquq va imkoniyatlarini kengaytirish, pullik xizmatni joriy etish va ayollarning uy yumushlarini kamaytirish, oʻqitish, malakasini oshirish va munosib ish oʻrni bilan taʼminlash orqali xotin-qizlar tadbirkorligini rivojlantirish kabi dolzarb masalalar koʻtarildi.

Oʻz navbatida, Jahon bankining ishbilarmon xotin-qizlar huquqlari indeksiga muvofiq, Oʻzbekiston 2020-yilda xotin-qizlar huquqlari va gender tengligi sohasida samarali islohotlarni amalga oshirgan 27 mamlakat orasida 190 orasida 134-oʻrinni egalladi (2019-yilda - 139-oʻrin).

Ayni paytda, Jahon banki ekspertlari Odri Saks va Uilyam Zays taʼkidlaganidek, Oʻzbekiston mamlakatdagi qariyb 17 milliondan ortiq xotin-qizlarga imkoniyatlarni kengaytirish borasida ulkan yutuqlarga erishdi.

Shunday qilib, ishonch bilan taʼkidlash mumkinki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev rahbarligida xotin-qizlarni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning huquqiy va institutsional mexanizmlari yaratilgan.

Iqtisodiy oʻsish, bandlik va ayollar oʻrtasida kambagʻallikni qisqartirish oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik mavjud. Davlatimiz salohiyatli kadrlarni tayyorlash hamda aholining ehtiyojmand qatlamlarini, yaʼni xotin-qizlar, yoshlar va nogironlar bandligini taʼminlash masalalariga alohida eʼtibor qaratmoqda.

Xulosa qilib aytadigan boʻlsak, Gender tengligini taʼminlash, davlat va jamiyat barqarorligining asosi boʻlgan siyosiy ijtimoiy-iqtisodiy vazifalarni amalga oshirishda ayollarning toʻliq ishtirokini taʼminlashga doir koʻplab ishlar amalga oshirilmoqda.

Zulfiya Turanazarova,
Markaziy Osiyo xalqaro instituti yetakchi ilmiy xodimi

Tavsiya etamiz

Izohlar

Hozircha hech kim fikr bildirmagan. Balki Siz birinchilardan bo'larsiz?