Illyustrativ foto

Haroratning koʻtarilishi bilan koʻpchilik odamlar bahor mavsumidagi allergiyalardan xavotirga tusha boshlaydi. Mutaxassislar soʻnggi yillarda bahor mavsumi allergiyalari oldingidan ham ogʻir kechayotganini qayd etmoqda. Har yili pollen (gul changi) allergiyasi sababli odamlar taxminan 3,8 million ish va oʻqish kunlarini oʻtkazib yubormoqda.

Iqlim oʻzgarishi va allergiya

Doktor Nilu Tummalaning (NYU Langone Health klinikasi) qayd etishicha, global issiqlik nafaqat havo haroratini koʻtarmoqda, balki turli ekstremal ob-havo hodisalari — tornadolar, xarikeynlar va yirik yongʻinlar yuz berishi kabi holatlarni ham kuchaytirmoqda. Bu jarayonlar inson salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi: yurak va nafas olish tizimi muammolari, shuningdek ruhiy salomatlik, masalan, bezovtalik va depressiya ham kuchayishi mumkin.

Iqlimning issiq va quruq boʻlishi pollen mavsumini uzaytirib, uning darajasini oshiradi. Yerdagi qorlar ertaroq eriydi, daraxtlar erta gullaydi va pollen havoga ancha faol tarqaladi. Shuningdek, pollen yoz oylarida ham koʻproq saqlanib qoladi. Olimlarning maʼlum qilishicha, AQSHda pollen mavsumi soʻnggi 50-yilda oʻrtacha 3 haftaga uzaygan.

Yangi allergiyalarning paydo boʻlishi

Ayrim odamlar avval allergiyadan aziyat chekmagan boʻlsa, iqlim va havo oʻzgarishi natijasida ular yaqin atrofdagi yangi oʻsimliklar polleniga duch kelishi mumkin. Hatto baʼzi odamlar ham yangi turdagi pollenlar sabab allergiya belgilarini his qilishi mumkin.

Pollen organizmga kirganda, immun tizimi uni zararli deb tanib, yalligʻlanish jarayonini boshlaydi. Bu holatda tomoq va burun toʻliqligi, qichishish, astma kabi simptomlar paydo boʻladi.

Kimlar koʻproq xavf ostida?

Har kim iqlim oʻzgarishi va allergiyadan salbiy taʼsir olishi mumkin. Ammo pollen va qolip (moll)ga allergiyasi borlar uchun bu mavsum yanada ogʻir oʻtadi. Asosiy xavf — astma yoki COPD kabi oʻpka kasalliklari bilan kurashayotganlar uchundir. Ularda pollen bilan zararlanish nafas olish yoʻllari uchun xavfli boʻlib, ogohlik talab etadi.

Allergiyani kamaytirish choralari

Mutaxassislar bunday hollarda quyidagilarni tavsiya qiladi:

• Pollen darajasi eng yuqori boʻlgan ertalab va kechqurungi vaqtlarda koʻchada kam boʻlish;

• Uyga kelgach, dush qabul qilish va kiyimni almashtirish. Uy hayvonlari ham tashqi muhitda boʻlib qaytgan taqdirda, ularni yuvintirish;

• Nazal spreylar va antigistaminlar kabi dori vositalarini pollen mavsumi boshidan oldin qoʻllash. Ayniqsa nazal steroidlar bir necha hafta davomida samara beradi;

• Havo holati va pollen darajasini kuzatish, zarur boʻlsa, dori-darmonni shifokor bilan muvofiqlashtirish.

Mavsumiy allergiyalar hayot sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin, shuning uchun yuqoridagi choralar simptomlarni yumshatish va qiyinchiliklarni kamaytirishda samarali hisoblanadi.