BMT Bosh kotibining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha maxsus vakili Kamal Kishor “Dunyo” AA muxbiriga 29-aprel – Xalqaro zilzila qurbonlarini xotirlash kuni munosabati bilan intervyu berdi.

– 2025-yilda BMT Bosh Assambleyasi Oʻzbekiston tashabbusi bilan 29-aprel – Xalqaro zilzila qurbonlarini xotirlash kuni deb eʼlon qilindi. BMT nega aynan Oʻzbekistonda ushbu kunga bagʻishlangan tadbirni oʻtkazishni maʼqulladi va bu sana dunyo uchun qanday ahamiyatga ega?

– Savolingiz uchun rahmat. Avvalo, ushbu tashabbusni ilgari surgan Oʻzbekiston rahbariyatini alohida eʼtirof etmoqchiman. 29-aprelni xalqaro xotira kuni sifatida belgilash juda muhim qadam.

Zilzilalar – insoniyat uchun eng xavfli tabiiy ofatlardan biri. Har oʻn yilda yuz minglab odamlar hayotdan koʻz yummoqda. Masalan, soʻnggi yillarda Turkiya va Suriyadagi kuchli zilzilalar 60 mingdan ortiq insonning hayotiga zomin boʻldi. Shuningdek, Afgʻoniston, Myanma va Filippinlarda ham jiddiy zilzilalar kuzatilgan. Bugungi kunda dunyo boʻylab 800 milliondan ortiq odam seysmik xavf yuqori boʻlgan hududlarda yashaydi.

Shu sababli, bu xalqaro kun juda muhim – u odamlarni zilzila xavfi haqida xabardor qiladi va jamiyatni tayyorgarlikka undaydi. Chunki zilzila kam sodir boʻlgani uchun koʻpincha unutilgan xavfga aylanadi. Oʻzbekiston tashabbusi esa buni doim yodda saqlashga yordam beradi.

Bu borada uchta asosiy yoʻnalish bor:

Birinchidan, aholining xabardorligini oshirish kerak. Maktablar, shifoxonalar, mahallalar – hamma zilzila paytida qanday harakat qilishni bilishi shart. Masalan, oddiy “egil – yashirin – ushlab tur” qoidasi keng targʻib qilinishi kerak. Shuningdek, har bir xonadon favqulodda holatlarga tayyor boʻlishi muhim.

Ikkinchidan, mavjud xavflarni kamaytirish lozim. Masalan, binolarni mustahkamlash, uy jihozlarini devorga mahkamlash kabi oddiy choralar ham inson hayotini saqlab qolishi mumkin.

Uchinchidan, yangi qurilayotgan barcha binolar – uy-joylar, maktablar, shifoxonalar va boshqa inshootlar – zilzilabardosh standartlar asosida qurilishi shart. Chunki koʻp hollarda odamlar zilzilaning oʻzi emas, balki sifatsiz binolar tufayli halok boʻladi.

Shuningdek, 29-aprel sanasining oʻzi ham ramziy ahamiyatga ega. Chunki 1966-yil aynan shu kunlarda Toshkentda kuchli zilzila boʻlgan. Bu tarixiy voqea bu tashabbusga yanada chuqur maʼno beradi.

– Markaziy Osiyo davlatlari Favqulodda vaziyatlar vazirlari oʻrtasida qoʻshma bayonnoma imzolanishi rejalashtirilgan. Sizningcha, seysmik faol hududda joylashgan Markaziy Osiyo mintaqasi uchun ofatlar xavfini kamaytirishda bunday transchegaraviy hamkorlik qanchalik muhim va BMT bu jarayonni qanday qoʻllab-quvvatlaydi?

– Bu juda muhim. Chunki tabiiy ofatlar chegara tanlamaydi. Zilzila, suv toshqini, issiq toʻlqinlari yoki chang boʻronlari bir davlatda boshlanib, boshqasiga ham taʼsir qiladi.

Masalan, Turkiyadagi zilzila Suriyaga ham katta zarar yetkazgan. Shuning uchun davlatlar birgalikda ishlashi, tajriba almashishi va umumiy rejalar tuzishi kerak.

Ayrim hollarda esa bir davlatning oʻzi yetarli chora koʻra olmaydi. Masalan, transchegaraviy daryolarda toshqinni bashorat qilish uchun bir nechta davlatdan maʼlumot kerak boʻladi.

Oʻzbekiston bu yoʻnalishda yetakchilik qilmoqda. 2021-yilda Toshkentda Markaziy Osiyo uchun tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha ilk mintaqaviy strategiya qabul qilingan. Bugungi tashabbuslar shu ishlarning davomidir.

– Seysmik xavfsizlikni taʼminlashda ilgʻor xorijiy tajriba va innovatsion texnologiyalar taqdimoti muhim ahamiyatga ega. BMT nigohida zilzilalarga bardoshli shaharlar barpo etish va aholining seysmik madaniyatini oshirishda eng samarali deb topilgan global yechimlar nimalardan iborat?

– Buning uchun uchta asosiy omil muhim ahamiyat kasb etadi.

Birinchidan, ilmiy asoslangan qurilish meʼyorlari boʻlishi kerak. Har bir hududning seysmik holatiga qarab, maxsus talablar joriy etilishi lozim. Eng muhimi – bu qoidalar amalda toʻliq bajarilishi shart.

Ikkinchidan, aholi yaxshi xabardor boʻlishi kerak. Har bir inson zilzila paytida nima qilishni bilishi zarur.

Uchinchidan, barcha darajadagi boshqaruv organlari milliy, hududiy va mahalliy oʻzaro hamkorlikda ishlashi kerak. Faqat birgalikda harakat qilinsa, samarali natijaga erishish mumkin.