Oʻzbekistonning tarixiy obidalarini koʻrishga intilganlar har doim koʻp boʻlgan, shu bilan bir qatorda Oʻzbek oshxonasi oxirgi vaqtlarda yanada ommalashdi va “Osh diplomatiyasi” atamasi trendga chiqdi. Undan tashqari xalqlarni yaqinlashtiradigan, ularni oʻziga qaratadigan yana bir jihatimiz kuchaymoqda. Bu “Lazgi diplomatiyasi”.

Dunyo xalqlarining madaniy ildizlari bir-biriga oʻxshash boʻlishi bilan bir qatorda bir-biridan keskin farq ham qiladi. Shu jihatdan ham millatlar, xalqlar orasida oʻzaro qiziqish bor. Insonlarning bugungi odatlari oʻsha hududning iqlimi, muhiti, tabiiy sharoitlari asosida shakllanar ekan, Oʻzbek xalqining ham madaniy ildizlari uzoqqa borib taqalishini koʻrish mumkin.

Soʻnggi yillarda mahalliy tahlilchilar, kuzatuvchilar orasida “Osh diplomatiyasi” atamasi ishlatila boshlandi. Oʻzbekistonning tarixiy obidalarini koʻrishga intilganlar har doimiy koʻp boʻlgan, shu bilan bir qatorda Oʻzbek oshxonasi oxirgi vaqtlarda yanada ommalashdi va yuqoridagi atama “Osh diplomatiyasi” trendga chiqdi. Undan tashqari xalqlarni yaqinlashtiradigan, ularni oʻziga qaratadigan yana bir jihatimiz kuchaymoqda. Bu “Lazgi diplomatiyasi”. Xivaga borgan inson borki, boshini choʻgirma ostida titratmay qaytmaydi. Chunki bu tarixni his qilishning bir qismi va kecha oʻylab topilgan raqs emas, albatta.

Lazgining qadim tarixi olovning kashf qilinishi bilan bogʻliq boʻlib, zardushtiylik diniga borib taqaladi. Zardushtiylikning muqaddas kitobi boʻlmish “Avesto”da bu haqida yagona maʼlumotlarning borligi olimlar tomonidan taʼkidlangan. Xorazm xalq ogʻzaki ijodida lazgining yaratilishi haqida turli xil afsona va rivoyatlar bor. Masalan, jonning tanaga kirish jarayonini ifodalashi haqida, iqlimning sovuq boʻlganligi va olov yoqib isinish uchun turli harakatlar orqali raqsning paydo boʻlganligi haqidagi maʼlumotlarni lazgining yaratilishiga bogʻlashadi.

25-30-aprel kunlari Xiva shahrida III “Lazgi” xalqaro raqs festivali boʻlib oʻtdi. Ichan qalʼa boʻylab yurar ekansiz, sayyohlarning beixtiyor “Surnay lazgi”siga raqsga tushishini koʻrishingiz mumkin. Tilini tushunmasligingiz tabiiy, ammo raqs orqali oʻzaro anglashiladi, gaplashiladi.

Festivalda bir qator davlatlardan kelgan sanʼat ustalari va mehmonlar Lazgi taʼsirida yashadi. Xorazm Lazgisi raqsida jangovar ruhni namoyon etuvchi Chinliklaru muhabbat kuychilari hisoblanmish Hind raqqoslarini ham “qaltirat”di.

300 nafarga yaqin ishtirokchilar Lazgi va oʻzlarining milliy raqslari bobida oʻzaro bellashdi va sovrindorlar pul hamda esdalik sovgʻalari bilan taqdirlandi.

29-aprel kuni festivalning taqdirlash va yopilish marosimi boʻlib oʻtdi. Bosh sovrin esa Oʻzbekiston sharafini himoya qilgan Mohira Jovliyevaga nasib etdi. Gʻolib 7000 AQSH dollari pul mukofoti, maxsus statuetka hamda diplom bilan taqdirlandi.

Xiva Lazgini dunyoga tanitish va dunyo raqslari bilan tanishish uchun mana shunday maydon yaratmoqda. Ushbu festival har 2-yilda oʻtkaziladi va navbatdagisi 2028-yilga moʻljallangan.

Sardorbek Poyonov, “Xalq soʻzi”.