Ilm-fan va taʼlim-tarbiya rivoji dunyo tamaddunlariga asos. Tinchlik va farovonlik hukm surgan jamiyatda esa ilm-fanga ragʻbat va yosh avlod taʼlim- tarbiyasiga eʼtibor kuchayadi. Bu muhit tabiiy ravishda ilm va maʼrifat ahlini oʻziga ohanrabodek tortishi haqiqat.

Bugungi kunda yurtimizda Uchinchi Renessans poydevorini bunyod etish borasida uzluksiz taʼlim tizimi, xususan, oliy taʼlim va ilm-fan sohasini modernizatsiya qilish, xalqaro akademik integratsiyani kuchaytirish borasidagi izchil islohotlar oʻz samarasini bermoqda. Bunda ayniqsa, xizmatlar koʻrsatish sohalarini ham oʻzaro integratsiya qilgan holda davlat xizmatlarini raqamlashtirish boʻyicha amaliyotga tatbiq etilayotgan yangiliklar eʼtiborlidir. Ana shunday muhim qadamlardan biri sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 9-apreldagi 161-son qarori bilan “Xorijiy davlatlarda ilmiy daraja olganlik toʻgʻrisidagi hujjatlarni tan olish boʻyicha davlat xizmatini koʻrsatishning Maʼmuriy reglamenti” tasdiqlandi.

Mazkur hujjat xorijiy mamlakatlarda falsafa doktori (PhD), fan doktori (DSc) va ularga tenglashtirilgan ilmiy darajalarni olgan shaxslarning huquqiy maqomini aniq belgilash, davlat xizmatlarini soddalashtirish va jarayonlarni raqamlashtirishga qaratilgan.

Yangi reglamentning asosiy vazifasi xorijiy davlatlarda olingan ilmiy darajalarni tan olish jarayonini shaffof, raqamli va yagona mexanizm asosida tashkil etishdan iborat. Bunda davlat xizmati toʻliq raqamlashtirildi; murojaatlarni onlayn qabul qilish yoʻlga qoʻyildi; hujjatlarni koʻrib chiqish bosqichlari aniq belgilandi; talabgorlarning huquqlari kafolatlandi; qarorlar yuzasidan apellyatsiya berish mexanizmi takomillashtirildi.

Avvalgi tartib qanday edi?

Xorijiy mamlakatlarda falsafa doktori (PhD), fan doktori (DSc) va ularga tenglashtirilgan ilmiy darajalarni nostrifikatsiya qilish yuzasidan murojaat qilingandan soʻng hujjatlar oʻrganilishi holatini onlayn kuzatish imkoniyati cheklangani talabgorlarda koʻplab savollarni yuzaga keltirgani rost. “Hujjatlarimda kamchilik yoʻqmikan?”, “yana qanday talablar qoʻyilishi mumkin?”, “qachon tasdiqlanadi?”, “tasdiqlanmasa qayta murojaat qilish mumkinmi”,... kabi savollar ochiq qolgani bois qaror qabul qilish jarayonlari aholi uchun yetarli darajada ochiq emasdi. Murojaatchilar uchun qulay elektron xizmatlar koʻrsatish tizimi faoliyati toʻliq yoʻlga qoʻyilmagani esa yana ortiqcha tashvishlar tugʻdirgani tabiiy. Natijada ayrim holatlarda hujjatlarni taqdim etish, ularning koʻrib chiqilishini kuzatish va natijani olish jarayoni ortiqcha vaqt va tashkiliy xarajatlarni talab qilardi...

Yangiliklar va afzalliklar nimada?

Bugungi kunda yurtimizning barcha tuman, shaharlarida faoliyat koʻrsatayotgan Davlat xizmatlari markazlari orqali tegishli hujjatingizni ham nostrifikatsiyalash boʻyicha xizmat koʻrsatish mexanizmi toʻliq shakllandi.

Eng muhim yangiliklardan biri xorijiy davlatlarda olingan ilmiy darajalar toʻgʻrisidagi hujjatni nostrifikatsiyadan oʻtkazish xizmatining Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali koʻrsatilishi hisoblanadi. Endilikda talabgor uyidan chiqmagan holda mazkur masala boʻyicha davlat idorasidan toʻgʻridan-toʻgʻri murojaat qilishiga imkoniyat yaratildi. Bunda talabgor hujjatlarini elektron shaklda yuborishi; koʻrib chiqish jarayonini onlayn kuzatishi; qabul qilingan qarorni elektron shaklda olishi mumkin. Bu davlat xizmatlarini inson omilidan xoli qilishga va ortiqcha byurokratik jarayonlarni qisqartirishga xizmat qilayotgani bilan ahamiyatlidir.

Ikkinchidan, murojaatchilar uchun qulayliklar kengaydi. Endi yangi tartibga muvofiq murojaatchi davlat xizmatlari markazi orqali yoki mustaqil ravishda YAIDXP orqali hujjatlarini nostrifikatsiyalash yuzasidan murojaat qilishi mumkin. Ahamiyatlisi, bunda mamlakatning istalgan hududida yashovchi shaxslarga teng imkoniyat yaratiladi.

Yana bir muhim jihat, yangi tartibga koʻra ortiqcha hujjat talab qilish taqiqlandi. Yaʼni, Reglamentda talab qilinadigan hujjatlar aniq belgilab qoʻyilgan boʻlib, mazkur roʻyxatdan tashqari maʼlumot yoki hujjatlarni talab qilish taqiqlanadi. Bu esa korrupsiyaviy omillarni kamaytirishga xizmat qilishi tabiiy.

Eʼtiborlisi, mazkur jarayonda xizmat koʻrsatish muddatlarining aniq belgilangani ham ahamiyatlidir. Yangi tartibda har bir bosqich uchun muayyan muddatlar koʻrsatilgan. Jumladan, hujjatlarni tekshirish, tashqi tasdiqlash ishlari, ekspert xulosasini tayyorlash va qaror qabul qilish jarayonlari uchun aniq vaqt chegaralari oʻrnatildi. Bu murojaatchilarning aniq muddat boʻyicha huquqiy talabini kafolatlaydi.

Yangi Reglamentga koʻra, tegishli talablarga muvofiq olingan ilmiy daraja toʻgʻrisidagi diplomlarni toʻgʻridan-toʻgʻri tan olish instituti ham kengaydi. Bunda eng muhim afzalliklaridan biri ayrim holatlarda ilmiy darajalarni ekspertizasiz tan olish mexanizmi aniq belgilandi. Xususan, xalqaro reytinglarda 300-oʻringacha boʻlgan nufuzli universitetlar; davlat dasturlari asosida xorijda tahsil olganlar; “El-yurt umidi” jamgʻarmasi orqali oʻqiganlar uchun soddalashtirilgan tartib joriy qilindi. Bu ilmiy kadrlarning mamlakatga qaytishi va oʻz faoliyatini tez boshlashini taʼminlashga xizmat qilayotgani bilan yanada ahamiyatlidir.

Oʻz oʻrnida taʼkidlash joizki, avvalgi amaliyotda asosiy eʼtibor qogʻoz hujjatlarga qaratilgan boʻlsa, endi tan olish toʻgʻrisidagi guvohnomaning elektron shakli ham rasmiy yuridik kuchga ega boʻldi. Bu holat hujjat yoʻqolishining oldini olish, tekshirish jarayonlarini yengillashtirish, elektron hukumat tizimi bilan integratsiyani taʼminlamoqda.

Yangi tartibga koʻra murojaatchilarning huquqlarini himoya qilish maqsadida aniq apellyatsiya tartibi belgilangani ham alohida eʼtirofga loyiq. Endi talabgor hujjatlari qaysidir bosqichda tushunarsiz sabablarga koʻra koʻrilmaganda ikki oy ichida apellyatsiya berishi, mustaqil Apellyatsiya komissiyasi tashkil etilishini talab qilishi mumkin boʻldi. Shunda ham eʼtirozlar yuzaga kelsa, ish sud tartibida koʻrib chiqilishga huquqiy asoslar yaratildi. Ushbu tartib-qoidalar qarorlarning adolatli qabul qilinishiga xizmat qiladi.

Inson kapitali harakatchanligiga ragʻbat kuchaydi

Mazkur qaror bir vaqtning oʻzida bir nechta strategik vazifalarni hal qiladi. Birinchi navbatda, u Oʻzbekistonning xalqaro akademik makonga integratsiyasini kuchaytirishga xizmat qilishi shubhasiz. Yaʼni, hozirda xorijda taʼlim olgan olimlar oʻz ilmiy salohiyatini mamlakat rivojiga tezroq yoʻnaltirish imkoniyatiga ega boʻldi. Ikkinchidan, raqamlashtirish hisobiga davlat organlari faoliyatining ochiqligi va hisobdorligi oshadi. Eng muhimi, ilm-fanga qiziquvchi yoshlarda xalqaro reytinglarda yuqori oʻrinda turgan universitetlarda tahsil olishga ehtiyoj kuchayadi, chunki bunday muassasalarda olingan ilmiy darajalar toʻgʻridan-toʻgʻri tan olinishi belgilandi. Bu bilan ilm-fan sohasida inson kapitali harakatchanligi ragʻbatlantirilishiga va mamlakatning intellektual salohiyati yuksalishiga sharoit yaratildi.

Xulosa sifatida aytish mumkinki, Vazirlar Mahkamasining 2026-yil
9-apreldagi 161-son qarori xorijiy davlatlarda olingan ilmiy darajalarni tan olish tizimini yangi bosqichga olib chiqqan muhim normativ-huquqiy hujjat hisoblanadi.

Avvalgi tartib bilan solishtirganda mazkur reglamentning asosiy ustunliklari sifatida davlat xizmatining raqamlashtirilgani, murojaatchilar uchun qulay mexanizmlar yaratilgani, ortiqcha byurokratik talablar qisqartirilgani, muddatlarning aniq belgilangani, toʻgʻridan-toʻgʻri tan olish institutining rivojlantirilgani va apellyatsiya mexanizmlarining takomillashtirilganini qayd etish mumkin.

Ushbu yangiliklar nafaqat xorijda ilmiy daraja olgan mutaxassislar manfaatlarini himoya qiladi, balki mamlakatning ilm-fan sohasidagi xalqaro raqobatbardoshligini oshirishga ham xizmat qilishi shubhasiz.

OAK Axborot xizmati