Оилавий, маиший зўравонликлар жамиятда энг кўп учрайдиган муаммолардан бири ҳисобланади. Ўтган йилда Қашқадарё вилоятидаги жиноят ишлари бўйича судлар томонидан фақат оилавий зўравонликка оид 89 та иш кўрилган. Уларнинг аксариятида аёллар жабрдийда бўлишган. Ўнга яқин ҳолатда эр-хотин, қайнона-келин ёки турмуш ўртоғи ўртасидаги ўзаро низо, жанжалларнинг оқибати аёлнинг ўз жонига қасд қилиши билан тугаган.

Қамашилик Эъзоза Ботирова (исм-фамилиялар ўзгартирилган) ҳам қўшни маҳаллалик Ҳабиб исмли йигит билан бир-бирига кўнгил қўйиб, турмуш қуришга аҳду паймон қилишган эди. Икки оила катталари ҳам ёшларнинг бу қарорини қўллаб-қувватлашди. 2023 йилнинг 9 октябрь куни уларнинг никоҳ тўйи бўлиб ўтди. Тўйдан бир неча кун ўтиб қайнотаси ишлаш учун хорижга жўнаб кетди. Турмуш ўртоғи ҳам пул топиш илинжида Тошкент шаҳрига отланди. Уйда қайнонаси, 14 ёшли қайинсинглиси ва ўзи қолишди. Шундан сўнг қайнонанинг фикру хаёлини келини ўз юриғига юритиш васвасаси эгаллаб олди. У Эъзозага телефондан фойдаланишни тақиқлади, қачон уйқуга ётишию қачон уйғониши, ҳатто ейдиган овқатининг миқдорини ҳам белгилаб берди. Уйдаги барча юмушлар ҳомиладор келиннинг зиммасига юкланди. Эъзоза қайнонаси айтган ишларни бекаму кўст бажарар, лекин нима қилса ҳам унинг кўнгли тўлмасди. Натижада қайнона-келин ўртасида уруш-жанжаллар авж ола бошлади. Келин кунора калтакланиб, уйдан қувилар, ота-онаси ва маҳалла фаоллари эса унга панд-насиҳат қилиб, яна қайнонасининг ихтиёрига топшириб кетишарди. Бу орада Эъзоза ўғил фарзанди бўлди. Аммо оиладаги ғавғолар, қайнонасининг зуғумлари исканжасида оналик қувончи ҳам татимади. Ҳам жисмоний, ҳам руҳий томондан жуда чарчади. У кейинги ҳаёти қандай бўлишини ўйлаб сиқилар, ўз олдида бирор бир ёруғ йўл кўрмасди. Ўша куни ҳам қайнонасидан қаттиқ таёқ еди. Уни уйдан чиқариб юбориб, қайтиб дарвозадан киритишмади. Бутун танаси калтак зарбларидан моматалоқ бўлган келин чақалоғини опичлаб, зор йиғлаганча яна ота-онасининг уйига борди.

2025 йилнинг 28 июль санаси. Тошкентдан уйга қайтган Ҳабиб онасининг қаршилигига қарамай, Эъзозани қайтариб олиб кетди. Ўғлининг бу иши қайнонанинг баттар ғазабини қўзғади. У Эъзозага нисбатан зуғумларини, руҳий босимни янада оширди. Бу хўрликлар жон-жонидан ўтиб бораётгани, ортиқ бундай яшашга тоқат қилолмаслигини билган келин айни туш вақтида ҳамманинг уйқуга киришини кутиб, сўнг ўзи оғилхонага томон йўл олди.

Эъзоза Ботированинг ўлими юзасидан тергов-суриштирув ҳаракатлари олиб борилди. Суд-тиббий экспертиза хулосалари олинди. Натижада 1976 йилда туғилган фуқаро Гулнора Чориева ўз келини Эъзоза Ботированинг қадр-қимматини топтаб, унга жисмоний ва руҳий босим ўтказиб, ўз жонига қасд қилиш даражасига олиб келганлиги ҳолати тўлиқ ўз исботини топди. Жиноят ишлари бўйича Қамаши тумани судининг очиқ суд мажлисида мазкур қилмиш кўриб чиқилиб, Гулнора Чориевага нисбатан 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Чироқчи туманининг Кўктош маҳалласида яшовчи Санжар Қобилов ҳам шу маҳаллалик Шаҳзода Холиқова билан турмуш қурган. Аммо тўйдан бир йил ўтмай ўзи ишлаш учун хорижга жўнаб кетди. Уйдан олис кетган Санжарнинг фикру хаёлини турмуш ўртоғига нисбатан турли шубҳа-гумонлар эгаллай бошлайди. У ҳар куни ўнлаб маротаба Шаҳзодага видеоқўнғироқ қилиб, қаердалигини текширар, агар бирор сафар аёли қўнғироғига жавоб бера олмай қолса ёки кеч жавоб берса, уни энг қўпол сўзлар билан ҳақоратлаб, аёллик шаъни, инсоний қадр-қимматини топтарди. Шаҳзода турмуш ўртоғининг шубҳа-гумонлар васвасасига тушиб қолганини билар, шу боис имкон қадар унинг талабларига қатъий бўйсуниб, вазиятни юмшатишга ҳаракат қилди. Йиллар давомида ўзи хорижда бўлган турмуш ўртоғининг ўринсиз талаблари ва ҳақоратларига кўниб яшади. Ниҳоят беш йил деганда Санжар уйга қайтди. Шаҳзода энди турмуш ўртоғининг шубҳа-гумонлари ариб, ҳаётлари изга тушиб кетишини кутганди. Аммо ундай бўлмади. Санжар Шаҳзодани ўзи хорижда эканлигида бегона эркаклар билан юрганликда айблаб, унга руҳий босим ўтказишда давом этаверди. Охири бу хўрликларга чидай олмаган аёл ота-уйига кетди. Орадан бир неча кун ўтгач, икки оила катталарининг аралашуви билан эр-хотин ўзаро яраштирилиб, Шаҳзода уйига қайтди. Бу пайтда Санжар ишлаш учун Тошкент шаҳрига кетаётган эди. Ижарага квартира олиб, Шаҳзода ва олти ёшли фарзандини ҳам бирга олиб кетди.

Пойтахтда ҳам одатий жанжаллар давом этаверди. Бир сафар Санжар Шаҳзодани бас дегунча уриб, уйдан чиқариб юборди. Вояга етмаган фарзандини эса унга бермасдан, ўзи билан олиб қолди. Катта шаҳарда пулсиз, бошпанасиз қолган аёл нима қиларини билмасдан, шу ерда яшовчи қариндошларидан бирининг телефон рақамини топиб, унга қўнғироқ қилди. Қариндошлари келиб уйига олиб кетишди. Бир неча кун давомида уларнинг уйида яшаб юрди. Аммо Санжар уни бу ерда ҳам тинч қўймади. Шаҳзода унинг тазйиқи остида ноилож уйга қайтишга мажбур бўлди. Эр-хотин ўртасидаги охирги жанжал 2025 йилнинг 24 июнь куни бўлди. Яна аёвсиз калтакланган, ҳақоратланган, инсоний-қадр қиммати топталган аёл узоқ ва унсиз йиғлади. У энди нима қилиши кераклигини билмас, олдинда бирор-бир ёруғ йўл кўрмасди. Охири қалбидаги телбаларча исён билан хонага кириб, эшикни маҳкам ёпди...

Шаҳзода Холиқованинг ўз жонига қасд қилганлиги ҳолати бўйича ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан суриштирув-тергов ҳаракатлари олиб борилди. Тегишли суд-тиббий экспертизалари ўтказилди, суд-психологик хулосалари олинди. Турмуш ўртоғи билан телефон сўзлашувлари, ёзишмалар ўрганилиб, психологик таҳлилдан ўтказилди. Барча ашёвий далиллар марҳуманинг ўз жонига қасд қилиши турмуш ўртоғи томонидан унга нисбатан ўтказилган жисмоний ва руҳий тазйиқ натижасида содир бўлганини кўрсатиб турарди. Жиноят ишлари бўйича Чироқчи тумани судининг очиқ суд мажлисида Санжар Қобилов томонидан содир этилган мазкур қилмиш кўриб чиқилиб, унга нисбатан 7 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Ҳа, бугун ажримларнинг олдини олиш, уларнинг сонини камайтириш, низоли оилаларни яраштириш билан шуғулланадиган қанча-қанча ишчи гуруҳлар, комиссиялар, масъул ходимлар бор. Улар муаммонинг оқибати билан курашаётгандир, эҳтимол, лекин уни келтириб чиқараётган сабаблар, бунга замин яратган шарт-шароитлар билан қизиқаётгани йўқ. Агар ота-она, қариндош-уруғ, маҳалла-кўй, ўша ишчи гуруҳи комиссиялар юқоридаги ҳолатларга бефарқ бўлмаганида, муаммонинг ич-ичига кириб уни ҳал этиш чораларини кўришганида, қайнона-келин, эр-хотин ўртасидаги низолар бунчалик авж олиб кетмаган, иккита ёш умр эрта хазонга айланмаган бўларди.

Жаҳонгир БОЙМУРОДОВ, «Халқ сўзи».