Бугунги кунда минтақамизда кескин тус олаётган муаммолардан бири — сув захираларининг камайиб бораётганидир. Иқлим ўзгариши, аҳоли сонининг ортиши ва сувдан ноўрин фойдаланиш оқибатида бу масала нафақат экологик, балки иқтисодий ва ижтимоий муаммога ҳам айланиб бормоқда. Бу ҳолат эса сувни тежаш, унинг ҳар бир томчисидан самарали фойдаланиш заруратини яна бир бор эслатмоқда. Айниқса, қишлоқ хўжалиги соҳасида сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш бугунги куннинг энг долзарб вазифаларидан бири ҳисобланади.

Шу нуқтаи назардан қараганда, мамлакатимизда тежамкор агротехнологияларни жорий этиш, илмий асосланган суғориш тизимларини қўллаш ва интенсив деҳқончиликни ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу борада замонавий технологиялардан фойдаланиш нафақат сув тежаш, балки ҳосилдорликни бир неча баробар ошириш имконини бермоқда. Илгари маҳаллий боғлардан гектарига ўртача 20–25 тонна ҳосил олинган бўлса, бугунги кунда илғор усуллар асосида 60–70 тоннагача ҳосил етиштиришга эришилмоқда. Бу эса, аввало, замонавий агротехнологиялар ва илмий ёндашув самараси эканини кўрсатади.

Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Агросаноатни ривожлантириш агентлиги ташаббуси билан Тошкент вилоятининг Оҳангарон туманида жойлашган «DRIPTEC» масъулияти чекланган жамиятига ташкил этилган пресс-тур ана шу янгиланишлар амалда қандай самара бераётганини яққол намоён этди. Мазкур корхонада томчилатиб суғориш технологиялари, интенсив боғдорчилик ва замонавий узумчилик усуллари жорий этилган бўлиб, улар қисқа вақт ичида юқори иқтисодий натижалар бермоқда.

— Боғдорчилик Ўзбекистонни иқтисодий жиҳатдан юксалтиришга хизмат қиладиган асосий соҳалардан биридир, — дейди Агросаноатни ривожлантириш агентлиги директори маслаҳатчиси Мансур Йўлдошев. — Юртимизда бу соҳанинг тарихи қадимга бориб тақалади. Бироқ замон талаблари шуни кўрсатмоқдаки, анъанавий тажрибани замонавий илм-фан ютуқлари билан уйғунлаштирмасдан туриб юқори самарага эришиш қийин. Қуёш бор, ер бор, сув бор, меҳнаткаш халқ бор. Агар улар илмий ёндашув билан бирлаштирилса, юқори натижага эришиш табиий.

Шу ўринда узумчиликда қўлланилаётган анъанавий Олтиариқ усули ва янги УФО усули ўртасидаги фарқ алоҳида аҳамиятга эга. Олтиариқ усули ўз вақтида самарали бўлган бўлса-да, айрим жиҳатлар, хусусан, токни кўмишда ноқулайликлар туғдиради. Айниқса, Тошкент вилояти каби қиши совуқ, баҳори ўзгарувчан ҳудудларда бу усул токнинг зарарланишига олиб келиши мумкин. УФО усули эса бу борада қулайлик яратади: токни шакллантириш ва парваришлаш осонлашади, ҳосилдорлик эса сезиларли даражада ошади.

Бугунги кунда республикамизда жорий этилаётган замонавий боғлар 60 фоизгача сув тежаш имконини бермоқда. Масалан, Наманган вилояти Янгиқўрғон туманида компьютер орқали бошқариладиган боғ ташкил этилган бўлиб, унда ҳар бир ўсимликка неча грамм сув ва ўғит берилаётгани аниқ назорат қилинади. Бу эса ресурслардан максимал самара билан фойдаланиш имконини яратади.

Президентимиз ташаббуслари асосида мамлакатимизда интенсив боғдорчилик ва узумчиликни ривожлантиришга катта эътибор қаратилмоқда. Бунинг натижасида ҳудудларда замонавий узумзорлар барпо этилмоқда. Хусусан, Оҳангарон туманида ташкил этилган узумзорларда УФО усули қўлланилиб, томчилатиб суғориш тизими жорий этилган. Бу технология орқали минерал ва органик ўғитлар тўғридан-тўғри ўсимлик илдизига етказилади, натижада эса ҳосилдорлик 3–4 баробарга ошади.

Ушбу узумзорларда экилаётган нав АҚШда яратилган бўлиб, узун шакли ва йирик мевалари билан ажралиб туради. Шунингдек, у юқори ҳосилдорлиги ва уруғсизлиги билан ҳам аҳамиятли. Мутахассислар томонидан ҳудуднинг иқлим ва тупроқ шароити чуқур ўрганилиб, айнан шу навни экиш мақсадга мувофиқ деб топилган. Бу эса илмий ёндашувнинг амалдаги натижасидир.

УФО усулининг яна бир муҳим жиҳати — унинг агротехник қулайликларидир. Бу усулда кўчат ўртадан экилиб, икки томонга симларга боғланади. Ўсимлик вертикал йўналишда ўсади, ортиқча шохлар кесиб ташланади. Натижада ток тартибли шаклга келади, қуёш нури барча қисмларга тенг тақсимланади. Бу эса ҳосил сифати ва миқдорига ижобий таъсир кўрсатади. Қолаверса, бу усулда узумзорлар 10–15 йил давомида барқарор ҳосил беради.

Қайд этиш жоизки, мазкур усулни қўллаш учун хорижий тажриба ҳам ўрганилмоқда. Хусусан, агентлик томонидан Туркиядан мутахассис жалб қилиниб, у маҳаллий деҳқонларга замонавий боғдорчилик усулларини ўргатмоқда. Бу эса халқаро тажрибанинг миллий амалиёт билан уйғунлашувини таъминламоқда.

Тадбиркорлар учун яратилаётган имкониятлар ҳам бу соҳанинг ривожида муҳим омил бўлмоқда. Жумладан, ер майдонларининг ажратилиши, субсидиялар, томчилатиб суғориш тизимларини жорий этишга қаратилган молиявий кўмаклар ишбилармонларни янги лойиҳаларга жалб этмоқда. Оҳангарондаги узумзор ҳам ана шундай имкониятлар самарасидир. Икки йил аввал деярли қийматсиз тақдим этилган ер майдонида бугун 26 гектарга яқин замонавий узумзор барпо этилган.

Бу ерда анъанавий ва замонавий усуллар таққосланиб, амалда синовдан ўтказилмоқда. Натижалар эса УФО усулининг устунлигини яққол кўрсатмоқда. Масалан, анъанавий усулда ҳосил олиш 2–3 йилдан кейин бошланса, УФО усулида биринчи йилнинг ўзида ҳосил олиш мумкин. Ўтган йили мазкур узумзорда ҳар гектардан 5 тоннагача ҳосил олинган. Етиштирилган маҳсулот Туркия ва Испанияга экспорт қилинган.

Шу билан бирга, маҳсулотни қайта ишлашга ҳам эътибор қаратилмоқда. Масалан, узумдан майиз тайёрлаш тажрибаси йўлга қўйилиб, 1 тонна узумдан 350–400 килограммгача майиз олинган. Бу маҳсулот эса араб давлатлари ва Нидерландияга экспорт қилинмоқда. Ўтган йилги 500 тонна ҳосил 8 доллардан сотилгани эса бу соҳанинг иқтисодий самарадорлигини кўрсатади.

Бугунги кунда мазкур узумзорда мавсумий равишда 100–200 нафар аҳоли банд қилинган. Бу эса қишлоқ жойларда янги иш ўринлари яратишда ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Энг муҳими, барча ишлар илмий асосда, мутахассислар тавсиясига кўра амалга оширилаётганидир.

Хулоса қилиб айтганда, сув танқислиги кучайиб бораётган бугунги шароитда қишлоқ хўжалигида тежамкор технологияларни жорий этиш нафақат эҳтиёж, балки заруратдир. Интенсив боғдорчилик, томчилатиб суғориш ва замонавий узумчилик усуллари эса бу йўлдаги энг самарали ечимлардан бири бўлиб хизмат қилмоқда. Улар орқали нафақат юқори ҳосилдорликка, балки экспорт салоҳиятини ошириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва иқтисодий барқарорликка эришиш мумкин.