SHHT sammiti va O‘zbekistonning strategik manfaatlari

12:45 08 Iyun 2018 Siyosat
278 0

2018 yil 8 — 10 iyun kunlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xitoy Xalq Respublikasida bo‘ladi va SHHTga a’zo mamlakatlar Davlat rahbarlari kengashining majlisida ishtirok etadi. Xalqaro ekspertlar hozirdanoq mazkur sammit tarixiy ahamiyatga ega ekani, tuzilma faoliyatida yangi sahifa ochishi haqida gapirishmoqda.

O‘zbekiston SHHT asoschilaridan biri sifatida tashkilot doirasidagi hamkorlik strategiyasini aniqlashda boshqa a’zolar bilan tengma-teng qatnashyapti. Mamlakatimiz SHHT Xartiyasi hamda uning asosini belgilovchi boshqa hujjatlarda belgilab qo‘yilgan maqsadlar, vazifalar va tamoyillarga qat’iy mos keluvchi siyosatni og‘ishmay davom ettirish, mintaqa davlatlarining xavfsizligi hamda barqarorligini, iqtisodiy farovonligi va taraqqiyotini ta’minlash bilan bog‘liq tashabbuslarni ro‘yobga chiqarish tarafdoridir.

2017 — 2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasining asosiy qoidalari Shanxay tuzilmasining maqsad hamda vazifalariga ko‘p jihatdan hamohangdir. Ularni hayotga bosqichma-bosqich tatbiq qilish yaqin qo‘shnilar bilan munosabatlarni uyg‘unlashtirish, Markaziy Osiyoda, umuman, butun SHHT hududida tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash imkonini beradi.

Tarkibiga Hindiston va Pokiston davlatlari qo‘shilgach, Yer yuzi aholisining deyarli yarmi istiqomat qilayotgan ulkan hududni qamrab olgan Shanxay tashkiloti o‘tgan 17 yil mobaynida sayyoramizda barqarorlikni ta’minlashga juda katta hissa qo‘shdi.

Birinchidan, dunyoning bir necha mintaqalarida turli tahdidlar hamda xavflar yuzaga kelayotgan, vaziyat keskinlashib borayotgan bir davrda tashkilotga a’zo mamlakatlarning o‘zaro samarali faoliyati natijasi o‘laroq, Yevrosiyo hududining 60 foizini egallagan SHHT maydonida doimiy barqarorlik saqlanib turibdi.

SHHT mintaqaviy aksilterror tuzilmasining ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi 5 yil ichida (2013 — 2017 yillarda) vakolatli organlar tomonidan 600 dan ortiq terrorchilik xarakteridagi jinoyatlar tayyorlanish jarayonida fosh etilgan, 500 dan ziyod tayyorgarlik bazalari yo‘q qilingan, xalqaro terrorchilik tashkilotlariga a’zo bo‘lgan

2 ming nafardan ko‘proq shaxslar qo‘lga olingan, mingdan ortiq qo‘lbola portlovchi uskunalar, 10 mingdan ziyod o‘qotar qurollar, bir milliontadan ko‘p o‘q-dori musodara etilgan. 2016-2017 yillarda terrorchilik va ekstremistik mazmundagi 4 milliondan ortiq materiallarni o‘zida joylashtirgan yuz mingdan ziyod internet resurslar bartaraf qilingan yoki ularga kirish cheklangan.

Ikkinchidan, SHHT davlatlarining aksariyati iqtisodiy o‘sishning yuqori sur’atlarini namoyish etmoqda. 2016 yilda a’zo davlatlar iqtisodiyotida o‘rtacha 4,8 foizlik o‘sish kuzatildi va xuddi shu sur’atlar 2017 yilda ham saqlanib qoldi. XXR Tijorat vazirligi ma’lumotlariga qaraganda, 2017 yil yakunlari bo‘yicha Xitoyning tuzilmaga a’zo mamlakatlar bilan tovar aylanmasi 19 foiz o‘sib, 217,6 milliard AQSH dollariga yetdi.

Yangi a’zolarning tashkilotga qabul qilinishi uning iqtisodiy salohiyatini ham oshirib yubordi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, hozirgi paytda SHHT davlatlarining dunyo YAIMdagi ulushi 30 foizni tashkil etadi.

Xalqaro valyuta jamg‘armasi 2020 yilga borib, mazkur ko‘rsatkich 35 foizga chiqishini taxmin qilmoqda. Bunday sur’atlar bilan SHHTga a’zo davlatlar iqtisodiyotining jahon bozoridagi ulushi 40 foizgacha yetishini kutish mumkin.

A’zo mamlakatlar manfaatlarining xavfsizlik hamda iqtisodiy masalalarda mushtarak ekanligi SHHT erishgan muvaffaqiyatlarning, dunyodagi o‘zgaruvchan vaziyatga tez moslasha olish qobiliyatining bosh omili bo‘ldi. SHHT mintaqaviy iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlash, savdo-iqtisodiy munosabatlarni izchil o‘stirib borish uchun qulay muhit yaratish, hamkorlikda infratuzilma loyihalarini ishlab chiqish va hayotga tatbiq etish uchun o‘ziga xos platformaga aylandi. Hozirgi paytda investitsiyaviy hamkorlikni kengaytirish, transport kommunikatsiyalarini takomillashtirish, qo‘shimcha yuk tashish hajmlarini jalb qilish hamda yangi transport yo‘nalishlarini ochishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

SHHT a’zo mamlakatlarni ham ikki tomonlama, ham ko‘p tomonlama asosda o‘zaro birgalikda harakatlanishga rag‘batlantiradi. Masalan, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning XXRga 2017 yil may oyidagi birinchi davlat tashrifi doirasida 100 dan ortiq, jami 23 milliard AQSH dollarilik hujjatlar imzolandi. Ikki davlat yetakchilarining samarali muzokaralari savdo, investitsiyalar va texnologiyalar, transport kommunikatsiyalari, gidroenergetika, gumanitar sohalardagi o‘zaro aloqalarni yanada yuksaltirish bo‘yicha yangi strategik imkoniyatlar eshigini ochib berdi.

SHHT ulkan salohiyatga ega. Tashkilotning jahon maydonidagi ta’siri hamda obro‘sini oshirish uchun bu kuchni ishga solish lozim. Shu ma’noda, “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusini amalga oshirishda “Shanxay sakkizligi”ning bahamjihat intilishlari muvaffaqiyatga erishish imkoniyatlarini ancha kengaytiradi. Bunda hamkorlikning eng muhim, istiqbolli yo‘nalishi transport kommunikatsiyalari bo‘lib qolmoqda. Avtomobil va temir yo‘llar qurish, yirik logistika markazlarini barpo etish, ushbu obyektlardagi katta ish hajmini inobatga oladigan bo‘lsak, SHHT davlatlarining barchasida aholi bandligi hamda daromadini oshirishning o‘ta samarador manbaiga aylanishi mumkin.

Ana shunday loyihalarni ro‘yobga chiqarish Markaziy Osiyoning o‘arb va Sharq, Shimol hamda Janub o‘rtasidagi bog‘lovchi zona sifatidagi geosiyosiy jozibadorligini oshiradi. Xitoy va Osiyo — Tinch okeani mintaqasini Markaziy hamda Janubiy Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlarining yirik bozorlariga eng qisqa yo‘llar orqali olib chiquvchi yangi strategik imkoniyatlar paydo bo‘ladi.

O‘zbekiston hamda Xitoy allaqachon mazkur yo‘nalishda hamkorlik tajribasiga ega. Jumladan, 2016 yilda birgalikdagi intilishlar natijasi o‘laroq, Qamchiq temir yo‘l tonneli foydalanishga topshirildi. Hozirgi kunda O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Xitoy temir yo‘l magistrallarini birlashtirish yuzasidan muzokaralar ketmoqda. Mutaxassislar agar bu loyiha amalga oshsa, hudud “Buyuk Ipak yo‘lining iqtisodiy belbog‘i” bo‘ylab strategik ahamiyatga molik xalqaro yo‘nalish bo‘lib qolishiga ishonch bildirishyapti.

Hech shubhasiz, bu uzoq muddatli barqarorlik hamda xavfsizlikni mustahkamlashning bosh omili sifatida Markaziy Osiyo davlatlari taraqqiyotida yangi kuchli to‘lqin hosil qiladi. Yangi-yangi g‘oyalar ro‘yobga chiqarilar ekan, bugungi davrga kelib, Markaziy Osiyo yopiq mintaqadan Yevrosiyoning Sharq va o‘arb, Shimol hamda Janub o‘rtasida joylashgan ulkan maydonidagi mintaqalararo transport yo‘nalishlari chorrahasiga aylanishga har qachongidan ham yaqin keldi. Janubiy Osiyoning ikki eng yirik mamlakati — Hindiston va Pokistonning SHHTga to‘laqonli a’zo sifatida qo‘shilishi ham tuzilma faoliyatiga hamma jabhada yangi sur’at olib kiradi. Rasmiy Dehli hamda Islomobodning faol ishtiroki hamkorlik munosabatlarini yanada chuqurlashtirish uchun imkoniyat eshiklarini ochadi.

Dunyo siyosiy va iqtisodiy maydonida noaniqliklar, turli mavhumliklar tobora kuchayib borayotgan, xalqaro vaziyat birdaniga o‘zgarib ketayotgan bugungi sharoitda SHHTga a’zo davlatlar uchun: Xartiyada hamda tuzilma asosini tashkil etuvchi hujjatlarda mustahkamlangan ochiqlik va bloklarga qo‘shilmaslik qoidalariga hamisha sodiq bo‘lish; kun tartibidagi asosiy masalalar bo‘yicha qaror qabul qilishda kelishish hamda konsensus tamoyiliga qat’iy amal qilish; ustuvor yo‘nalishlarda hamkorlikni kengaytirish va kuchaytirish; mintaqada SHHT davlatlarining barchasi uchun birdek manfaatli bo‘lgan, iqtisodiy asoslantirilgan infratuzilmaviy loyihalarni amalga oshirish kabi masalalar o‘ta muhimdir.

Bunday loyihalarni ro‘yobga chiqarishdan keladigan natijalarning ahamiyati, ayniqsa, “iqtisodiyot” hamda “xavfsizlik” tushunchalari orasidagi chambarchas bog‘liqlik e’tiborga olinsa, nihoyatda beqiyosdir. Binobarin, globallashuv sharoitida mazkur ikki sohani ayro holda tasavvur etolmaymiz. Iqtisodiyotni o‘ylamay turib, xavfsizlik haqida gapirib bo‘lmaydi va aksincha, xavfsizlikni ta’minlamasdan barqaror iqtisodiy taraqqiyotni ko‘zlash mumkin emas.

Abbos BOBOXONOV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik
va mintaqalararo tadqiqotlar instituti bosh ilmiy xodimi.


Izohlar

Hozircha hech kim fikr bildirmagan. Balki Siz birinchilardan bo'larsiz?