Sahnani orzu qilib, jang maydonida muhim rol oʻynagan Zebo

12:24 06 May 2020 Jamiyat
938 0

Ikkinchi jahon urushi yillarida koʻplar qatori Oʻzbekiston ayollari ham fashizm ustidan qozonilgan gʻalabaga katta hissa qoʻshgan. Baʼzilar fabrikalarda, dalalarda va fermalarda 16 soat yoki undan koʻproq vaqt ishlab, frontni zarur narsalar bilan taʼminlagan. Mamlakatimizning olti mingga yaqin fidoyi qizlari va ayollari fashist bosqinchilariga qarshi janglarda qatnashgan. Ular orasida hujum aviatsiya polki kuzatuvchisi Sayyora Shukurova, mergan Rahima Alimova, jasur jangchilar Roza Ibragimova va Sabira Majidova, butun harbiy qismni oʻz hayoti evaziga qutqargan radio operatori Yelena Stempkovskaya kabi qahramon ayollar bor edi.

Zebo Gʻaniyeva (toʻliq ismi Ziba Posho qizi Gʻaniyeva) ana shunday qahramonlardan biridir. U Ozarbayjonda tugʻilgan, onasi oʻzbek, otasi ozarbayjon. 15 yoshida ota-onasidan ayrilgan. Bu judolikdan soʻng Zebo Toshkent filarmoniyasi (hozirgi Oʻzbekiston davlat filarmoniyasi)ga oʻqishga kiradi, soʻngra Moskvadagi Rossiya davlat teatr sanʼati institutining aktyorlik boʻlimida taʼlim oladi.

Oʻqituvchilar isteʼdodli va maftunkor qizda ajoyib aktyorlik istiqbolini koʻradilar. Ammo urush qizning oʻqishi va kelajak rejalarini tubdan oʻzgartirib yuboradi. Gʻaniyeva sahna sanʼatidan ham koʻproq harbiy sanʼatni oʻrganishi kerak edi. Oʻsha ogʻir yillarda koʻplab yoshlar singari 18 yoshli Zebo ham ikkilanmasdan frontga ketdi. U yurtini fashistlar hujumidan himoya qilishni oʻz burchi deb hisobladi.

Dushman shahar va qishloqlarni egallab olgan bir vaqtda qizning navqiron yuragi va dushmanga nafrat tuygʻulari bilan toʻlgan edi. Shu bois u minalardan, avtomatlardan, oʻqlar va portlashlardan qoʻrqmadi. Z. Gʻaniyeva qisqa vaqt ichida bir nechta harbiy ixtisoslikni — qurolchi, pulemyotchi, merganlik kabi bir necha harbiy bilimlarni puxta oʻzlashtirdi.

Tez orada butun mamlakat 28 ta fashistni yoʻq qilgan jasur qiz haqida xabardor boʻldi. Mergan Gʻaniyevaning fotosuratlari va uning ekspluatatsiyalari haqida materiallar markaziy va front gazetalarida eʼlon qilindi. Dovyurak mergan qiz jangovar harakatlarda ishtirok etgan holda 130 ga yaqin dushman askarlarini yoʻq qildi.

1942-yilda fashistlar Kavkaz boyliklariga intilganida Gʻaniyevaning mintaqadagi ayollarga qilgan murojaatlari matbuotda keng ovoza boʻldi. Bu frontga yordam berish, dushmanga qarshi kurashayotgan jangchilarga oziq-ovqat, kiyim-kechak, oʻq-dorilarga yordam berish uchun har tomonlama oʻylangan murojaat edi. Oʻsha yili may oyida Leningrad viloyatining qishloqlaridan birida boʻlgan jangda Zebo yana bir jasorat koʻrsatdi. Natsistlarning oʻt ochadigan joyini yoʻq qildi, bu bilan esa koʻplab jangchilarning hayotini saqlab qoldi. Oʻqdan jarohat olganiga qaramay, Zebo dushmanga qarata oʻq uzishdan toʻxtamadi.

Kasalxonada ham jangchi qiz Yaratgandan fashistlarga qarshi kurashish uchun kuch va sogʻliq berishini soʻragani toʻgʻrisida haqiqatlar bor. Gʻaniyeva qancha jarohatlarni boshdan kechirganiga qaramay, doimo frontga qanday yordam berish haqida oʻylagan...

Urushdan soʻng gazeta va jurnallarda Zebo Gʻaniyeva haqida koʻplab ocherklar yozildi, mashhur yozuvchilar ushbu betakror jasoratli qiz toʻgʻrisida badiiy portretlar yaratdi. Uning orzulari kinoda rol ijro etish edi. 1945-yilda Toshkent kinostudiyasida Nabi Gʻaniyev tomonidan suratga olingan “Tohir va Zuhra” filmida rol ijro etdi. Keyinchalik u Moskvaga koʻchib ketib, tarixni oʻrgandi, sharqshunoslik doktori, keyinchalik professor boʻldi.

Afsuski, beshafqat yillar insonlarni oramizdan bir-bir olib ketaveradi. Insoniyat tarixidagi eng qonli davr — Ikkinchi jahon urushi faxriylari safi tobora kamaymoqda. Bugun fidoyilik, qatʼiyatlilik, jasorat va vatanga fidokorona muhabbatning yorqin namunasi boʻlgan Zebo Gʻaniyeva oramizda yoʻq. Ammo uning oʻsha ogʻir kunlardagi qahramonliklari tirik va abadiy yashaydi. Zero, xotira hech qachon oʻlmaydi.

Yulduz OʻRMONOVA

(“Xalq soʻzi”).

Tavsiya etamiz

Izohlar

Hozircha hech kim fikr bildirmagan. Balki Siz birinchilardan bo'larsiz?