AOKA direktori Prezident, blogerlar, bloklangan saytlar, hokimlar, koʻzboʻyamachiliklar, davlat ishi, Tesla va boshqa narsalar haqida nimalar dedi?

17:45 05 Avgust 2019 Jamiyat
204 0

“AlterEgo”ning yangi sonida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi direktori
K.I.Allamjonov bilan intervyu berildi. Quyida u bilan toʻliq tanishishingiz mumkin.

Jurnalist: Yaqinda siz Yevropa boʻylab katta “yurish” qildingiz — London va Vena shaharlariga tashrif buyurdingiz. Bu davlatlarga borishdan asosiy maqsadingiz nima boʻlgan?

K. Allamjonov: Bosh maqsadim — mamlakatimizdagi soʻz erkinligi, ommaviy axborot vositalari sohasidagi oʻzgarishlar bilan tanishtirishdan iborat boʻlgan.
Yodingizda boʻlsa, YEXHTning soʻz erkinligi masalalari boʻyicha vakili janob Arlem Dezir tomonidan xorijiy OAV faoliyatiga toʻsqinlik qilmasligimiz haqida murojaat qilingan edi. Biz bu bayonotga javoban katta ishlarni amalga oshirdik, yaʼni yurtimizda koʻplab xorijiy axborot manbalaridan toʻliq foydalanish imkoniyati tiklandi, shuningdek, axborot sohasini erkinlashtirish boʻyicha boshqa chora-tadbirlar amalga oshirildi. Bu tashriflar tashabbusi Yevropa tomonidan bildirildi va biz ham mamnuniyat bilan ushbu imkoniyatdan foydalanib, mamlakatimizda fuqarolar va soʻz erkinligi, OAV mustaqilligi, davlat idoralari ochiqligini taʼminlash uchun shakllantirilgan “Yoʻl xaritasi” doirasida amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida, qolaversa, Oʻzbekistonda jurnalistika sohasidagi kasbiy maqomlar va qadriyatlarning rivojlanishi toʻgʻrisida ham soʻzlab berdik. Prezidentimizning siyosiy irodalari tufayli biz ochiqlik yoʻlini tanlaganimizni va soʻz erkinligini qaror toptirishga intilayotganimizni xorijlik hamkasblarimizga yetkazdik. Garchi hammasini bir zumda amalga oshirish mumkin boʻlmasa-da, biz oldimizga qoʻygan maqsadlarni bajarishga va jahon hamjamiyati tomonidan belgilangan talablarga javob berishga harakat qilamiz.

J: Siz shaxsan mamlakatda soʻz erkinligini qay darajada baholaysiz, uning muammolari nimada?

K.A: Masalaning ikki tomoni bor: agar jurnalistik nuqtayi nazardan yondashsak, tajriba yetishmasligini taʼkidlash mumkin. Aksariyat jurnalistlarda bilim yetishmaydi. Agar oʻtmishga nazar solsak, 25 yil davomida jurnalist kasbi eʼtiborsiz boʻlgan. Mamlakatda OAV sohasi deyarli yopiq va senzura kuchli boʻlgan, jurnalistlar va OAV qatʼiy nazorat qilingan hamda muayyan omillar sabab jurnalistika fakulteti bitiruvchilari boshqa sohalarga oʻtib ketishgan. Jurnalistik faoliyatini davom ettirganlar esa asosan yengil, yuzaki yondashuvlarga berilib ketishgan, voqeliklarni chuqurroq, tahliliy nuqtai-nazardan yoritishmagan va mukammallashish uchun oʻz ustida ishlashmagan.

Biroq endi birdaniga professional darajada ishlash imkoniyati yuzaga keldi, kutilmaganda hamma eshiklar ochildi. Albatta, muammolar ham bor. Jurnalistlar uchun oson boʻlayotgani yoʻq. Biz buni juda yaxshi tushunamiz. Biroq yana bir bor qaytaraman, Yurtboshimizning siyosiy irodalari bor, davlat va hukumatning tanlagan yoʻli, oʻz yondashuvi bor. Buni sizning hamkasblaringizga tegishli boʻlgani uchun gapiryapman.
Davlat xizmatchilari, yaʼni mansabdor shaxslar tomonidan yoʻl qoʻyilayotgan muammolar ham mavjud.

J: Hozirgi ochiqlik va umumiy xayplar atmosferasida daryoning narigi qirgʻogʻidagilar — davlat amaldorlari oʻzini qanday his qilmoqda?

KA: Ularga oson emas. Chunki jurnalistikani nazorat qilishga asoslangan oʻtgan 25 yillik davrda barcha amaldorlar oʻzini boʻsh qoʻygan, xotirjam yurgan. Ular odamlar bilan muloqot qilishmagan, kun tartibidagi oddiy masala boʻyicha ham intervyu berishmagan, chunki bu man etilgan. Hatto matbuot xizmatlari boʻlmagan. Amal egalari va rahbarlarga, yaʼni birinchi shaxslarga matbuot, jamoatchilik oldiga va ommaviy axborot vositalariga chiqish ochiqchasiga taqiqlab qoʻyilgan. Faqat bitta odam chiqishi mumkin boʻlgan, xolos. Shu sabab, amaldorlar oʻzlarini “qoʻyvorishgan”. Xorijiy davlatlarda jamoatchilik bilan ishlash davlat xizmatchilari majburiyatining muhim qismi hisoblanadi, chunki ular har bir harakatlarini jamiyat oldida oqlashlari va izoh berishlari lozim. Bizda esa hamma oʻziga oʻzi xon edi, xohlaganini qilar va faqat bitta odamgina hakam edi. Bu odamda 30 mln. aholining qarichiga qaraganda nisbatan tor doiradagi talablar boʻlishi mumkin edi. Butun aholiga qaraganda bitta odamning koʻnglini topish osonroq.
Endilikda ochiq tanqid qilish imkoniyati tugʻildi. Vazirlik va idora rahbarlari OAV va jurnalistlar oldida chiqish qilishlariga toʻgʻri keldi. Tabiiyki, bu muammolarsiz boʻlmaydi.
Bilamizki, ular chiqish qilishganda birgina xato javob keskin munozaralarga aylanib ketadi. Salbiy oqibatlarga olib keladi. Bu esa amaldorlarni oʻz ustida ishlashga majbur qiladi. Ular oʻylab gapirishni boshlashadi. Bu ham oʻziga xos tarbiya jarayoni. Yana bir bor taʼkidlashni istardim: bularning barchasi oson kechayotgani yoʻq.

J: Bugungi kunda tanqiddan koʻra yolgʻon ovozalar, provakatsiyalar koʻp. Bunday holatlarda soʻz aytish huquqiga juda erk berib yuborilgan boʻlmaydimi? Chunki juda kam kishi xolis boʻlishga intiladi, hammasi xayplarga asoslangan va bu aholining noroziligiga sabab boʻlmoqda.

KA: Albatta, bularning barchasi nazoratda. Biz atayin imkoniyat berdik. Mana, yaqindagina oʻtkazilgan matbuot anjumanida bir jurnalist “Notoʻgʻri maʼlumot va provokatsiyalar uchun jurnalistlarni jazolash vaqti kelmadimi?” deya savol berdi. Men unga javoban: “Shoshmaylik. Biz endigina sohaga erkinlik berib, nafas olishni boshladik. Jurnalistlar endigina koʻtarilishni boshlashmoqda. Men OAV sohasida koʻplab qoʻpol qonunbuzarliklar boʻlayotganini koʻrib, tushunib turibman. Bizda hali tanqidiy jurnalistika rivojlanmagan. Jurnalistlar oʻzlarini erkin ijodkor etib his qilishlari uchun hali koʻp ishlarni amalga oshirish zarur. Mayli, hozir ular adashishsin yoki oʻzlarini kasb nufuziga xos boʻlmagan tarzda tutishsin, mayli istaganini qilsin, biz ularni qistovga olmaymiz. Bularning barchasidan koʻzlangan maqsad — jurnalistika sohasi oʻsishiga toʻsqinlik qilmaslik. Biroq keyinchalik biz albatta oʻyin qoidalarini aniq oʻrnatamiz. Hozircha esa bosh hakam — jamoatchilik fikri. Toʻgʻri, ular shov-shuv koʻtarishyapti. Boshqa tarafdan esa bu davlat tuzilmalarini ishlashga majbur qilyapti. Mudrab oʻtirgan oʻrinlaridan uygʻotishga undayapti. Bu jarayon, jarayon esa oson boʻlmaydi”, dedim.

J: Sizni Uz24 va Turon24 muassisi deyishadi. Siz va jamoangiz qachondir senzuraga uchraganmi?

KA: Albatta. Nega biz media sohasida yaxshi ishlaymiz? Chunki men vazirlik va idoralarning matbuot xizmatida, OAVda, telekanallarda oddiy xodim sifatida ishlaganman. Men sayt ochish juda qiyin boʻlgan vaqtlarda sayt tashkil etganman. Baʼzida tahdidlar ham boʻlgan, biror axborotni uzatishdan avval ming marta tahlil qilganmiz. Biroq jamoamizning dadilligi va oʻz kasbiga sodiqligi oʻz natijasini koʻrsatgan va biz koʻp marta oʻtkir masalalarni yoritishga muvaffaq boʻlganmiz. Buning uchun gohida pand ham yeganmiz.

J: Nega Turon24 yopildi, u media maydonda yorib chiqib oʻz ishini boshlagandi?

K.A: Turon24 jiddiy provokatsion fitnalarga duch keldi. Turon24 tashabbusi ilgari men bilan ishlagan, men yaxshi bilgan yosh yigitlarning tashabbusi edi. Bilasizmi, men bunga qadar biznes bilan shugʻullanganman va mening media tuzilmalarim bor edi. Ular mening yonimga “Siz Prezidentning matbuot kotibisiz, OAV darajasini koʻtarishga harakat qilyapsiz, agar ruxsat bersangiz”, deya tashabbus bilan kelishgan. Bizda gʻoya bor, agar siz qoʻllab-quvvatlasangiz va axborot olish uchun eshiklarni ochishga yordam bersangiz, sayt tashkil etamiz, deyishdi. Men xoʻp dedim. Men oʻsha vaqtda menga murojaat qilganlarning hammasiga yordam berdim va qoʻllab-quvvatladim. Natijasi nima boʻldi. Bu shaxsan mening saytim ekani haqida va manfaatlar toʻqnashuvi borligi toʻgʻrisida mish-mishlar tarqaldi. Saytda tanqidiy materiallar uzatila boshlanganda fitnalar avj oldi, amaldorlar ularga emas, menga qoʻngʻiroq qila boshlashdi. Goʻyoki men ataylab ularga salbiy kampaniyalarni uyushtirayotganday. Men ularga bu saytga hech qanday aloqam yoʻqligini tushuntirdim. Ammo men barcha jurnalistlarni qoʻllab-quvvatlayman. “Agar sizda muammo bor boʻlsa, uni olib chiqish kerak. Menga qoʻngʻiroq qilgandan koʻra, yaxshisi ularga javob bering”, dedim. Shunday qilib, oʻzim bosim ostida qoldim. Ushbu salbiy vaziyatlarning barchasi sobiq xavfsizlik kuchlari tufayli yuzaga keldi. Ular Turon24 ni yoʻq qilish uchun qattiq kurashishdi va koʻrib turganingizdek, u yoʻq.

J: Qaysi mahalliy ommaviy axborot vositalarini oʻqiysiz?

K.A: Men barcha mahalliy OAVni oʻqib chiqaman, chunki bu mening ishim. Agar meni nima koʻproq qiziqtirishini soʻrasangiz, meni blogerlar fikri koʻproq qiziqtiradi. Sizning koʻrsatuvlaringizni kuzataman. Yaqinda faoliyatingizni boshlagan boʻlsangiz-da, hammasi yaxshi ketyapti. Feruzxon, Kun.uz, Gazeta.uz larni oʻqiyman. Men oʻqishga majbur boʻlgan va men oʻqish uchun qidirgan OAV mavjud. Biroq kasbim taqozosi sabab, men barchasini oʻqiyman. Menga har ertalab barcha maqolalar va blogerlar fikri yigʻilgan papkani olib kirishadi.

J: Keling soʻz erkinligiga qaytamiz. Yaqindagina ijtimoiy tarmoqlarda Gulnora Karimovani Instagram sahifalarida qoʻllab-quvvatlagan bir nechta sanʼatkorlar, jumladan, Jahongir Poziljonov, Halima Ibragimovalarning Zoʻr TV telekanalida kliplarini uzatishni taqiqlangani muhokama boʻldi. Bu soʻz erkinligining buzilishi emasmi?

K.A: Men ham bu haqida oʻqidim, biroq mening ularga taqiq qoʻyilganiga ishonchim komil emas. Yaxshisi, Zoʻr TV telekanali bu haqida rasmiy bayonot bersin: kim yoki nima uchun ularga taqiq qoʻygani haqida, shunda men oʻz fikrimni bildirishim mumkin. Aslida esa, yana bir bor takrorlayman, har bir kishi, har bir jurnalist yoki bloger oʻz fikrini bildirish huquqiga ega. Oltin qoida bor: “Aytilgan soʻz uchun javob berish zarur”. Agar aytgan soʻzlaring toʻgʻriligiga va hech kimni haqorat qilmasligiga ishonching komil boʻlsa, istaganingni gapir.

J: Nima deb oʻylaysiz, nega oʻzbek televideniyesi koʻpchilik fikri boʻyicha juda yomon? 

K.A: Oʻzbekiston televideniyesi deganda davlat kanallarinimi yoki xususiy kanallarni nazarda tutyapsizmi?

J: Davlat va xususiy kanallarni ham. Bilaman, bir nechta kanallarga aloqangiz bor, biroq menga kanallarda haqiqatan dolzarb, qiziqarli, taʼlimiy koʻrsatuvlar kamligi, koʻproq koʻngilochar dasturlarga eʼtibor qaratilishi juda qiziq. Bu nima bilan bogʻliq?

K.A: Men soʻzlaringizga bir oz oʻzgartirish kiritmoqchiman. Mening hozirgi kunda hech qaysi kanalga aloqam yoʻq, bu barchaga ayon. Men faqat davlat ishlari bilan bandman. Savolingizga javob beradigan boʻlsam, bu koʻproq kontentni shakllantiradigan insonlarninig bilim va darajasiga bogʻliq. Agar eʼtibor qaratayotgan boʻlsangiz, bugungi kunda shunday tendensiya kuzatilmoqda: nima oddiy va joʻn boʻlsa, bu ajoyib narsa sifatida qarshi olinmoqda. Masalan, men hech qaysi kanalni tomosha qilmasligim mumkin emas. Masalan, men uchun bitta koʻrsatuvni qabul qilish qiyin deylik. Biroq reytingga qarasang — oʻsha koʻrsatuv eng yuqori oʻrinda boʻladi.

J: Toʻgʻri shunday.

K.A: Shuning uchun ham, ehtimol sizning fikringizcha, siz ham menga oʻxshab bu kanallarni koʻrmaganingiz uchun ular shunday yomon koʻrinadi. Biroq aksariyat kishilar uni yoqtirishsa-chi? Agar bu koʻrsatuv aholiga yoqmasa, efirdan olib tashlashlari mumkin edi-ku axir. Lekin u tomoshabinlarga yoqadi. Mayli rohatlanishsin.

J: Muammo odamlardami?

K.A: Gap fakat odamlarda emas. Gap, yana bir bor taʼkidlayman, kontentni shakllantiradigan odamlarning bilim darajasiga bogʻliq. Ular ham oʻzimizning odamlar, chetdan kelgan emas. Xususiy kanallar yoki boshqa kanallar xorijdan mutaxassislarni jalb qila olishmaydi. Siz bu haqida eshitganmisiz? Va negaligini bilasizmi?

J: Yoʻq, bilmayman.

K.A: Chet ellik mutaxassislar kelishganda ular bizning aholiga nima maʼqul kelishini tushunishmaydi. Ularning mentalitetlariga, dunyoqarashlariga bu yerdagi shakllantirilgan kontent toʻgʻri kelmaydi. Ular buni tushunishdi, ular buni boshlaridan oʻtkazishdi. Xorijiy mutaxassislar juda katta loyihalarni boshlashgan edi. Biroq bu loyihalar samarasiz boʻldi.
Masalaning boshqa tomoni ham bor. Bizda reklama byudjeti juda kam. Masalan, men eshitgan maʼlumotlarga koʻra, respublika boʻyicha barcha telekanallarda umumiy reklama byudjeti 15 mln dollarni tashkil etadi. 20 ta telekanal uchun 15 mln dollar nima boʻladi? Ularning ofislar va barcha xarajatlar uchun sarflari har bir kanalda 1-1,5 mln dollar boʻlsa, ular qaysi pulga kontentni shakllantirishlari mumkin?
Men telekanallarda ishlaganimda turli xorijiy kompaniyalardan har xil yirik loyihalar bilan kelishardi. Masalan, ular doim “Nega sizlarda “Golos”ga oʻxshagan koʻrsatuv yoʻq? Nega sizlarda jahon brendidagi seriallar yoki sitkomlar yoʻq?” deya koʻp soʻrashar edi. Hammasi mablagʻga bogʻliq. Agar bularning barchasining xarajatlari qoplanmasa, qanday qilib sifatli kontent yoki loyiha taqdim etish mumkin? Yaʼni bu tomon ham jiddiy ahamiyatga ega. Hammasi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq. Aytganimdek, kontentni shakllantiradigan jurnalist yoki ijodkorlar darajasi, byudjet va iqtisod hamda odamlarning tushunishi. Agar bu kimgadir yoqmasa, televizorni oʻchirib qoʻyishi mumkin.

J: Nima deb oʻylaysiz, qachondir bu vaziyat oʻzgaradimi?

K.A: Bu hammasi iqtisod rivojlanishi bilan bogʻliq. Iqtisod yuqori darajada boʻlsa, odamlarning dunyoqarashi oʻzgaradi. Odamlarning puli koʻpaysa, ular talabchan boʻlishadi. Keyin ularni bunday oddiy va arzon narsalar bilan hayratlntira olmaysiz. Va ular yanada koʻproq narsani istashadi. Chunki pul va imkoniyat sabab ular boshqa davlatlarga sayohat qilishni boshlaydilar, qoʻpolroq aytganda, hayotning turli jozibalarini, hayot pul bilan goʻzal ekanini tushuna boshlaydilar. Ular buni tushunishganda sifatli taʼlim, tibbiy xizmat, sifatli xizmatlar va televideniyeda sifatli kontentni xohlashadi. Bularning barchasi iqtisod bilan bogʻliq, tamom.

J: Yana soʻz erkinligiga qaytamiz. Koʻpchilik uchun soʻz erkinligi, taʼkidlaganingizdek — tanqid. Nima deb oʻylaysiz, Prezidentni tanqid qilish mumkinmi? Nega buni hech kim qilmaydi?

K.A: Men fikringizga qoʻshilmayman, tanqid qilishyapti. Men yaqinda Gazeta.uz da bir maqola oʻqidim, tanqidiy. Nega Prezidentni tanqid qilishmaydi? Bu savol — menga emas. Demak bunga sabab yoʻq. Bilmadim, biz barcha huquq va imkoniyatlarni beryapmiz. Nega siz tanqid qilmaysiz?

J: Menga hammasi yoqadi.

K.A: Demak, koʻpchilikka yoqadi.

J: Siz Prezident matbuot kotibi lavozimiga tayinlanganingizdan soʻng ommaviy axborot vositalariga jiddiy kirib keldingiz. Siz matbuot kotibi etib tayinlangan kuningizni eslaysizmi? 

K.A: Ha. Men togʻda edim. Menga qoʻngʻiroq qilib: “Sen Prezidentning matbuot kotibi etib tayinlanding”, deyishgan.

J: Bu odatda qanday boʻladi? Bu qandaydir rezyume yuborish bilanmi yoki suhbat orqalimi? Qanday qilib odamlar muhim lavozimlarga tayinlanadi?

K.A: Men bunday lavozimlarga faqat yaqin aloqalar orqali tayinlashadi yoki buning uchun pul toʻlash kerak, deb oʻylardim doim. Chunki men shunday holatlarga oʻz koʻzlarim bilan guvoh boʻlgandim, men shu sohada oʻsdim va bunday ishlar qanday boʻlishini koʻrdim. Va shu sabab, 2012-yil edi shekilli, davlat tuzilmalarini butunlay tark etdim. Xafsalam pir boʻlgan edi. Shunchalik sodda boʻlgan ekanmanmi, doim “Agar yaxshi ishlasang, albatta, nazarga tushasan va yuqoriga koʻtarilasan”, deb oʻylardim. Amalda esa bunday boʻlmadi. Men kechayu-kunduz ishladim, necha kunlab dam olmadim. Biroq koʻtarilmadim. Va qaysidir bir kunda meni yigʻilishda qattiq koyishdi va davlat ishidan mening koʻnglim qoldi, xafsalim pir boʻldi. Men: “Boʻldi, rahmat, bolalar, endi men davlat ishida ishlamayman”, dedim va ketdim.
Biznes bilan shugʻullanishni boshladim. Loyihalar bilan ishlashga kirishdim. Men qattiq xafa boʻlib, xafsalam pir boʻlgandi. Biroq vaqt oʻzgardi, shu tarzda biznes bilan shugʻullanishda davom etdim va yaxshi natijalarga erishdim. Men oʻsa boshladim, biznesda davlat tashkilotlariga qaraganda ancha adolatli muhit bor edi. Biz 8 tonnali osh damlash loyihasini amalga oshirganimizda (buni aqlbovar qilmas ish deb hisoblayman) men koʻpchilikning tiliga tushib qoldim. Chunki bu oʻta jiddiy loyiha edi, nazarimda. Siz qatnashganmidingiz?

J: Bu juda ajoyib loyiha edi. Afsuki men unda ishtirok etolmadim, chunki juda koʻp odam bor edi.

K.A: Keyin men koʻp tanqidlar ostida qolib ketdim. Hamma menga: “U yerda talotoʻp boʻldi! Tartibsizlik boʻldi!” deyishdi. Men javoban: “Kechirasizlar, 150 ming kishi yigʻilgan. Qaysi davlatda 150 ming odam toʻplansa va bepul ovqat tarqatilsa, toʻpolon boʻlmaydi?” dedim. Xudoga shukrki, hech kim zararlanmadi. Kim toʻpolon koʻtardi? Bu loyiha 150 ming kishini birlashtirdi va bu bepul tadbir edi. Katta tajriba boʻldi. Agar bu 150 ming odamning bir foizi ahmoq boʻlsa, demak, jamiyatimizda aqllilar, sogʻlom fikrli va turfa xil feʼl-atvorli odamlar bilan birgalikda ahmoqlar ham mavjud. Axir bu bir yarim ming kishi degani. Agar shundan 0,5 foizi tarbiyasiz va madaniyatsiz boʻlsa, bu 750 kishi degani. Siz telegram kanallarda tarqalgan videolarga eʼtibor qarating. U yerda bor yoʻgʻi 20-40 kishi, qoʻyingki, 100 nafar odam bor. Hammasi shundan boshlandi...
Men tinchlanish kerakligini aytdim. Bunday tadbir Oʻzbekistonda hali hech qachon boʻlmagan, bu ilk marta edi. Men yana bir narsaga koʻproq aminmanki, goʻshtni olayotgan oʻsha odam yoki ayolni videoda koʻrgan qoʻshnisi, tanishlari yoki qarindoshlari: “Voy, uyat, uyat, u yerda nima qilayotganding?” deyishadi. Odamlarning farzandlari ham: “Oyi, dada, meni sharmanda qildingiz! Sinfdoshlarim oʻzingizni qanday tutganingiz haqida menga gapirishyapti!” deyishlariga ishonchim komil. Shunday qilib ular baribir oʻz ustida ishlashadi va bu oʻsha odamlarning tarbiyasi uchun xizmat qiladi.
Bunday tadbirlardan qoʻrqmaslik kerak deyman. Meni oʻshanda qattiq tanqid qilishgan edi: “Minbaʼd bunday ishlarni qilma!”, deya. Kechirasizu, agar odamlar bunday tadbirlarda madaniyatli boʻlishini istasangiz, ularni taqiqlamaslik kerak. Aksincha, koʻproq tashkillashtirish zarur. Toʻs-toʻpolon, tartibsizlik boʻlishidan qoʻrqmaslik kerak, tashkillashtirish kerak. Shunday qilib bunday tadbirlarni oʻtkazish madaniyati sekin-astalik bilan shakllanadi. Shu tarzda tadbirlarda xavfsizlikni taʼminlaydigan xavfsizlik kuchlari uchun oʻzini tutish madaniyati paydo boʻladi. Va shu tarzda tashkilotchilarning tajribasi shakllanadi. Masalan, men bunaqa tadbirlarni ilgari hecham tashkillashtirmaganman. Birinchi marta oʻtkazdim. Aslida, bu hech qanday oʻlim yoki jarohatlarsiz oʻtganiga rahmat deyish kerak. Hammasi juda chiroyli oʻtdi.
Oxir-oqibat biz nimaga erishdik? Milliy taomimiz Ginnesning rekordlar kitobiga kiritildi, butun dunyoda bu haqida bilishadi. Istalgan mamlakatda, palov haqida gapirsangiz bilishadi. Mubolagʻa qilmayapman. Bu yaxshi-ku! Yoki yomonmi? Shunday qilib meni shu tadbir orqali payqab qolishdi. Men u yerda yaqqol namoyon boʻldim... keyin aytishlaricha, tadbirni men tashkillashtirganim haqida gap-soʻzlar tarqalgan. Biz “Oʻzbegim” kitobini ham chop etdik. Koʻrganmisiz-yoʻqmi, bilmiyman.

J: Koʻrganman, ajoyib kitob.

K.A: Ayni oʻsha kunlarda Prezident matbuot kotibligiga vakansiya ochiq turgan edi. Menga taklif bilan qoʻngʻiroq qila boshlashdi va men: “Yoʻq, qoʻysangiz-chi”, deb javob qaytardim. Men oʻshanda “Davlat xizmatiga boshqa qaytmayman, deb oʻzimga oʻzim soʻz berganman”, deb javob qaytardim.

Men shu yirik loyihalardan soʻng togʻda, dam olishda edim. Va menga qoʻngʻiroq qilib, “Seni shunchaki taklif qilishmayapti, seni matbuot kotibligiga tayinlab boʻlishdi”, deyishdi.
Men hayron boʻldim:
— Qanday qilib?
— Sen shu yerda kerak ekansan.
— Agar bu topshiriq davlat rahbari tomonidan berilgan boʻlsa, men bajonidil qabul qilaman, dedim. Albatta, bu lahzalar mening davlat xizmatlarida adolatsizlik yoki faqat tanish-bilish orqali oʻsish mumkin degan fikrlarimni oʻzgartirib yubordi. Shunday qilib, hammasi oʻzgardi.

J: Prezident matbuot xizmati siz rahbarlik qilganda yaxshi tomonga oʻzgardi. Buni tan olish kerak. Ishlarni yoʻlga qoʻyish qay darajada qiyinchilik tugʻdirdi? Qanday qarshiliklarga duch keldingiz?

K.A: Albatta, duch kelganman. Hammasini noldan boshlash kerak edi. Mendan oldingi hamkasblarimdan hech bir ahamiyatli narsa yoʻq edi. Iqtidorli bolalar bor ediki, ularni qoʻllab-quvvatlash va imkoniyatlarini yuzaga chiqarish zarur edi. Matbuot xizmatiga kelganimda menga hamma xodimlarni “tozalash” va oʻzgartirish kerakligini aytishdi. Men: “Shoshmang, siz ularga oʻzini koʻrsatishga imkon berdingizmi? Imkoniyat berib koʻraylik. Uddalasa uddaladi. Agar uddalay olmasa, istalgan vaqtda oʻzgartirish mumkin”, dedim. Shunday qilib, biz mexanizmni yoʻlga qoʻyishga, yaʼni ishlab chiqarish aylanmasi, kontentni shakllantirish, rahbar bilan koʻrishishni taʼminlashga qattiq harakat qildik. Albatta, juda qiyin boʻldi. Qiyinchilik hamma vaqt va hamma yoqda boʻladi.

Asosiysi, hammasi rahbaringizga bogʻliq. Agar rahbaring buni xohlasa, senga hamma sharoitni yaratib beradi. Agar rahbaring istamasa, qanchalik urinma, hech narsaga erishmaysan. Mening baxtimga, yurtboshimiz menga yordam berdilar, qoʻllab-quvvatladilar va tavsiyalar berganimda quloq tutdilar. Yaʼni, biz bu tandemga ega edik va ushbu tandem sabab biz turli muvaffaqiyatlarga erishdik.

J: Siz Prezident bilan qancha muddatda koʻrishib turar edingiz? 

K.A: Deyarli har kuni.

J: Siz Prezidentning odatiy ish kuni nimalardan iboratligini aytib bera olasizmi?

K.A: Ertalab soat 9-9:30 da ish boshlanadi va qachon tugashi nomaʼlum. Biz doim: “Oʻzingizni ehtiyot qiling, juda koʻp ishlayapsiz”, deb koʻp aytardik. Masalan, har tong — biz Yurtboshimiz uchun tayyorlagan turli maʼlumotlar, qabullar va jadval boʻyicha tadbir bor boʻlsa, tadbir bilan, uchrashuv boʻlsa, uchrashuv daydjesti bilan boshlanardi. Kun shu ishlar bilan davom etardi va biz uyga juda kech qaytardik, dam olish kunlarisiz ishlardik.

J: Nega dam olish kunlarisiz?

K.A: Menimcha, yigʻilib qolgan muammolar tinchlik va boʻshashishga imkon bermasdi.

J: Bu savol energiya bilan bogʻliq. Darhaqiqat, hammani Prezidentning bunchalar sergʻayrat inson ekanliklari hayratlantiradi. Sizningcha, ular buncha gʻayratni qayerdan oladilar?

K.A: Bu, ehtimol mamlakatni yaxshi tomonga oʻzgartirishga boʻlgan kuchli istak bilan bogʻliq boʻlsa kerak. Toʻplanib qolgan muammolar va ularni hal qilish, mamlakatimizni yangi bosqichlarga olib chiqish istagi Yurtboshimizga tinchlik bermaydi va ulkan gʻayrat bagʻishlaydi. Biz ularning ortlaridan ulgurolmasdik. Prezidentimizdan yosh boʻlsam-da. Juda qattiq charchadim. Yurtboshimiz shu qadar gʻayratlilarki, menga oʻxshaganlarning 10 tasi yarim yoʻlda qolib ketadi. Ayniqsa, viloyatlarga safarga borganda. Soat 8:30 da aeroportda boʻlishimiz kerak edi. Buning uchun soat 6:30-7:00 da uygʻonish zarur. Yarim soat ichida biz, 8:30 da — Prezident kelardi. Samolyotga oʻtirib uchamiz. Samolyotdan tushishimiz bilan kortejga oʻtiramiz va qilinadigan ishlarning rejali dasturi juda zich tuzilgan boʻladi. Dasturdagi ishlar koʻlamini kamaytirish mumkin, biroq Prezidentimiz hatto yoʻlda oʻtgan har bir daqiqamiz samarali foydalanishni talab qiladilar. Siz tasavvur qilolmaysiz, biz hatto suv yoki choy ichmaymiz, ovqatlanmaymiz, dam olmaymiz — trapdan tushishimizdan, obyektlarga borishni boshlagandan to tunggi 12 gacha ishlarni tugatmagunimizcha.
Buni tasavvur qila olasizmi? Biz holdan toyamiz, Prezidentimiz esa hali tetik. Prezidentimiz xalqimiz bilan muloqot qilganda odamlarning muhabbatlari va qoʻllab-quvvatlashlarini his qilib, kuchga toʻlsalar kerak. Bu esa ishlashga ragʻbat beradi. Obyektlarga borib kelgandan soʻng, 3-4 soat davom etadigan yigʻilish boshlanadi. Unda muhim va dolzarb masalalar hal qilinadi. Tunggi soat 12 da majlisdan chiqamiz, charchaganmiz va Prezident esa tetik holda 10-15 daqiqa tamaddi qilib, televizor orqali yangiliklarni kuzatadilar, matbuotni oʻqiydilar. Mana shunday aqlbovar qilmas rejim.

J: Aytishlaricha, Prezidentning stoli ustida, buni siz ham bir necha bor taʼkidladingiz, dayjest turadi. Avval bu bitta jild boʻlgan boʻlsa, hozirda mening bilishim boʻyicha, bir nechta jild. Va koʻpchilik turli sabablar bilan shu jildlar ichida oʻzining masalasi boʻlishini istaydi. Uning ichida juda koʻp materiallar jamlanadi. Bularning orasida maʼlum manfaatlar toʻqnashuvi kelib chiqishi mumkin: kim, nima, qanday qilib shu jild ichiga kiritiladi?

K.A: Yaʼni, siz bular qanday ajratib olinishini soʻramoqchisiz?

J: Ha.

K.A: Maʼlumotlar “tozalanmaydi” — men sizga sababini tushuntiraman. Rahbar bir nechta maʼlumot manbalariga ega. Agar bitta jamoa axborotni filtrlab, qisqartirib taqdim etsa, boshqa jamoa baribir bu haqida maʼlumot yetkazadi. Koʻryapsizmi, shu sabab kimningdir boshida kaltak sinishi mumkin. Shuning uchun, kun davomidagi yangilk va maʼulumotlar, toʻliq mazmunda boʻlmasa-da, qisqartirilib, asosiy mavzusi bilan beriladi. Faktlar albatta bayon etiladi. Uni filtrlash mumkin emas. Chunki rahbarda axborot olish imkoniyatlari juda koʻp, jumladan, internet orqali ham.
Ehtimol, ilgari filtrlash mumkin boʻlgandir, chunki internet, saytlar deyarli boʻlmagan, faqat gazetalar boʻlgan. Ularni esa kesish va faqat kerakli materialni berish mumkin boʻlgan.

Endi esa yashira olmaysiz. 

J: Meni doim bir savol qiziqtirgan. Prezidentning mobil telefoni bormi?

K.A: Bor. 

J: U telefondan foydalanadimi? Odamlar unga qoʻngʻiroq qilishadimi?

K.A: Men buni aniq bilmayman, lekin bir-ikki marta mobil telefon orqali gaplashganini koʻrganman.

J: Ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlarda Prezidentning biror viloyatga borishidan oldin yoʻllar taʼmirlanishi, asfaltlanishi, hamma yasanib olib kutib olishi haqida koʻplab xabarlar boʻldi. Mening tushunishimcha, amaldorlar oʻz oldilariga qoʻyilgan vazifalarni Prezident tashrifiga yaqin muddatda bajarishga kirishib qolishadi. Prezident koʻzboʻyamachilikka qarshi kurashyaptimi?

K.A: Albatta, Yurtboshimiz har doim: “Meni maqtash shart emas. Mening kelishimga shunday qattiq ishlayapmiz deb soxta iddaolar, koʻzboʻyamachilik qilish kerak emas", deydilar. Lekin negadir televizorda va OAVda faqatgina Prezident boradigan chiroyli joylarni koʻrsatishadi.

J: Toʻgʻri, har doim.

K.A: Bu ularning ishi, ularning tanlovi. Men Yurtboshimiz bilan birga kortejda yurganimda baʼzida, rosti, jahlim chiqardi. Ketib boryapmiz, qayerdir tozalanmagan, yoʻllar qiyshiq, chang. Men jurnalistlarimga “Bularni tasvirga oling, koʻrsating. Nega ularni koʻrsatmaysiz?” deyman. Men oʻshanda Administratsiya rahbaridan: “Nega hokim tayyorgarlik koʻrmaydi?” deb soʻrardim.
Bu men uchun gʻalati edi. Chunki biz uyga mehmon taklif qilganda ham supurib, yigʻishtirishga oʻrganganmiz. Nima boʻlganda ham bu uyingizning tabiiy holati boʻlmaydi. Chunki mehmon kelganda odatda uy nisbatan tartibsiz holatda boʻladi. Bu ham xuddi shunday. Men: “Biz axir mehmonga keldik, u davlat rahbari”. Menga esa: “U ruxsat bermaydi”, deyishardi. Men: “Hech boʻlmasa axlatlarni buzilgan binolarni banner bilan oʻranglar”, derdim. 

J: Menimcha, siz hozir quvlik qilyapsiz. Chunki biz xuddi shu manzarani koʻrib turibmiz.

K.A: Yoʻq. Bu har doim shunday boʻladi degani emas. Doim harakat qilishadi. Har qanday vaziyatda oʻzini hurmat qilgan hokim chiroyli kutib olib, kuzatishga harakat qiladi. Bunday ishlar tizimli yoki muntazam ravishda qilinishi mumkin. Afsuski, koʻpincha bularning barchasi “bum” asosida bajariladi.

Boshqa bir tarafdan esa ularni ham tushunish mumkin, Prezident tashrifi haqida 2-3 kun oldin xabar beriladi. Agar ular hammasini muntazam bajarib kelganlarida edi, bunday xovliqishga hojat boʻlmasdi.

Men yana bir bor aytaman, men hech kimni oqlamayman, koʻrganlarimni gapiraman. Men u yerda ishlagan vaqtimda koʻrganman, hozir esa u yerda ishlamayman, balki vaziyat oʻzgargandir. Yarim yilcha boʻldi, u yerda ishlamayotganimga. U yerda ishlaganimda bunday vaziyatlarga duch kelganman. Bu faktlarning barchasi (buzilgan yoʻllar) videoyozuvlarda saqlangan. 

J: Nega biz, chiroyli yashay olmaymiz? Nega agar Prezident kelmasa, hech qanday ish qilinmaydi?

K.A: Bu ham vaqt bilan bogʻliq masala. Va yana iqtisod bilan bogʻliq masala. Hammasi pulga kelib taqaladi. Pul boʻlmasa, buni qanday amalga oshirish mumkin? Shuning uchun iqtisodni yaxshilash maqsadida biznesni rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratilyapti. Faqat pul bilan hammayoqni chiroyli qilish mumkin. Mana, yaqindagina hokimlarga mahalliy byudjetni mustaqil ravishda shakllantirishga ruxsat berildi. Ilgari ruxsat berishmagan. Endi ruxsat berishdi va ular maʼlum miqdordagi mablagʻga egalik qiladigan boʻldi.

Hokim boʻlish — qudratli boʻlish deganimas. Agar uning imkoni boʻlib, bu ishni amalga oshirmasa bu boshqa masala. Agar uning xohishi boʻlsayu, imkoni boʻlmasa-chi? Hammasi pul bilan bogʻliq-ku. 25 yil davomida kanalizatsiya tizimidan tortib, yoʻllar, taʼlimgacha, tibbiyot va qolgan barcha soha tartibsiz edi. Bularning hammasini bir kun ichida tuzatib boʻlmaydi. Yillar kerak.

Fursatdan foydalanib, meni tomosha qilayotganlarga aytmoqchiman: “Katta natijalarni qisqa vaqt ichida va tezkorlik bilan kutish kerak emas. Buni oʻzimiz shu pozitsiyada bajarishga harakat qilib koʻraylik, keyin oson yoki oddiyligini muhokama qilamiz”.

Yana bir bor aytaman, iqtisod rivojlanishi kerak. Pul kerak. Pulsiz bunday ulkan mamlakatni 2-3 yil ichida jannatga aylantirish mumkin emas.

Va qatʼiy iltimos qilardim, Prezidentimizning har bir qadamlarini, islohotlarini bu qadar chuqur muhokama qilishmasin. Eng asosiysi va muhimi — hammasini yaxshi tomonga oʻzgartirishga istak borligi. Hamma harakat qilyapti. Hozir rahbarlik lavozimini egallab turgan amaldorlarning barchasi ham oldin rahbar boʻlishmagan. Men ham davlat tuzilmasining boshligʻi emas edim. Menga ham, boshqa vazirlarga ham maʼmuriy ish yuritish sirlarini oʻrgatishmagan. Bu borada alohida taʼlim boʻlmagan, shuning uchun ham hamma narsani birdaniga oliy darajada va mukammal bajarish qiyin.

Bizda ham kamchiliklar bor, biz ham xato qilamiz. Lekin asosiysi, oʻzgartirish uchun xohish bor. Menimcha, bu ustuvor masala boʻlishi kerak. Asosiysi — harakat. Tan olish kerak, kechayu kunduz harakat qilishyapti. Lekin bu haqida, oson boʻlmagan faoliyatimizning natijalari xususida odamlarga, jamoatchilikka jar solib ayta olmaymiz, davlat xodimlarining katta “muammo”laridan biri ham shu.

J: Nima sababdan matbuot kotibi lavozimini tark etdingiz?

K.A: Sogʻligim toʻgʻri kelmadi.

J: Rostdanmi?

K.A: Ha.

J: Shavkat Mirziyoyev Miromonovich kelagnlaridan soʻng ommaviy axborot vositalari haqiqatan ancha erkinlikka ega boʻldi. Jurnalistlar ham, jumladan blogerlar ham. Bugungi kunda blogerlar hatto OAVdan koʻra dadilroq. Biroq bu dadillikka sabab — hech qanday javobgarlikning yoʻqligi boʻlsa kerak, nazarimda. Yaʼni qonunchilikda “bloger” atamasi kiritilmagan. Bu borada qanday choralar koʻrilmoqda?

K.A: Biz hozirda blogerlik sohasi tilga olingan qonun loyihasini ishlab chiqmoqdamiz, blogerlarning maqomini jurnalistlarnikiga tenglashtirish rejalashtirilgan. Shu tariqa ular ham barcha jabhada koʻp vakolatlarga ega boʻladi.

J: Bu qachon amalga oshiriladi?

K.A: Qonunni qabul qilish alohida vaqt va reglament talab etadi. Eng asosiysi, hujjat allaqachon tayyor. Belgilangan tartibda hozirda vizalar toʻplanmoqda, keyin Oliy Majlisga taqdim etamiz.

J: Siz, haqiqatan? blogerlarni ijobiy birdamlikka chaqirgan birinchi amaldorsiz. Buni bajarish juda qiyin boʻlsa kerak. Ovqatlantirish, ichirish, Qudratxoʻjayev bilan suratga tushishga qoʻyib berish va ularning hammasi sizni juda yaxshi koʻrishadi. Nima deb oʻylaysiz, hozirgi vaqtda blogerlar jurnalistllar oʻrnini egallashdimi? Va chindan ham blogerlar toʻrtinchi hokimiyatga aylanishdimi?

K.A: Qaysidir borada, ha. Baʼzi jabhalarda — yoʻq. Nima boʻlganda ham, menimcha, biz ularni qanday atashimizdan qatʼiy nazar, blogerlarning oʻz fikrlari bor. Jurnalistlarda esa qatʼiy talablar bor. Ular xolis boʻlishlari kerak. Bloger oʻylaganini gapiradi, jurnalist esa faktlarni qayd etadi. Shu nuqtayi nazardan ularning oʻxshash jihatlari bor, bir xil boʻlganlari ham mavjud. Muhimi — xoh bu blogerllik boʻlsin, xoh jurnalistika, soha rivojlansa boʻldi.

J: Blogerlar koʻpincha axborotlarni qulogʻi bilan eshitib, tarqatayotgan vaqtda biz qanday yoʻl tutishimiz kerak, xolis boʻlishimiz kerakmi? Deylik, ular haqiqat boʻlmagan gapni gapirishadi yoki u qadar haqiqat boʻlmagan axborotni uzatishadi. Bu ham vaqt jarayonimi?

K.A: Bu vaqt jarayoni va bu oʻyin qoidalari yoʻqligi sabab sodir boʻladi. Yaʼni, u mavjuddek koʻrinadi, lekin uni hamma tan olishi kerak. Bu bizning rejalarimizda bor. Jurnalistlar uyushmasi yaqinda jurnalistlar etikasi kodeksini qabul qildi. Menga aytishlaricha, bu hujjat xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan.

Uni eʼlon qilganlaridan soʻng, hamksblaringizning bunga ijobiy munosabatini hisobga oladigan boʻlsak, oʻylaymanki, hammasi yaxshi yozilgan. Yashab tursak, koʻramiz. Amaliyotda sinab koʻrish kerak. Agar bu ish bilan biz shugʻullansak, bizning vazifamiz, albatta, demokratlashmagan boʻladi. Jurnalistlar uyushmasining vazifasi barchani birlashtirish va hamma uchun bir xil boʻlgan oʻyin qoidalarini belgilash. Biz oqibatda mutanosib yoʻlni tanlashimiz zarur va biz shunga yaqinlashyapmiz.

Yaqinda Londonga tashrif buyurganimda bizning Jurnalistlar uyushmasi kabi bir tashkilot rahbari bilan suhbatlashdim. Bu nodavlat tashkilot edi. Bu uchrashuvda menga: “Buyuk Britaniyada oʻz vaqtida betartiblik boʻlgan. Jurnalistlar nima xohlashsa yozishgan, nima toʻgʻri kelsa gapirishgan. Natijada bir qizaloq halok boʻlgan. Bu biz uchun belgi boʻldi. Shundan soʻng barcha jurnalistlar yigʻildik, gaplashdik va kelishdik. Kelinglar, qoidalar belgilaymiz”, deb oʻz tajribasini gapirib berdi. Hozir ularda shu tashkilotning 15 mingga yaqin aʼzosi bor, ularning har bir OAV bilan maxsus kelishuvlari bor.

Bu kelishuvda ular rioya etishlari shart boʻlgan va qoidabuzarlik uchun jazo choralari belgilangan tartiblar mavjud. Men jurnalistlar tez-tez jazolanishadimi, deb soʻradim. Menga “Ularning oʻzlari jazolashadi, davlat emas”, deb javob berishdi. Yaʼni bunda muayyan kelishuv borligi va har bir qadam yozib qoʻyilganini hisobga olib, jamiyatning oʻzi jazolaydi. Jazolash choralari faqat jarima. Maksimal jarima esa million funtni tashkil etadi.

J: Hozir bir nechta blogerlar yuraklarini hovuchlab oʻtirishgandir. 

K.A: Bu Angliyada. Men qachondir bizda ham shunday kun kelishini nazarda tutib gapiryapman, biz baribir tartibsizliklardan charchaymiz. Biz davlat idorasi sifatida, barcha sharoitlarni yaratyapmiz. Koʻryapsizmi, siz oʻzingiz shu sohaning vakili sifatida qachon bu toʻxtashini, nega shunday boʻlishini soʻrayapsiz. Bu yaxshi, albatta. Shunday qilib, siz hamkasblaringiz bilan hammasini muhokama qilasiz. Ushbu gʻoyaning paydo boʻlishining oʻzi yaxshi. Barcha qoidalarni tartibga solish va ularga rioya qilish qoladi. Har sohaning oʻz qoidalari boʻlishi kerak.

J: Yana bir meni shaxsan qiziqtiradigan savol: Agentlikka rahbar boʻlishingiz bilanoq, kutilmaganda Facebook va Youtube ishga tushib ketdi. Bu tasodifmi?

K.A: Yoʻq. Biz bu uchun harakat qildik.

J: Kim bloklaganini ayta olasizmi? Bu nega kerak boʻlgan? Bunday choradan maqsad nima?

K.A: Ular allaqachon hibsda.

J: Yaxshi, lekin bundan maqsad nima boʻlgan?

K.A: Gap shundaki, ularning fikricha, toʻsatdan salbiy fikrlar koʻpayib ketgan. Va ular Facebook va Youtube ni yopish bilan salbiy axborotlar oqimini kamaytirish mumkin, deb shu qarorga kelishgan. Bu masalada juda jiddiy munozaralarga sabab boʻlgan. Men salbiy axborotlarga qarshi kontrargument va kontrfaktlar bilan kurashish kerak, degan fikrni aytganman.

J: Bu uzoq yoʻl.

K.A: Bu uzoq yoʻl. Biroq bu toʻgʻri yoʻl, boshqa yoʻl yoʻq. Hozirgi kunda internetni oʻchirish bilan hech narsaga erishmaysan. Yaxshi, Facebook ni oʻchirishdi. Natijada nima boʻldi?

J: Hamma VPN dan foydalanishni boshladi.

K.A: Ha. Mening oyim VPN nima eknligini bilmas edilar. Biroq ular ham undan foydalanishni boshladilar. VPN esa barcha xavfsizlik tizimlarini buzadi. U barcha resurslarga kirish imkonini beradi. Agar hamma VPN dan foydalanishni boshlasa, davlatda nazorat qilish vositasi qolmaydi, masalan, terrorchilik saytlarini, konstitutsiyaga qarshi turli targʻibot harakatlarini yoki giyohvand moddalar savdosi bilan shugʻullanuvchi saytlarni nazoratga olib boʻlmaydi. Bularning hammasi veb-resurslar orqali boʻladi-ku. Agar har bir fuqaro har qanday toʻsiqdan oʻtib ketadigan VPN dan foydalanayotgan boʻlsa, qanday qilib mamlakatni himoya qilish mumkin? Shunday qilib, biz bularning barchasini tushuntirdik va uddasidan chiqdik.

J: Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi. Jurnalistlar sizdan tez-tez yordam soʻrab murojaat qilishadimi?

K.A: Juda tez-tez.

J: Asosan nima yordam soʻrashadi?

K.A: Axborot olib berish yoki hukumat amaldorlari bilan intervyu belgilash, chunki bu ularda baʼzan oson boʻlmaydi. Ularni qabul qilishmaydi. Ular kerakli shaxsni topisholmaydi. Bu bizning vazifamiz boʻlmasa-da, ularga koʻmaklashamiz. Hozir shakllanish davrida, biz bor imkoniyatimizni ishga solyapmiz, axborot maydonida koʻproq axborot boʻlishidan biz manfaatdormiz.

J: OʻzA va Agentlik oʻrtasidagi munosabatlar qanday?

K.A: Ular mutlaqo alohida muassasalar. Bizning Agentlik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi — axborot siyosatini shakllantirish boʻyicha vakolatli organ hisoblanadi, OʻzA boʻlsa alohida axborot agentligi.

J: Ular soʻnggi vaqtlarda media makonni turli bosimlar va hujumkor ruhdagi tanqidiy materiallar bilan toʻldirishmoqda. Buning sababi nimada deb oʻylaysiz?

K.A: Bu nima bilan bogʻliqligini bilmayman, lekin bu notoʻgʻri, deb hisoblayman. Yaʼni axborot agentligi mualliflik materiallarini yozish huquqiga ega emas. Tahliliy va boshqa barcha materiallarni nazarda tutyapman. Ularning talablari qatʼiy. Axborot agentligi dalillarni keltiradi, OAV uchun manba boʻladi. Ular keyingi jurnalistik faoliyat uchun axborotni bosh ishlab chiqaruvchisi boʻlishlari lozim. Ular esa baʼzida bu qoidalarni buzishadi.

J: Sizga jurnalistlarning hozirgi avlodi bilan muloqot qilish qiziqmi? Ular avvalgi jurnalistlardan qay darajada farq qilishadi?

K.A: Ular ancha qiziquvchan. Haqiqatparvar. Balki bir avlod vakili boʻlganimiz uchun ham qarashlarimiz, qiziqishlarimiz umumiy boʻlsa kerak.

J: Juda koʻp fikrlar jurnalistlardan chiqayotganini eshitdim. Masalan, ID-karta gʻoyasi. Loyihani amalga oshirish qaysi bosqichda? Bu gʻoya negadir toʻxtab qoldi, hatto saytlarda ham bu haqida gapirmay qoʻyishdi...

K.A: Birinchidan, bu Nikita Makarenkoning gʻoyasi edi. Biz Prezident qarorini tayyorlaganimizda, barcha jurnalistlarni taklif qildim. Tayyorlanayotgan hujjat boʻyicha qanday takliflari borligini soʻradim. Ular nimani oʻzgartirishni xohlashlarini soʻradim.

Munozara paytida va keyinchalik muloqotlarda bu gʻoya taklif qilingan. Agar barcha qoida va meʼyoriy hujjatlar yuqori darajada sifatli ishlaganda edi, ID-kartaga umuman ehtiyoj boʻlmasdi.

Biroq mavjud vaziyatni hisobga olib, jurnalistlarni qoʻllab-quvvatlash, har qanday eshikning ochiqligini taʼminlash hamda himoya hujjati sifatida ushbu loyihani kiritishga qaror qildik. Bu hujjat chiqqanda va amalga oshirish kerak boʻlganda kutilmaganda jurnalistlar tomonidan salbiy sharhlar koʻpayib ketdi. Bu nega kerakligini muhokama qila boshlashdi. Biz ochigʻi, chalgʻib qoldik. Biz agar bu sizga kerak boʻlmasa, shuni aytinglar, dedik. Va qandaydir qarma-qarshi fikrlar bor edi.

Shuning uchun, oxir-oqibat ID-karta Agentlik huzuridagi pull uchun boʻladi, degan qarorga keldik. Yaʼni, biz hozir muayyan pull tashkil qilamiz va pull tarkibida boʻlmagan jurnalistlarni unga aʼzo boʻlishga ragʻbatlantirish maqsadida odatdagidan koʻra koʻproq imtiyozlar belgilanadi.

Bu shunday jamiyat boʻladiki, bu hujjat va imtiyozga ega boʻlganlar qayerdadir navbat kutishmaydi, ular navbatsiz oʻtishadi. Bu majoziy maʼnoda.

J: Jurnalistlar bilan savol tushunarli boʻldi, biroq korxona va idoralarning matubot xizmatlari haqida tushunmovchiliklar mavjud. Maʼlumki, axborot xizmatlarida ishlaydigan aksariyat xodimlar matubot xizmati qanday ishlash lozimligi haqida kam maʼlumotga ega, ularda kerakli imkoniyat va bilimga ega emas. Bu masalaga qanda yondashish kerak? Axborot xizmatlarini yopish va faqatgina sizning Agentligingiz orqali suhbat oʻtkazish kerak emas-ku.

K.A: Yoʻq, albatta.

J: Garchi bu qiziq boʻlsa ham, toʻgʻrimi?

K.A: Agar siz Prezidentning axborot xizmatlari borasidagi soʻnggi qarorini koʻrgan boʻlsangiz, u yerda hammasi tartibga solingan. Yaʼni ushbu qarorga koʻra, har bir vazirlik va idorada axborot xizmati boʻlishi shart. Bu boʻlim oldin ham boʻlgan, biroq axborot xizmati rahbari maslahatchi darajasiga tenglashtirilmagan edi.

Lavozim “jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha vazir maslahatchisi” deb ataladi va uning mavqei ushbu idora rahbari oʻrinbosariga tenglashtiriladi.

Ilgari matbuot xizmatlari bor boʻlgan, lekin ularning faoliyati rahbar yoki matbuot kotibining oʻziga bogʻliq boʻlgan. Agar ular ikkalasi ham istashsa, hamma ishlari yaxshi boʻlgan. Agar bir tomonning istagi mos kelmasa ham, ish yuzaga chiqmay qoladi. Shuning uchun ham sanoqli vazirlik va idoralar faoliyati yaqqol shaffof koʻrinib turgan, qolganlari esa “mudrab” oʻtirishgan. Va na Vazirlar Mahkamasi va na boshqa idoralar tomonidan axborot xizmati masalasi koʻtarilmagan.

J: Bu ham pretsedent, birinchi marta.

K.A: Oʻzbekiston tarixida ilk marta axborot xizmatlari masalasi Prezident darajasigacha koʻtarildi, chunki biz ochiqlik yoʻlini tanladikmi, u sifatli va samarali faoliyat koʻrsatishi va oʻz axborot xizmatiga ega boʻlishi zarur.

Nega, masalan, matbuot kotiblari qoʻpol qilib aytganda “oʻlik”day? Chunki bu soha obroʻsi boʻlmagan. Xuddi shunday jurnalistika sohasida ham. Nega siz jurnalistikani tugatib, boshqa sohaga oʻtib ketdingiz? Chunki bu sohaning obroʻsi boʻlmagan, bu yerda — sohada qiladigan ish boʻlmagan.

J: Nonga ham pul topish qiyin, deb aytgan boʻlardim.

K.A: Ana, koʻrdingizmi. Oylik kam, mashina yoʻq, qabul qilishmaydi, rahbar gaplashmaydi. Ular ishga kelishadi, gazeta oʻqishadi, agar biror tadbir boʻlsa, koʻrinishadi va ketishadi. Endi butunlay boshqacha boʻladi. Endi mavqe, moddiy-texnik taʼminot, mamlakat rahbarining talabini inobatga olgan holda, bu kasb hozirda barchada qiziqish uygʻotmoqda. Va biz — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi bularning barchasini taʼminlaymiz.

Biz ularni oʻqitamiz, treninglar tashkillashtiramiz, talablar oʻrnatamiz va jurnalistlar fikrining natijalari boʻyicha ushbu vazirlik va idoralar faoliyatini baholab boramiz. Biz bu vazirlik va idoralar rahbarlarini — jurnalistlarning ishlashi uchun sharoit yaratib bermagan taqdirda jazolashimiz mumkin. Shunday mexanizmni yaratyapmiz. Va bularning barchasi, xususan, Prezident qarorining har bir bandi jiddiy tartibga solingan. Prezident shunday vazifa belgiladilar, ular qoʻllab-quvvatlaydilar va bu iroda sabab biz hozir shu ish bilan shugʻullanyapmiz.

J: Blis. Qisqa savollar, qisqa javob berish mumkin.

Nima xavfliroq: tonirovka yoki dron?

K.A: Dron.

J: Blogelar soliq toʻlashi kerakmi?

K.A: Agar ular daromad koʻrayotgan boʻlsalar, nega toʻlashmasin?!

J: Tesla yoki Ferrari?

K.A: Ikkalasi ham.

J: Soʻz erkinligi bu — ?..

K.A: Rivojlanish sari eng toʻgʻri yoʻl.

J: Nega “Oltin qalam” mukofoti deyarli doimo davlat nashrlari jurnalistlariga beriladi?

K.A: Shunchaki “Oltin qalam” komissiyasi tarkibini allaqachon oʻzgartirish vaqti keldi.

J: Jurnalistika universiteti mamlakat uchun yaxshi jurnalistlarni tayyorlarmikin?

K.A: Buni vaqt koʻrsatadi.

J: Koʻproq nima tomosha qilgan yaxshiroq: hind jangari filmi yoki turk seriali?

K.A: Yaxshi, foydali, mening fikrimcha, falsafiy gʻoyaga ega va chuqur taʼsirchan film.

J: Oʻzbekistonda oʻzining Dmitriy Kiselyovi boʻlarmikin?

K.A: Ehtimol.

J: Oʻzbekistonning eng zoʻr yozadigan blogeri kim? Oʻzbek va rus tillarida.

K.A: Menga koʻpchilik yoqadi. Bular davletov.uz, Feruzxon, Ali Qahhorovni oʻqiyman. Men unga salom yoʻllamoqchiman. Negadir soʻnggi vaqtlarda u mendan xafa. U haqiqatan menga yoqadi. Ajoyib bola. Bundaylar koʻp. Menga hazil bilan yozadiganlar yoqadi.

J: Siz uchun vatanparvarlik nima?

K.A: Bu oddiy: yolgʻon gapirmang va xiyonat qilmang.

J: Besh yildan soʻng Oʻzbekiston qanday boʻladi?

K.A: Hammasi zoʻr boʻladi.

J: Ishonchingiz komilmi?

K.A: 100 foiz!


Izohlar

Hozircha hech kim fikr bildirmagan. Balki Siz birinchilardan bo'larsiz?