XS.UZ
Ўзбекистон Республикаси Президентининг АҚШга ташрифи самарали бўлди Ўзбекистон — АҚШ бизнес форуми Россия Федерацияси делегацияси ташрифи Ўзбекистон — дунё нигоҳида Тараққиёт ва фаровонлик йўлида Орол фожиаси — глобал муаммо Бюрократик тўсиқлар барҳам топмоқда Яхши қўшничилик ва мустаҳкам дўстлик ифодаси Ватан тақдирига дахлдорлик Кенг имконият ва соғлом рақобат савдо-иқтисодий алоқалар мустаҳкамланишига хизмат қилади Тарбия оиладан бошланади Харидоргир маҳсулотлар сири нимада? Бурчга содиқлик қасамёди Ўзбек кураши Осиё ўйинлари дастурига расман киритилди Рақамли иқтисодиёт ва сунъий интеллект «Соҳибқирон маънавияти» Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 72-сессиясидаги нутқи Ўзбекистон Президентининг АҚШга ташрифи Халқаро валюта жамғармасининг фармойиш берувчи директори Кристин Лагард баёноти Покистон Ислом Республикаси Қуролли Кучлари делегацияси ташрифи Ислом Каримов номидаги илмий-маърифий мемориал мажмуа кутубхонаси фонди яна 500 дан зиёд китоблар билан бойиди «Ўзбекистон — Евроосиёдаги янги иқтисодий тараққиёт замини» Ўзбекистон минтақада прагматик сиёсат олиб бормоқда Илму фан ва зиё маскани Болалар зарарли ахборот хавф-хатарларидан ҳимоя қилинади Аҳоли саломатлиги йўлида Юртимизда етиштирилган қовунлар европаликлар дастурхонида Миллат маънавиятига дахлдор масала Меҳнатимиз самараси шогирдлар камолида кўринади Ўзбекистон Президенти Америка Қўшма Штатларига келди
  • 09 Январь 2017

Учтут ғаройиботи

Юртимиз замини тарихий ва табиий ёдгорликларга ниҳоятда бой. Мустақиллик йилларида бундай қадимий манзилларни ободонлаштириш бўйича амалга оширилаётган кенг кўламли чора-тадбирлар натижасида уларнинг қиёфаси тубдан ўзгариб, сайёҳларнинг севимли масканларига айланмоқда. Навбаҳор туманидаги Учтут қишлоғи — шулардан бири.

Бу қишлоқ номининг келиб чиқиши эски йўл бўйидаги уч туп забардаст тут дарахти билан боғлиқ экан. Ривоятларга кўра, улар султонлар авлодидан бўлмиш Зиннатбиби томонидан ўтқазилган. Бу улкан дарахтлар ҳозирги кунда ҳам бор.

— Ёзнинг чилласида ана шу тутлар соясида тин олсангиз, чарчоқлардан зумда фориғ бўлиб, ўзингизни тетик ҳис қила бошлайсиз, — дейди учтутлик рассом Нурилло Чориев. — Шу боис бу ер доим одамлар билан гавжум. 

Учтут ҳудудида ўрта палеолит даврининг ўта ноёб макони мавжуд эканлиги эса, қишлоқ номини нафақат мамлакатимиз, балки бутун Марказий Осиёга танитди. Гап Қоратоғ ёнбағридаги “Учтут” чақмоқтош кони ҳақида бормоқда.

1958 йилнинг кузида бир гуруҳ олимлар, шу жумладан, археолог Х. Муҳаммедов воҳадаги “Кампирак девор” қолдиқларини ўрганаётган пайтда чақмоқтошдан ясалган ибтидоий қуролларнинг бўлакларига дуч келади. Бу қадимий манзилга эса қизиқиш янада ошишига сабаб бўлди. Мана, орадан ярим асрдан кўп вақт ўтибдики, “Учтут тош устахонаси” номини олган нодир археологик ёдгорлиги чуқур тадқиқ қилинмоқда. 

Маълумот ўрнида айтиш жоизки, “Учтут” учи торайиб борувчи ўра шаклидаги чақмоқтош конидир. Унинг эни 0,9-1,1 метрдан 4,5-6 метргача, чуқурлиги эса 5,5-6 метргача етади. Кон деворларида сақланиб қолган излар шахталар қандай қуроллар ёрдамида қазилганлигини аниқлашга ёрдам беради.

Олимларнинг фикрига кўра, қадимги тош даврида аждодларимиз ҳайвонларни овлаш, рўзғор ва хўжалик юритишда чақмоқтошлардан ясалган турли қуроллардан фойдаланишган. Дастлаб тоғ ёнбағридан, кейинчалик ер остидаги шахта қатламларидан чақмоқтошларни ковлаб олиб, улардан кескир тош қуроллари ясашган. 

— Чақмоқтош конининг умумий майдони 8 минг квадрат метр бўлиб, шундан бир минг квадрат метри ўрганилган, холос, — дейди ўлкашунос олим Шуҳрат Халилов. — Бу ердаги тупроқ қатламидан буғу курак суяги, ёғоч қуролларнинг излари, шахталар ичида эса учи силлиқланиб кетган ҳайвон шохлари топилган. Тахминларга қараганда, одамлар чақмоқтошларни тоғ жинсларидан ажратиб, сўнгра оғир вазндаги қайроқ тош билан урган ҳолда, бир неча бўлакларга бўлишган.

Бугунги кунга қадар “Учтут тош устахонаси” ҳудудидан 844 та чақмоқтош қурол, кон ичидан эса тош ва ҳайвон шохидан ясалган 35 хил қурол топилган. Уларнинг аксарияти найсимон шаклдаги тарошланган қуроллар экани диққатга сазовордир.

Қизиғи шундаки, Учтутнинг Шимолий тарафидаги Хонтахти, Тошқўтан, Майдонхон ва Шимоли-шарқидаги Чақмоқтепа тоғолди тепаликларида чақмоқтошларнинг майда бўлакларини ҳар қадамда учратиш мумкин. Табиат шайдоларидан бири Ҳамид Ҳотамов қадимда аждодларимиз ушбу тошлар ёрдамида олов ёқишганини таъкидлар экан, ердан икки бўлак тош олиб, бир-бирига уради. Кўз ўнгимизда тошлардан ўт ёқиш мумкин бўлган даражада учқун чиқа бошлайди. “Чақмоқтошлар ёмғир, қор таъсирида ҳам бу хусусиятини йўқотмаслиги эътиборга молик”  дейди у.

Қисқача айтганда, “Учтут тош устахонаси” бу ерда яшаган аждодларимиз, уларнинг турмуш тарзи, шунингдек, заминимиз табиати ҳақида қимматли маълумотларни сақлаб келаётган ноёб гўшадир. Чунки унинг ҳудудидан топилган далилий ашёлар юртимизда бундан 5 — 7 минг йил муқаддам тоғ-кон саноатига асос солинганлигига яққол гувоҳлик -беради.

 

Азамат ЗАРИПОВ,

«Халқ сўзи» мухбири.

 

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган