XS.UZ
Ўзбекистон — Қозоғистон: азалий дўстлик ва стратегик шерикликка асосланган ҳамкорликнинг янги босқичи Спортчи қизларга — Президент совғалари Қозоғистонда Ўзбекистон саноатининг салоҳияти намойиш этилди Маҳаллийлаштириш: Имконият ва истиқбол Асосий мақсад — таълим сифати ва самарадорлигини ошириш Битирувчиларга имтиёзли кредитлар Ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг олди олинмоқда Сен борсан — мен борман, биз бормиз, Ватан... Меҳр-оқибат ва эзгулик айёми Буюк алломага эҳтиром Замонавий корпоратив бошқарув усуллари бизнесни самарали ташкил этиш гаровидир Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Жаноби Олийларига Фаровон ҳаёт, шоду хуррамлик ва укроналик Хорижлик дипломатлар Ўзбекистон халқини Наврўз байрами билан қутладилар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг мажлиси тўғрисида ахборот Ҳамжиҳатлик, бағрикенглик ва эзгулик ифодаси Журналистлик фаолияти истиқболи ва қонунчилик Ҳамкорлик учун қулай марказ «Қучоқ очиб халқ ичига борайлик...» Ўзбекистон халқига Наврўз табриги Бахтли-саодатли халқимизнинг энг қадимий ва файзли байрами Ўзбекистон ва Россия Президентлари бир-бирларини қутладилар Ўзбекистон ва Ҳиндистон Президентлари бир-бирларини қутладилар Ерик Утембаев: тинчлик, бирдамлик ва эзгулик айёми МДҲда энг бахтли мамлакат «Бу дамки эсиб насими наврўз...» Меҳр-мурувват ва ҳамжиҳатлик тимсоли Янги корхона иш бошлади Таъсис конференциялари ўтказилмоқда Қонун ижодкорлиги ва назорат-таҳлил фаолияти депутатлар диққат марказида
  • 03 Май 2014

Малоҳатдур ҳусни одамзод

Тилимиз ва адабиётимизнинг бобокалонларидан бири Юсуф Хос Ҳожиб биринчилардан бўлиб, инсон фарзандининг ахлоқий қомусини яратди. Ул зоти шариф 1069 йилда битган “Қутадғу билиг” (“Саодатга элтувчи билим”) асари ана шундай қомуснинг мукаммал намунасидир.

Юсуф Хос Ҳожиб маънавий камолотга эришмоқчи бўлган кишиларни, аввало, илм, ҳунар эгаллашга чорлайди:

Билимни буюк бил,

Уқувни улуғ,

Бу икков жиловни

Қўймаган — қутлуғ.

Билимсиз барчаси

Дардмандир, дардман.

Бу дард давосига

Билим ҳунарманд.

Жаҳон фанининг дарғаларидан Абу Райҳон Беруний эса, гўё маслакдоши Юсуф Хос Ҳожибни қўллаб-қувватлагандек, дейди:

— Донишманд ва олимлар хулқларидан ўрнак олиш яхши хулқни тиргизади, ёмонини йўқ қилади. 

— Билим — ўқиш ва такрорлаш меваси.

Илмли, ҳунарли бўлишнинг зиёдалиги, жаҳолатнинг касофати, орифликнинг шарофати тўғрисида Ибн Сино, Форобий, Улуғбек сингари алломалар ҳам қайта-қайта огоҳлантирган.

Файласуф Абдулхолиқ ўиждувонийнинг маънавий зурриётларига қолдирган васиятномасида мана бундай сатрлар бор: “Эй фарзанд, комил инсон бўлишга интил, илм эгаллашдан зерикма, дунёга ҳирс қўйма, Ватан севинчини кўзлаб яша, туққан юрт тупроғини кўзингга тўтиё айла, ҳар қадамингни ўйлаб бос, токи оқибатда пушаймонлиқ келмагай...”

Миллатимиз фахри, фидойи олим ва хассос шоир Абдулла Авлоний ёш авлодга атаб “Туркий Гулистон ёхуд ахлоқ” деган асар ёзди. У бошдан-оёқ яхши хулқлар, ёмон хулқлар тафсирига, таҳлилига бағишланган. Авлоний яхши хулқлар сирасига диёнат, поклик, қаноат, сабр, ҳалимлик, иффат, ҳаё, хайрхоҳлик, саховат сингари хислатларни киритади, уларнинг инсонга нечоғли кўрк бағишлаб, руҳий камолот сари элтишини исботлайди.

 

Бир ривоят бор. Бир куни Алишер Навоий отда кетаётиб, ногаҳон йўл бўйида ўтирган ўсмир болага кўзи тушди. Ҳазрат отдан тушиб, болакайнинг қўлини олди. Шундан сўнг шоир бу ҳолатга ажабланиб турган мулозимларга боқиб, деди:

— Бул йигитча устозимнинг набираси бўлади. Биз унга салом бериб, устоз хотирини шод айладик...

Даҳо шоирнинг бу хайрли амалини камтарлик ва хоксорликнинг юксак чўққиси, дейиш мумкин.

 

Ҳамонки, гап камтарлик, кичик феълликка етиб келган экан, бу мавзуда ҳам икки оғиз сўзлаш ўринли бўлар. Фақирлик ва манманлик, кибр ва тавозе, қўрслик ва ҳалимлик, аччиқ тил. Бундан минг йил муқаддам Аҳмад Яссавий “Девони ҳикмат” китобида:

Қул Хожа Аҳмад тоат қил,

Билмам, умринг неча йил,

Аслинг, билсанг оби гил,

Яна гилга кетаро! — дейди.

Бас, шундоқ экан, нечун биз ерни миннат билан босамиз? Нимага баъзан бировларни оёқ учида кўрсатамиз, гоҳида салом беришни эмас, ҳатто, алик олишни ҳам унутиб қўямиз. Нафс ва калондимоғлик баъзан дўстни душманга, туққан-туғишганни етти ётга айлантириши ҳеч гап эмас. Шунинг учун ўтмишдаги улуғ аждодларимиз нафснинг қутқусига учмасликка, тамадан йироқ бўлишга  ундайди. 

Бу сирли олам сингари маънавий камолотнинг ҳам поёни йўқ. Кимки ички дунёсини яхши хулқлар билан безаб, одамийлик шевасига риоя қилиб яшаса, у бахтлидир. Зеро, Навоий бобо айтмоқчи, малоҳатдур ҳусни одамзод.

Саъдулла СИЁЕВ.

 

Мазкур рукиндаги бошқа мақолалар: « Ихтиёрий муаммо Йўлда »

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган