XS.UZ
Асосий мақсадимиз – мамлакатимизни янада тараққий эттириш ва халқимиз фаровонлигини юксалтиришдир Ташқи ишлар вазирлигида учрашув ШҲТ: Тинчлик ва ҳамжиҳатлик йўлидаги ҳамкорлик истиқболлари Савдо-иқтисодий алоқалар мустаҳкамланмоқда Ҳаракатлар стратегияси Барқарор ривожланиш мақсадларига уйғундир Соғлом турмуш тарзи тарғиботи «Юқори маошли ва обрўли ишга киришни хоҳлайман» Юртни мадҳ этган шоир Ғолиблар аниқланди Иқлим ўзгаришларига мослашиш экологик муаммоларнинг салбий оқибатларини юмшатишга хизмат қилади Ўзбек саҳнасида жаҳон классик мусиқасидан намуналар янгради Ўзбекистон Президенти Туркия ташқи ишлар вазирини қабул қилди Ўзбекистон Президенти АҚШ Қуролли Кучлари Марказий қўмондонлиги қўмондонини қабул қилди Мевлут Чавушўғлу: ҳамкорликнинг янги саҳифалари Очиқ, дўстона ва прагматик сиёсат Фаластин делегациясининг учрашувлари Оила юртдошларимиз учун олий қадрият ҳисобланади Имтиёз ва енгилликлар истиқболли лойиҳаларга йўл очмоқда Фракцияларда долзарб масалалар кўриб чиқилди Инсон хотираси боқий, қадр-қиммати улуғ Дастлабки чорак таҳлили Унутилмас кун қувончи Инновацион ва ижодий ғоялар намойиши Янги маслаҳатчилар ўз фаолиятларини бошлади «Ёш чегарачилар» беллашдилар «Энг намунали оила» республика танлови Қўшиқларга кўчган қалб туғёни 2017 — 2021 йилларда кўп хонадонли уй-жой фондини сақлаш ва ундан фойдаланиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари Миллат ифтихори, фахр ва ғурури Ҳудудий саноат ярмаркалари
  • 09 Февраль 2017

«Кимки бу водийға бўлди муттасиф...»

Алишер Навоий инсон шахсининг такомилида муҳим бўлган ҳар бир масалага жиддий эътибор қаратган ва уни ўзлаштириш йўлларини аниқ-равшан кўрсатиб берган. Ана шундай муҳим бўлган масалалардан бири маърифатдир. Шоирнинг бир неча ғазалларида маърифатнинг турли қирралари зикр этилади. Жумладан:

Эй Навоий, жаҳл ила 

ўлмак қатиқ ишдур, вале

Чун камоли маърифат 

касб ўлди, не нуқсон ўлум,

байтида шоир ҳаётда инсоннинг жаҳолат билан яшашидан кўра, маърифат билан ўлим топиши афзаллигини, шунингдек, нажот фақат маърифатда эканини уқтиради. Ҳазрат Навоий ўзи учун ибрат деб билган мутафаккирларни қайси ўринда зикр этмасин, уларнинг маърифат туфайли улуғ мақомга эришганини уқтиради. 

Улуғ мутафаккирнинг маърифат ҳақидаги чуқур мулоҳазалари унинг бошқа асарларидан кўра, “Лисон ут-тайр” достонида батафсилроқ ёритилади. Мазкур достон тасаввуфий тушунчаларнинг бадиий талқинидан иборат бўлса-да, унда Алишер Навоий маърифатининг мағзи яққол сезилади. Хусусан, шоир достонидаги “Маърифат водийсининг васфи” бобида -қуйидагилар баён қилинади:

Кимки бу водийға

бўлди муттасиф,

Топти анда

ҳолларни мухталиф.

Яъни кимки маърифат ҳақида билмоқчи бўлса, ундаги хилмахилликни яхши англаб олиши лозим. Бунда йўл юз туман бўлиб, уларнинг бири-бирига мос келмайди. “Жузв ила кул” ҳам, “тараққию таназзул” ҳам шу йўлда. Барча раҳрав бунда ўзи ихтиёр қилган йўлда беқарор, ҳар бир йўл соҳиби ўз йўлида муфтахир (фахрланувчи)дир. Шунинг учун уларнинг ҳеч бири -бошқасига мусаллам (таслим) эмас. Бинобарин,

Бўлди ўз ирфони

ҳар кимга сифат, 

Кўп тафовут қилди

пайдо маърифат.

Бу орқали улуғ мутафаккир маърифатни кенгроқ тушунтиришга ҳаракат қилади. Чунончи, унинг талқинига кўра, оламда мавжуд бўлган барча мавжудоту махлуқот, жумладан, инсонлар ҳам Ҳаққи мутлақнинг муваққат намоёни бўлиб, охир-оқибат унга қўшилиб кетгувчилардир. Бу оламда ҳеч нарса ҳеч нарсага бегона эмас. Улар қайси йўлдан юрмасин, оламда ўзлари тутган ўринни англаш учун интилади. Бунда зид қарашларнинг бўлиши табиий, албатта. Алишер Навоий бу мухталифотни “биззарура” (табиий зарурият) сифатида талқин этади. Ана шу хилмахиллик маърифат илмининг тараққийсига, натижада ҳақиқатнинг тўла-тўкис ойдинлашувига хизмат қилади.

Ҳазрат Навоийнинг маърифат борасидаги тавсифлари, энг аввало, инсоннинг ўзлигини англаш ғоясига асосланади ва биз ҳозирги пайтда англаб турган маърифат тушунчаси азалий илдизларга эга эканини намоён қилади. Зеро, маърифат туб моҳияти билан ўқиш-ўрганиш, таълим ва тарбия олиш, олам ҳамда одам ҳақида илмий тафаккур даражасини оширишга қаратилган фаолиятни англатади.

Нафас ШОДМОНОВ,

филология фанлари доктори.

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган