XS.UZ
Маҳаллий экспорт қилувчи ташкилотларни янада қўллаб-қувватлаш ва ташқи иқтисодий фаолиятни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида Кўп томонлама ҳамкорлик истиқболлари Истиқлол саодати ва шукрона Кичик бизнес салоҳияти рақобатдош маҳсулотлар ишлаб чиқаришда яққол намоён бўлмоқда ЎзХДП қатъий позициясини белгилаб олди Тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш қамрови янада кенгаяди Ўзбекистонлик ишбилармонлар Швейцарияда Оқибати аянчли иллат Хусусий сектор ривожига сармоялар Молиявий саводхонлик нима? Яхши ниятлар, эзгу амаллар Фарҳодбек — жаҳон чемпиони Спортда мухлисларни қувонтирадиган натижалар бўлади Олдини олган афзал Ипак саноатининг довруғи қачон тикланади? Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон Республикасининг фан ва техника, адабиёт, санъат ва меъморчилик соҳасидаги Давлат Рамазон ҳайитини нишонлаш тўғрисида Ўзбекистон Республикаси аҳолисига 2017 — 2021 йилларда ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида Инсон манфаатларини таъминлаш — асосий мақсад Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистонга оид хориждаги маданий бойликларни тадқиқ этиш марказини ташкил этиш тўғрисида Тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда муҳим босқич Сиёсий мулоқотларнинг амалий натижалари Суд тизими янгиланишлари соҳадаги хато ва камчиликларни бартараф этишга хизмат қилади Юқори малакали кадрлар Бизнеснинг қонуний манфаатлари давлат томонидан муҳофаза қилиниши ва тадбиркорлик фаолиятини янада ривожлантириш тизимини тубдан такомиллаштиришга доир Мурожаатлар ислоҳотларнинг жойлардаги натижаларини кўрсатади Оилавий тадбиркорлик нега оқсамоқда? Тинч-осуда ҳаётимизни асрашнинг муҳим мезони Маҳаллийлаштириш ва инвестициявий муҳит самараси Сенаторлар Ҳаракатлар стратегияси ижросида фаол иштирок этмоқда
  • 09 Февраль 2017

«Кимки бу водийға бўлди муттасиф...»

Алишер Навоий инсон шахсининг такомилида муҳим бўлган ҳар бир масалага жиддий эътибор қаратган ва уни ўзлаштириш йўлларини аниқ-равшан кўрсатиб берган. Ана шундай муҳим бўлган масалалардан бири маърифатдир. Шоирнинг бир неча ғазалларида маърифатнинг турли қирралари зикр этилади. Жумладан:

Эй Навоий, жаҳл ила 

ўлмак қатиқ ишдур, вале

Чун камоли маърифат 

касб ўлди, не нуқсон ўлум,

байтида шоир ҳаётда инсоннинг жаҳолат билан яшашидан кўра, маърифат билан ўлим топиши афзаллигини, шунингдек, нажот фақат маърифатда эканини уқтиради. Ҳазрат Навоий ўзи учун ибрат деб билган мутафаккирларни қайси ўринда зикр этмасин, уларнинг маърифат туфайли улуғ мақомга эришганини уқтиради. 

Улуғ мутафаккирнинг маърифат ҳақидаги чуқур мулоҳазалари унинг бошқа асарларидан кўра, “Лисон ут-тайр” достонида батафсилроқ ёритилади. Мазкур достон тасаввуфий тушунчаларнинг бадиий талқинидан иборат бўлса-да, унда Алишер Навоий маърифатининг мағзи яққол сезилади. Хусусан, шоир достонидаги “Маърифат водийсининг васфи” бобида -қуйидагилар баён қилинади:

Кимки бу водийға

бўлди муттасиф,

Топти анда

ҳолларни мухталиф.

Яъни кимки маърифат ҳақида билмоқчи бўлса, ундаги хилмахилликни яхши англаб олиши лозим. Бунда йўл юз туман бўлиб, уларнинг бири-бирига мос келмайди. “Жузв ила кул” ҳам, “тараққию таназзул” ҳам шу йўлда. Барча раҳрав бунда ўзи ихтиёр қилган йўлда беқарор, ҳар бир йўл соҳиби ўз йўлида муфтахир (фахрланувчи)дир. Шунинг учун уларнинг ҳеч бири -бошқасига мусаллам (таслим) эмас. Бинобарин,

Бўлди ўз ирфони

ҳар кимга сифат, 

Кўп тафовут қилди

пайдо маърифат.

Бу орқали улуғ мутафаккир маърифатни кенгроқ тушунтиришга ҳаракат қилади. Чунончи, унинг талқинига кўра, оламда мавжуд бўлган барча мавжудоту махлуқот, жумладан, инсонлар ҳам Ҳаққи мутлақнинг муваққат намоёни бўлиб, охир-оқибат унга қўшилиб кетгувчилардир. Бу оламда ҳеч нарса ҳеч нарсага бегона эмас. Улар қайси йўлдан юрмасин, оламда ўзлари тутган ўринни англаш учун интилади. Бунда зид қарашларнинг бўлиши табиий, албатта. Алишер Навоий бу мухталифотни “биззарура” (табиий зарурият) сифатида талқин этади. Ана шу хилмахиллик маърифат илмининг тараққийсига, натижада ҳақиқатнинг тўла-тўкис ойдинлашувига хизмат қилади.

Ҳазрат Навоийнинг маърифат борасидаги тавсифлари, энг аввало, инсоннинг ўзлигини англаш ғоясига асосланади ва биз ҳозирги пайтда англаб турган маърифат тушунчаси азалий илдизларга эга эканини намоён қилади. Зеро, маърифат туб моҳияти билан ўқиш-ўрганиш, таълим ва тарбия олиш, олам ҳамда одам ҳақида илмий тафаккур даражасини оширишга қаратилган фаолиятни англатади.

Нафас ШОДМОНОВ,

филология фанлари доктори.

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган