«Кимки бу водийға бўлди муттасиф...»
XS.UZ
Ўзбекистонда корейс миллатига мансуб юртдошларимиз истиқомат қилаётганининг 80 йиллигига бағишланган тантанали маросим иштирокчиларига Одамларнинг бунёдкорона меҳнатини қадрлаб, уларга муносиб турмуш шароити яратиш — энг муҳим вазифамиздир Ўзбекистон — Корея Республикаси: Икки томонлама муносабатлар тараққиётида янги босқич Асосий Қонунимиз тарихига бағишланган кўргазма Жамоатчилик назоратининг ҳуқуқий асослари мустаҳкамланмоқда Истиқлолимиз ва истиқболимиз тимсоли «Менинг маҳалламда жиноят содир бўлмаслиги керак» www.mudofaa.uz сайти ишга тушди Президент қарори: Ўзбек миллий мақом санъати маркази ташкил этилади Ўзбек миллий мақом санъатини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида Шавкат Мирзиёев Мун Чжэ Иннинг таклифига биноан 22-25 ноябрь кунлари давлат ташрифи билан Корея Республикасида бўлади Бош прокуратура қошида Ахборот-таҳлил мультимедиа маркази ташкил этилади Ўзбeкистон ва Грузия сиёсий маслаҳатлашувлар ўтказди Шавкат Мирзиёев навбатга ёзилиш учун электрон тизим жорий қилинган оилавий поликлиникага борди Шавкат Мирзиёев: ҳар бир маҳалладаги профилактика инспектори ўрнига уч нафар энг профессионал ходим саралаб олиб бириктирилади Энди электр таъминоти корхонаси вакилини онлайн чақириш мумкин Тошкент шаҳрининг ҳар бир туманида 10 тадан сузиш ҳавзаси қурилиши мумкин Президент Сергели туманидаги 55-сонли мактаб фаолияти билан танишди Президентга Хусусий уй-жойларга хизмат кўрсатувчи профессионал бошқарув компанияси фаолияти ҳақида маълумот берилди ЖССТ экспертлари силга қарши курашиш бўйича Ўзбекистон тажрибасини юқори баҳолашди Шавкат Мирзиёев: бу уйларни бировларга кўз-кўз қилиш учун эмас, аҳоли манфатларини ўйлаб бунёд этмоқдамиз Наманганда ўтказилган бўш иш ўринлари ярмаркасида 135 фуқаро ишли бўлди Шавкат Мирзиёев Сергели туманига ташриф буюради Президент қарори: ЎзМУда “Таэквондо ва спорт фаолияти” факультети ташкил этилади Президент фармони: 2018 йил 1 январдан бошлаб истеъмол қилинадиган сув учун олдиндан ҳақ тўланади Президент қарори: алоҳида иқтидор талаб этиладиган муайян соҳаларга тест синовлари бекор қилинди Маҳаллийлаштириш дастури самаралари Ўзбекистон — умумий уйимиз Осойишталик учун курашиш керак Ислом — тинчлик ва эзгулик дини
  • 09 Февраль 2017

«Кимки бу водийға бўлди муттасиф...»

Алишер Навоий инсон шахсининг такомилида муҳим бўлган ҳар бир масалага жиддий эътибор қаратган ва уни ўзлаштириш йўлларини аниқ-равшан кўрсатиб берган. Ана шундай муҳим бўлган масалалардан бири маърифатдир. Шоирнинг бир неча ғазалларида маърифатнинг турли қирралари зикр этилади. Жумладан:

Эй Навоий, жаҳл ила 

ўлмак қатиқ ишдур, вале

Чун камоли маърифат 

касб ўлди, не нуқсон ўлум,

байтида шоир ҳаётда инсоннинг жаҳолат билан яшашидан кўра, маърифат билан ўлим топиши афзаллигини, шунингдек, нажот фақат маърифатда эканини уқтиради. Ҳазрат Навоий ўзи учун ибрат деб билган мутафаккирларни қайси ўринда зикр этмасин, уларнинг маърифат туфайли улуғ мақомга эришганини уқтиради. 

Улуғ мутафаккирнинг маърифат ҳақидаги чуқур мулоҳазалари унинг бошқа асарларидан кўра, “Лисон ут-тайр” достонида батафсилроқ ёритилади. Мазкур достон тасаввуфий тушунчаларнинг бадиий талқинидан иборат бўлса-да, унда Алишер Навоий маърифатининг мағзи яққол сезилади. Хусусан, шоир достонидаги “Маърифат водийсининг васфи” бобида -қуйидагилар баён қилинади:

Кимки бу водийға

бўлди муттасиф,

Топти анда

ҳолларни мухталиф.

Яъни кимки маърифат ҳақида билмоқчи бўлса, ундаги хилмахилликни яхши англаб олиши лозим. Бунда йўл юз туман бўлиб, уларнинг бири-бирига мос келмайди. “Жузв ила кул” ҳам, “тараққию таназзул” ҳам шу йўлда. Барча раҳрав бунда ўзи ихтиёр қилган йўлда беқарор, ҳар бир йўл соҳиби ўз йўлида муфтахир (фахрланувчи)дир. Шунинг учун уларнинг ҳеч бири -бошқасига мусаллам (таслим) эмас. Бинобарин,

Бўлди ўз ирфони

ҳар кимга сифат, 

Кўп тафовут қилди

пайдо маърифат.

Бу орқали улуғ мутафаккир маърифатни кенгроқ тушунтиришга ҳаракат қилади. Чунончи, унинг талқинига кўра, оламда мавжуд бўлган барча мавжудоту махлуқот, жумладан, инсонлар ҳам Ҳаққи мутлақнинг муваққат намоёни бўлиб, охир-оқибат унга қўшилиб кетгувчилардир. Бу оламда ҳеч нарса ҳеч нарсага бегона эмас. Улар қайси йўлдан юрмасин, оламда ўзлари тутган ўринни англаш учун интилади. Бунда зид қарашларнинг бўлиши табиий, албатта. Алишер Навоий бу мухталифотни “биззарура” (табиий зарурият) сифатида талқин этади. Ана шу хилмахиллик маърифат илмининг тараққийсига, натижада ҳақиқатнинг тўла-тўкис ойдинлашувига хизмат қилади.

Ҳазрат Навоийнинг маърифат борасидаги тавсифлари, энг аввало, инсоннинг ўзлигини англаш ғоясига асосланади ва биз ҳозирги пайтда англаб турган маърифат тушунчаси азалий илдизларга эга эканини намоён қилади. Зеро, маърифат туб моҳияти билан ўқиш-ўрганиш, таълим ва тарбия олиш, олам ҳамда одам ҳақида илмий тафаккур даражасини оширишга қаратилган фаолиятни англатади.

Нафас ШОДМОНОВ,

филология фанлари доктори.

СЎНГГИ ЯНГИЛИКЛАР