XS.UZ
Ўзбекистон Президенти Бирлашган Араб Амирликлари ташқи ишлар ва халқаро ҳамкорлик вазирини қабул қилди Ташқи ишлар вазирлигида учрашув Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати ўнинчи ялпи мажлисининг очилиши тўғрисида Бандлик соҳасида давлат сиёсатини янада такомиллаштириш ва меҳнат органлари фаолияти самарадорлигини тубдан ошириш чора-тадбирлари тўғрисида Қадимий ёзма манбаларни сақлаш, тадқиқ ва тарғиб қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида «The Washington Times»: Ўзбекистондаги диний бағрикенглик бошқа мамлакатлар учун намунадир Сайёр қабуллар самараси Миллатлараро муносабатлар янада мустаҳкамланади «Баркамол авлод — 2017» машъаласи Жиззахга йўл олди Грузия маданияти кунлари Ўзбекистон Президенти Россия ички ишлар вазирини қабул қилди Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги Бош вазири Тереза Мэй Жаноби Олияларига Владимир Колокольцев: Ўзбекистон ички ишлар тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлардан ҳайратдамиз Ички ишлар органлари ёнғин хавфсизлиги бўлинмалари фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида Ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди БМТ халқаро ҳамжамиятни Ўзбекистонда давлат дастурининг амалга оширилиши билан таништирди Сарҳад билмас дўстлик Ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришда янгича ёндашув Файзулла Муллажонов Очиқлик, ошкоралик  ва масъулият Қурилиш саноатида йирик лойиҳа Бебаҳо маданий мерос ва сайёҳлик салоҳияти  Мурувват тадбирлари давом этмоқда Ўзбекистон — Туркманистон: Қардошлик ришталари мустаҳкамланиб, ҳамкорлик юксак натижалар бермоқда Тинчлик ва барқарорлик — тараққиётнинг муҳим омили Миллатлараро муносабатлар ва хорижий мамлакатлар билан дўстлик алоқаларини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида Мамлакатларимиз тараққиётига йўналтирилган дадил қадамлар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг мажлиси тўғрисида ахборот Ўзбекистон — Европа Иттифоқи: парламентлараро алоқалар кенгаймоқда Президент соврини — илғорларнинг илғорларига
  • 09 Февраль 2017

Муҳаббатнинг муаззам мадҳияси

Инсоният ҳаёти эркак ва аёл бутунлигида барқарор, бардавомдир. Шунга кўра, жамият тараққиётида эркаклар қанчалик муҳим роль ўйнаса, аёллар ҳам шунчалик аҳамиятли ўрин тутадилар. 

Шу боис мумтоз шеъриятнинг муҳташам куллиётида аёл, энг аввало, улуғ сиймо сифатида намоён бўлади.

Мисол учун, қалби муҳаббат туфайли самолар қадар юксалган чоғларда Алишер Навоий ёрни  “ҳусн шоҳи” дея улуғлайди; “ўлукни тиргузур лаълинг Масиҳосо калом айлаб” дея маҳбубанинг жонбахш лутфидан ҳайрат изҳор қилади; ёр-ку ёр, уни қадрлаганларга ҳам юз жонини фидо қилмоққа аҳд айлаб, ошиқона жўмардликни ҳадди аълосига кўтаради:

Ишқ ичра анинг фидоси юз жон

Ҳар жонки санга фидо бўлубтур.

Айни пайтда ҳазрат Навоий учун аёлнинг ибоси, адаби, хулқи бениҳоя қимматлидир. Шоир машҳур ғазалида “Оразидек ойдин эрконда гар этти эҳтиёт” дея ҳаёю андишани зимдан маъқуллайди. Яна:

Маҳбуб дурур гулу висоли матлуб,

Кўрмак ани гулбун узра 

билгил маҳсуб.

Базм ичра узуб кетурган 

эрмас марғуб,

Ул навъки мажлис ичра 

ўлган маҳбуб, —

деб ёзади у бир рубоийсида. Яъни аёл ўз ёри, оиласи билан гўзал. Даврама-давра кезишлар, турли базмлар, ўз азалий рутбасидан узоқлашиш аёлни узилган гул каби сўлдиради, хор қилади, демоқчи шоир. 

“Маҳбуб ул-қулуб” — Алишер Навоийнинг ҳаётий ва ижодий тажрибалари якуни, хулосалари жавҳари мужассамлашган асар. Китобнинг “Халойиқ аҳвол ва афъол ва ақволининг кайфияти” деб номланган “Аввалги қисм”и 40 фаслдан иборат бўлиб, шоир унда жамиятдаги турли тоифа ва табақаларнинг тавсифини беради. Бўлимнинг 37-фасли “Кадхудолиғ сифати ва хотунлар зикрида” деб номланган бўлиб, бу фаслда сўз аёллар хусусида боради. Худди ана шунинг ўзиёқ Алишер Навоий аёлларни жамиятнинг муҳим бўғини, аҳамиятли тоифаси, деб билганидан далолат беради. Шоир ўз даври кишиси сифатида, эркак зотининг жамиятдаги фаоллиги, давлат ва мамлакатга қиладиган хизмати миқёси аёл кишига боғлиқ, деб ҳисоблайди: “Мувофиқ тушса кадбону, давлат ва жамиятга бўлмоқдурур ҳамзону”. Агар аёл оқила бўлса, турмуш ободлиги ундан; ҳаётдан жафо етганда яхши аёл — дўсту ҳамдам, тақдирдан балолар юзланганда — ғамдошу ҳамнишин; улар фаришталарга яқин турадилар, бундай аёлга йўлдош, турмушдош бўлиш  саодат, тақдирнинг мубораклиги нишонасидир — ғазал мулкининг султони яхши аёлларни мана шундай улуғлайди. 

Алишер Навоий аёл сиймосида  энг қадрлаган сифат — бу, албатта ҳаё, иффат, вафо ва покликдир. Бир ўринда:

Юз туман нопок эрдин яхшироқ

Пок хотунлар аёғининг изи, —

дея шоир лутф этган. 

Аёлнинг покдомонлиги шунинг учун ҳам муҳимки, фақат улардангина солиҳ ва юксак фазилатли фарзандлар дунёга келади:

Покдомон зуафодин неки зоянда бўлур,

Руҳпарвардур, жонбахш 

зиҳи хилқати пок.

Шубҳасиз, аёл учун энг улуғ мартаба — оналикдир. Ўтмиш адабиётимизда аёлнинг бу рутбаси ҳам баланд пардаларда васф этилган. Улуғ мутафаккир онани “розиқи марсум”, яъни “қонуний ризқ берувчи” дея шарафлайди. Унинг насиҳатномаларида “Бошни фидо айла ато бошиға, Жисмни қил садқа ано қошиға”; ота ва онани тенг тутиб айтилган “Бу икининг хизматини бир бил, Ҳар неча ифрот эса, тақсир бил” қабилидаги гўзал ўгитлар бор. Шоир яна бир ўринда она сиймосини беҳад юксалтириб, “Ано ўрнин ато тутмас ўғилға, ...Ки имкон йўқтурур бўлмоқ аносиз” деб ёзади. “Арбаъин”да эса ҳадисларга таяниб, “Жаннат боғлари оналарнинг оёғи остидадир. Жаннат боғларини кўришни истасанг, онанинг оёғи -остида тупроқ бўлгил”, дея уқтиради. 

Нодира АФОҚОВА,

филология фанлари доктори.

 

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган