XS.UZ
Ўзбекистон — Қозоғистон: азалий дўстлик ва стратегик шерикликка асосланган ҳамкорликнинг янги босқичи Спортчи қизларга — Президент совғалари Қозоғистонда Ўзбекистон саноатининг салоҳияти намойиш этилди Маҳаллийлаштириш: Имконият ва истиқбол Асосий мақсад — таълим сифати ва самарадорлигини ошириш Битирувчиларга имтиёзли кредитлар Ёшлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг олди олинмоқда Сен борсан — мен борман, биз бормиз, Ватан... Меҳр-оқибат ва эзгулик айёми Буюк алломага эҳтиром Замонавий корпоратив бошқарув усуллари бизнесни самарали ташкил этиш гаровидир Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Жаноби Олийларига Фаровон ҳаёт, шоду хуррамлик ва укроналик Хорижлик дипломатлар Ўзбекистон халқини Наврўз байрами билан қутладилар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг мажлиси тўғрисида ахборот Ҳамжиҳатлик, бағрикенглик ва эзгулик ифодаси Журналистлик фаолияти истиқболи ва қонунчилик Ҳамкорлик учун қулай марказ «Қучоқ очиб халқ ичига борайлик...» Ўзбекистон халқига Наврўз табриги Бахтли-саодатли халқимизнинг энг қадимий ва файзли байрами Ўзбекистон ва Россия Президентлари бир-бирларини қутладилар Ўзбекистон ва Ҳиндистон Президентлари бир-бирларини қутладилар Ерик Утембаев: тинчлик, бирдамлик ва эзгулик айёми МДҲда энг бахтли мамлакат «Бу дамки эсиб насими наврўз...» Меҳр-мурувват ва ҳамжиҳатлик тимсоли Янги корхона иш бошлади Таъсис конференциялари ўтказилмоқда Қонун ижодкорлиги ва назорат-таҳлил фаолияти депутатлар диққат марказида
  • 09 Февраль 2017

Муҳаббатнинг муаззам мадҳияси

Инсоният ҳаёти эркак ва аёл бутунлигида барқарор, бардавомдир. Шунга кўра, жамият тараққиётида эркаклар қанчалик муҳим роль ўйнаса, аёллар ҳам шунчалик аҳамиятли ўрин тутадилар. 

Шу боис мумтоз шеъриятнинг муҳташам куллиётида аёл, энг аввало, улуғ сиймо сифатида намоён бўлади.

Мисол учун, қалби муҳаббат туфайли самолар қадар юксалган чоғларда Алишер Навоий ёрни  “ҳусн шоҳи” дея улуғлайди; “ўлукни тиргузур лаълинг Масиҳосо калом айлаб” дея маҳбубанинг жонбахш лутфидан ҳайрат изҳор қилади; ёр-ку ёр, уни қадрлаганларга ҳам юз жонини фидо қилмоққа аҳд айлаб, ошиқона жўмардликни ҳадди аълосига кўтаради:

Ишқ ичра анинг фидоси юз жон

Ҳар жонки санга фидо бўлубтур.

Айни пайтда ҳазрат Навоий учун аёлнинг ибоси, адаби, хулқи бениҳоя қимматлидир. Шоир машҳур ғазалида “Оразидек ойдин эрконда гар этти эҳтиёт” дея ҳаёю андишани зимдан маъқуллайди. Яна:

Маҳбуб дурур гулу висоли матлуб,

Кўрмак ани гулбун узра 

билгил маҳсуб.

Базм ичра узуб кетурган 

эрмас марғуб,

Ул навъки мажлис ичра 

ўлган маҳбуб, —

деб ёзади у бир рубоийсида. Яъни аёл ўз ёри, оиласи билан гўзал. Даврама-давра кезишлар, турли базмлар, ўз азалий рутбасидан узоқлашиш аёлни узилган гул каби сўлдиради, хор қилади, демоқчи шоир. 

“Маҳбуб ул-қулуб” — Алишер Навоийнинг ҳаётий ва ижодий тажрибалари якуни, хулосалари жавҳари мужассамлашган асар. Китобнинг “Халойиқ аҳвол ва афъол ва ақволининг кайфияти” деб номланган “Аввалги қисм”и 40 фаслдан иборат бўлиб, шоир унда жамиятдаги турли тоифа ва табақаларнинг тавсифини беради. Бўлимнинг 37-фасли “Кадхудолиғ сифати ва хотунлар зикрида” деб номланган бўлиб, бу фаслда сўз аёллар хусусида боради. Худди ана шунинг ўзиёқ Алишер Навоий аёлларни жамиятнинг муҳим бўғини, аҳамиятли тоифаси, деб билганидан далолат беради. Шоир ўз даври кишиси сифатида, эркак зотининг жамиятдаги фаоллиги, давлат ва мамлакатга қиладиган хизмати миқёси аёл кишига боғлиқ, деб ҳисоблайди: “Мувофиқ тушса кадбону, давлат ва жамиятга бўлмоқдурур ҳамзону”. Агар аёл оқила бўлса, турмуш ободлиги ундан; ҳаётдан жафо етганда яхши аёл — дўсту ҳамдам, тақдирдан балолар юзланганда — ғамдошу ҳамнишин; улар фаришталарга яқин турадилар, бундай аёлга йўлдош, турмушдош бўлиш  саодат, тақдирнинг мубораклиги нишонасидир — ғазал мулкининг султони яхши аёлларни мана шундай улуғлайди. 

Алишер Навоий аёл сиймосида  энг қадрлаган сифат — бу, албатта ҳаё, иффат, вафо ва покликдир. Бир ўринда:

Юз туман нопок эрдин яхшироқ

Пок хотунлар аёғининг изи, —

дея шоир лутф этган. 

Аёлнинг покдомонлиги шунинг учун ҳам муҳимки, фақат улардангина солиҳ ва юксак фазилатли фарзандлар дунёга келади:

Покдомон зуафодин неки зоянда бўлур,

Руҳпарвардур, жонбахш 

зиҳи хилқати пок.

Шубҳасиз, аёл учун энг улуғ мартаба — оналикдир. Ўтмиш адабиётимизда аёлнинг бу рутбаси ҳам баланд пардаларда васф этилган. Улуғ мутафаккир онани “розиқи марсум”, яъни “қонуний ризқ берувчи” дея шарафлайди. Унинг насиҳатномаларида “Бошни фидо айла ато бошиға, Жисмни қил садқа ано қошиға”; ота ва онани тенг тутиб айтилган “Бу икининг хизматини бир бил, Ҳар неча ифрот эса, тақсир бил” қабилидаги гўзал ўгитлар бор. Шоир яна бир ўринда она сиймосини беҳад юксалтириб, “Ано ўрнин ато тутмас ўғилға, ...Ки имкон йўқтурур бўлмоқ аносиз” деб ёзади. “Арбаъин”да эса ҳадисларга таяниб, “Жаннат боғлари оналарнинг оёғи остидадир. Жаннат боғларини кўришни истасанг, онанинг оёғи -остида тупроқ бўлгил”, дея уқтиради. 

Нодира АФОҚОВА,

филология фанлари доктори.

 

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган