XS.UZ
Халқ ичига кириб бориб, одамлар билан мулоқот қилиш — инсон манфаатларини таъминлашнинг муҳим омили Аҳолини тадбиркорликка кенг жалб этиш Жамият маънавий ҳаётининг асосий мезони Танқидий таҳлил ва шахсий жавобгарлик — ёрқин келажак пойдевори Бағрикенглик ва ҳамжиҳатлик — тараққиёт гарови Замонавий савдо мажмуаси «The Seoul Times»: «Ўзбекистоннинг давлат сиёсатида инсон манфаатлари устувордир» Кичик бизнес истиқболи ишбилармонларга берилган имтиёзларга бевосита боғлиқдир Қўшимча имконият Германияда Ўзбекистон тўқимачилик саноатининг тақдимоти Германияда Ўзбекистон тўқимачилик саноатининг тақдимоти Ёшлар камоли учун масъулмиз Солиқ маъмурчилиги хусусий сектор ривожига хизмат қилади Зарар миқдори ҳисоблаб чиқилди Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Жаҳон банки вице-президентини қабул қилди Фракцияларда ҳаётий масалалар, долзарб вазифалар кўриб чиқилди «Ўзбекистонда олиб борилаётган кенг қамровли иқтисодий ислоҳотлар юқори баҳога лойиқдир» Оналар кўнглидаги розилик — бу бутун халқимиз қалбидаги розилик ифодаси Замонавий саноат марказлари Имтиёз ташаббусга ундади Мақсад — тараққиётга кўмаклашиш Истомин Жоковични мағлуб этди Қўшимча даромад манбаи Юридик хизмат фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида Cоғлом авлод — келажак пойдевори Азизлари қадр топган юрт Смартфонлар бозори ривожланмоқда Юксак ишонч ва масъулият Дўстлик кечаси Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш — доимий эътиборда
  • 13 Июнь 2016

«...Ҳам аввал сўзу ҳам охир сўз»

Буюк ўзбек адабиётининг Алишер Навоийгача кечган даврини “навосиз” деб аташ малол келса-да, “низоми миллати ва-д-дин” (Абдураҳмон Жомий баҳоси) мақомига етган бадиият даражасидан туриб қаралганда, бир оз “навосиз” бўлиб кўриниши мумкин. Чунки Ҳазрат Навоийнинг навоси (бадиияти)дан навозиш олиш (баҳраманд бўлиш) ҳар кимга ҳам насиб этавермагани каби унга устоз бўларлик даражадаги адибларни эслатиш (ниҳоятда оз)нинг ўзи юқоридаги тахминни ҳақиқатга яқинлаштиради.

Мумтоз адабиётда сўзнинг муқаддас саналиши ва унинг асосида мукаммал бир санъат вужудга келиши сўзнинг буюк мўъжиза экани билан бевосита боғлиқ. Чунки сўзга дунёнинг ибтидоси, деб қараш ўйлаб топилган ҳикмат эмас, балки Яратганнинг ҳукми билан эканини яна Навоийнинг қуйидаги таърифи орқали англаймиз:

Сўз келиб аввалу жаҳон сўнгра,

Не жаҳон, кавн ила макон сўнгра.

Жаҳонга аввал сўз келган, йўқ ҳали жаҳон бир бўлмай туриб, борлиқ ва маконга сўз келгани муқаддас китобларимизда ҳам мавжуд. Дунё вужудга келишидан аввал “кун” — “ярал!” деган илоҳий сўз Яратганнинг қудратини рўёбга чиқарди:

Чунки мавжуд бўлди нуктаи “кун”,

Бўлди мавжуд тоза, йўқса куҳун.

Дунёнинг янгидан мавжудлиги, тўғрироғи, таваллудига “кун” — “ярал” сўзи сабаб бўлдики, йўқса “куҳун” шаклидаги борлиқ дунёга айланармиди?!

Сўз табъ (истеъдод)нинг фарзанди бўлгандагина у жонга пайванд бўлади. Табъи фарзанд эса зода (истеъдодли қилиб яратилган), яъни яралмишлар ичида эътиборлисидир. Шунинг учун ҳам ўзининг бутун истеъдоди сўз билан эканлигини англаган шоир ёзади:

Сўзни гар туз дедим 

вагар оздим,

Неки тақдир айладинг ёздим.

Килк ўлурда варақнигор манга,

Қайда бор эрди ихтиёр манга?

Ҳар не килким 

вараққа ёзди бу кун,

Килки тақдир ёзмиш эрди бурун.

Демак, шоирлик Навоий талқинича тақдир экан, у сўзнинг тузукларини билиш, у “кўз” орқали атрофга, дунёнинг боши ва охирига назар солиш ҳам зарурдир. Чунки сўз фақат ибтидо эмас, балки интиҳо ҳамдир, ҳатто интиҳогина эмас, балки бу икки қутб ўртасидаги мавжудлик белгисидир:

Ҳар киши даҳр аро ҳаёт топиб,

Сўнгғи дам сўз била нажот топиб.

Англа ул сўзни нуктаи тавҳид,

Ваҳдат аҳлида йўқ мунга тардид.

Бас, сени аввал ул қилиб зоҳир,

Санга ҳам аввал ўлди ҳам охир.

Аввалу охирингға солғил кўз,

Бил ҳам аввал сўзу ҳам охир сўз.

Ҳамидулла БОЛТАБОЕВ,

филология фанлари доктори,

профессор.

 

Мазкур рукиндаги бошқа мақолалар: « Мўъжизакор ижод олами Тасаввур дунёси »

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган