XS.UZ
Ўзбекистон Республикаси Президентининг АҚШга ташрифи самарали бўлди Ўзбекистон — АҚШ бизнес форуми Россия Федерацияси делегацияси ташрифи Ўзбекистон — дунё нигоҳида Тараққиёт ва фаровонлик йўлида Орол фожиаси — глобал муаммо Бюрократик тўсиқлар барҳам топмоқда Яхши қўшничилик ва мустаҳкам дўстлик ифодаси Ватан тақдирига дахлдорлик Кенг имконият ва соғлом рақобат савдо-иқтисодий алоқалар мустаҳкамланишига хизмат қилади Тарбия оиладан бошланади Харидоргир маҳсулотлар сири нимада? Бурчга содиқлик қасамёди Ўзбек кураши Осиё ўйинлари дастурига расман киритилди Рақамли иқтисодиёт ва сунъий интеллект «Соҳибқирон маънавияти» Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 72-сессиясидаги нутқи Ўзбекистон Президентининг АҚШга ташрифи Халқаро валюта жамғармасининг фармойиш берувчи директори Кристин Лагард баёноти Покистон Ислом Республикаси Қуролли Кучлари делегацияси ташрифи Ислом Каримов номидаги илмий-маърифий мемориал мажмуа кутубхонаси фонди яна 500 дан зиёд китоблар билан бойиди «Ўзбекистон — Евроосиёдаги янги иқтисодий тараққиёт замини» Ўзбекистон минтақада прагматик сиёсат олиб бормоқда Илму фан ва зиё маскани Болалар зарарли ахборот хавф-хатарларидан ҳимоя қилинади Аҳоли саломатлиги йўлида Юртимизда етиштирилган қовунлар европаликлар дастурхонида Миллат маънавиятига дахлдор масала Меҳнатимиз самараси шогирдлар камолида кўринади Ўзбекистон Президенти Америка Қўшма Штатларига келди
  • 13 Июнь 2016

Байтга нақшланган ҳикмат

Алишер Навоий шеърияти, ижодий мероси комил инсон ҳақидаги орзу-умидлар бўстони, эзгулик амалларидан воқиф қилувчи бадиий қомусдир.

Мутафаккир шоир ўз асарларида оламни яратишдан муддао — одамни яратиш, дея таъкидлаб ўтади. Яъни борлиқ ва ундаги гўзал нарсаларнинг барчаси жонли-жонсиз маҳлуқотлар орасида энг азиз ҳамда мукаррам бўлган инсон учундир. Бас, шундай экан, одамзод сийратида ҳам, суратида ҳам, яъни қалби ва амалларида шу шарафга шукроналик ҳамда масъулият туйғуси акс этмоғи лозим, шундагина у ҳақиқий инсон номига муносиб. 

Хўш, шоир наздида бу масъулият нималардан иборат? Аввало, инсонийликка зид бўлган такаббурлик, хушомадгўйлик, хасислик, жабр-зулм, жоҳиллик, баднафслик, тамагирлик каби иллатлардан йироқ бўлмоқ, одамийлик шевасини касб этмакдир. 

Навоий машҳур ғазалларидан бирида бадиийликнинг жуда юксак ва нафис нуқтасидан туриб, ушбу тушунчани қуйидагича таърифлайди: 

Одам авлодида камдур одамийлиғ шеваси,

Одам эрмас улки майли одамизод айлагай.

Шоир одам зотида адолатпешалик, иймон-эътиқод, аҳдга вафо, инсоф, диёнат, меҳр, садоқат, хайр-саховат, камтарлик янглиғ энг яхши фазилатларни кўришни истайди. “Аҳли жаҳондин хаста хотир” шоир бу байтнинг илк мисрасида одамлар орасида гўзал инсоний хулқ-атвор соҳибларини топиш мушкул эканлигини айтади.

Кейинги мисрада фикрини давом эттириб, мабодо, ана шундай кимса, яъни одамийликка майл қилган киши учраб қолгудек бўлса, у одам эмас, дея фавқулодда кескин мулоҳазани ўртага ташлайди. 

Ажабо! Ҳозиргина нокаслардан нолиб турган шоир ўзи орзу қилганига қарама-қарши ўлароқ, одамийликни касб қилган одамни одам эмас, деб турса, ундай ҳолда у ким?! Аслида, бу саволга жавоб чистондаги каби шу байтнинг ўзида яширинган. Шоир шу орқали ғазалхонни мулоҳаза, мушоҳада бобида фаолликка ундайди, бошқача айтганда, идрокини чархлайди. 

Байтни яна бир карра ўқинг. Хўш, жавобини топа олдингизми? Топган бўлсангиз, жуда соз. Эътибор қилинг, гап бу ёқда: одамийлик шевасидан йироқ кимсалар орасида гўзал инсоний хислатларни ўзида мужассам этган кишини учратиш ноёб ҳодиса ва бинобарин, қувончли ҳолдирки, шоир наздида, у — одам эмас, балки бамисоли фариштадир. 

Маълумки, фаришта, малойик ҳар қандай гуноҳдан фориғлик, поклик, бокиралик, беғуборлик тимсоли.

Байтдаги навоийона мухтасар хулоса, буюк ҳикмат ана шундай!

Отабек ИСМОИЛОВ,

Хоразм Маъмун академияси катта илмий ходими, 

Ўзбекистон Ёзувчилар 

уюшмаси аъзоси.

 

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган