XS.UZ
Халқ ичига кириб бориб, одамлар билан мулоқот қилиш — инсон манфаатларини таъминлашнинг муҳим омили Аҳолини тадбиркорликка кенг жалб этиш Жамият маънавий ҳаётининг асосий мезони Танқидий таҳлил ва шахсий жавобгарлик — ёрқин келажак пойдевори Бағрикенглик ва ҳамжиҳатлик — тараққиёт гарови Замонавий савдо мажмуаси «The Seoul Times»: «Ўзбекистоннинг давлат сиёсатида инсон манфаатлари устувордир» Кичик бизнес истиқболи ишбилармонларга берилган имтиёзларга бевосита боғлиқдир Қўшимча имконият Германияда Ўзбекистон тўқимачилик саноатининг тақдимоти Германияда Ўзбекистон тўқимачилик саноатининг тақдимоти Ёшлар камоли учун масъулмиз Солиқ маъмурчилиги хусусий сектор ривожига хизмат қилади Зарар миқдори ҳисоблаб чиқилди Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Жаҳон банки вице-президентини қабул қилди Фракцияларда ҳаётий масалалар, долзарб вазифалар кўриб чиқилди «Ўзбекистонда олиб борилаётган кенг қамровли иқтисодий ислоҳотлар юқори баҳога лойиқдир» Оналар кўнглидаги розилик — бу бутун халқимиз қалбидаги розилик ифодаси Замонавий саноат марказлари Имтиёз ташаббусга ундади Мақсад — тараққиётга кўмаклашиш Истомин Жоковични мағлуб этди Қўшимча даромад манбаи Юридик хизмат фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида Cоғлом авлод — келажак пойдевори Азизлари қадр топган юрт Смартфонлар бозори ривожланмоқда Юксак ишонч ва масъулият Дўстлик кечаси Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш — доимий эътиборда
  • 13 Июнь 2016

Байтга нақшланган ҳикмат

Алишер Навоий шеърияти, ижодий мероси комил инсон ҳақидаги орзу-умидлар бўстони, эзгулик амалларидан воқиф қилувчи бадиий қомусдир.

Мутафаккир шоир ўз асарларида оламни яратишдан муддао — одамни яратиш, дея таъкидлаб ўтади. Яъни борлиқ ва ундаги гўзал нарсаларнинг барчаси жонли-жонсиз маҳлуқотлар орасида энг азиз ҳамда мукаррам бўлган инсон учундир. Бас, шундай экан, одамзод сийратида ҳам, суратида ҳам, яъни қалби ва амалларида шу шарафга шукроналик ҳамда масъулият туйғуси акс этмоғи лозим, шундагина у ҳақиқий инсон номига муносиб. 

Хўш, шоир наздида бу масъулият нималардан иборат? Аввало, инсонийликка зид бўлган такаббурлик, хушомадгўйлик, хасислик, жабр-зулм, жоҳиллик, баднафслик, тамагирлик каби иллатлардан йироқ бўлмоқ, одамийлик шевасини касб этмакдир. 

Навоий машҳур ғазалларидан бирида бадиийликнинг жуда юксак ва нафис нуқтасидан туриб, ушбу тушунчани қуйидагича таърифлайди: 

Одам авлодида камдур одамийлиғ шеваси,

Одам эрмас улки майли одамизод айлагай.

Шоир одам зотида адолатпешалик, иймон-эътиқод, аҳдга вафо, инсоф, диёнат, меҳр, садоқат, хайр-саховат, камтарлик янглиғ энг яхши фазилатларни кўришни истайди. “Аҳли жаҳондин хаста хотир” шоир бу байтнинг илк мисрасида одамлар орасида гўзал инсоний хулқ-атвор соҳибларини топиш мушкул эканлигини айтади.

Кейинги мисрада фикрини давом эттириб, мабодо, ана шундай кимса, яъни одамийликка майл қилган киши учраб қолгудек бўлса, у одам эмас, дея фавқулодда кескин мулоҳазани ўртага ташлайди. 

Ажабо! Ҳозиргина нокаслардан нолиб турган шоир ўзи орзу қилганига қарама-қарши ўлароқ, одамийликни касб қилган одамни одам эмас, деб турса, ундай ҳолда у ким?! Аслида, бу саволга жавоб чистондаги каби шу байтнинг ўзида яширинган. Шоир шу орқали ғазалхонни мулоҳаза, мушоҳада бобида фаолликка ундайди, бошқача айтганда, идрокини чархлайди. 

Байтни яна бир карра ўқинг. Хўш, жавобини топа олдингизми? Топган бўлсангиз, жуда соз. Эътибор қилинг, гап бу ёқда: одамийлик шевасидан йироқ кимсалар орасида гўзал инсоний хислатларни ўзида мужассам этган кишини учратиш ноёб ҳодиса ва бинобарин, қувончли ҳолдирки, шоир наздида, у — одам эмас, балки бамисоли фариштадир. 

Маълумки, фаришта, малойик ҳар қандай гуноҳдан фориғлик, поклик, бокиралик, беғуборлик тимсоли.

Байтдаги навоийона мухтасар хулоса, буюк ҳикмат ана шундай!

Отабек ИСМОИЛОВ,

Хоразм Маъмун академияси катта илмий ходими, 

Ўзбекистон Ёзувчилар 

уюшмаси аъзоси.

 

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган