XS.UZ
Ўзбекистон Республикаси фуқаролигига қабул қилиш тўғрисида Қатъий мақсад, пухта режа, қулай шароит муваффақиятларга эришишнинг муҳим омилидир Оилаларнинг турмуш фаровонлигини юксалтириш Ижтимоий аҳамиятга молик лойиҳалар қўллаб-қувватланмоқда Фаолият самарадорлигини оширишга қаратилган тадбирлар Одил судлов ва замонавий талаблар Илм-фан ривожи — жадал тараққиёт гарови Китоб байрами Экскурсия етакчилари салоҳияти Экскурсия етакчилари салоҳияти Ўзбекистон Республикаси суд тизими тузилмасини тубдан такомиллаштириш ва фаолияти самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида Ҳаракатлар стратегияси —  ислоҳотларнинг янги босқичи Пул муомаласи ва ҳисоб-китоб халқимиз учун қулай шаклда бўлади Илғор агротехнологиялар ва замонавий ёндашувлар Маданият ва спорт ривожи истиқболлари Эзгуликнинг табаррук ошёни Самимий қутловлар Эзгу ташаббуслар, изчил ислоҳотлар Илм-фан тараққиётига юксак эътибор Йўллар ободлиги — иқтисодий ривожланиш омили Халқчил институт ва самарали фаолият Билимли, жисмонан етук ва фидойи Кўмирнинг чакана нархи 13 фоиз арзонлашди Етти хазинанинг бири Фанлар академияси фаолияти, илмий-тадқиқот ишларини ташкил этиш, бошқариш ва молиялаштиришни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида Соғлом авлод — давлат ва жамият таянчи Аҳоли билан мулоқот ва амалий тажриба «Профилактика куни» тадбирлари бошланди Қулай инвестиция муҳити иқтисодиётимиз юксалишига хизмат қилмоқда «Олтин қалам»: Ижодий изланиш ва рағбат
  • 26 Март 2016

Хуррамлик ва саодат фасли

Мумтоз адабиётимиз, хусусан, Алишер Навоий асарларида баҳор ва Наврўз бот-бот тилга олинган. Зеро, улуғ шоир Наврўз кунини қадр кечасидек муборак ва хосиятли кун, деб атайди.

Шунингдек, 1489 йилда Наврўз байрами ва Рамазон ҳайити бир кунга тўғри келганини “Фавойид ул-кибар” девонининг 420-ғазалида қуйидагича тавсифлаган:
Мувофиқ кийдилар, бўлмиш магар Наврўз ила байрам,
Чаман сарви ёшил хилъат, менинг сарви равоним ҳам.
ўазал бошдан-охиргача баҳор фаслида яшнаб, одамларнинг кўзига нур ва қалбига сурур бағишловчи сарв дарахти ҳамда сарвиқомат дилбарнинг таърифига бағишланган. Бу билан Навоий кўкламнинг ҳаётбахш насимидан уйғониб, боғбоннинг ҳайратига сабаб бўлган дарахтларнинг жилваси Наврўз баҳонасида яшил рангдаги кийими билан олам аҳлини ўзига маҳлиё айлаган паризоднинг хироми байрам устига байрамдек бўлиб, вужуд  ва руҳнинг яйрашига олиб келади, дея таъкидлайди. Наврўз ва ҳайитнинг бир кунга тўғри келишини Навоий яхшиликка йўйиб, азалий қадриятлар ўз моҳиятига кўра, бири-бирини инкор этмасдан, аксинча, мазмунан бири-бирини бойитиши, кишиларни бирдамлик, аҳилликка чорлашини айтган.
Кейинги байтларда сарвқомат ёрнинг тасвири берилади: сарв дарахти баҳор насимидан мева тугмасдан, беҳосил умри хавфидан тебраниб турган пайтда, дилбарнинг шамолдек еладиган учқур, қора отда сайрга чиқиши, сарв дарахтига қўниб, гул шавқида сайраётган булбул билан юзи қизариб, терлари шабнамдек товланиб турган гулрухсор нигор тавсифи кўнгилга хушнудлик, фараҳ олиб киради. Бу сатрларни ўқиган кишида беихтиёр баҳорий кайфият пайдо бўлади:
Чаман сарви қолиб бебар, менинг сарвим бўлуб дилбар,
Ани ел айлабон музтар, бу елдин секретиб адҳам.
Қўнуб ул сарв уза булбул, чекиб гул шавқидин ғулғул,
Бу сарв узра очилиб гул, анга тердин тушуб шабнам.
Мажозий маънода сарв — руҳий ҳуррият тимсоли,
сабо — тонгги ёқимли ҳамда майин шамол. Сабо тонг чоғи, кўклам ва ёз фаслларида эсиб, дов-дарахтлар, гулу гиёҳларни қишки уйқудан уйғотади. Гуллар чангланиб, дарахтлар мева тугишига муҳим омил бўлиб хизмат қилади. Боғдаги сарв шамол тебранишидан ҳар замонда ерга қараб энкайишини тамсил қилган шоир, бир лаҳза бўлса-да, йўлида нигорон, тупроқдек хоксор ошиқнинг ҳолига назар солишига умид боғлайди. Ана шу байтдан бошлаб, мажозий муҳаббат ҳақиқий ишққа етказувчи кўприк сифатида талқин қилинади:
Қилиб оҳим сари парво, буён майл этмадинг қатъо,
Сабодин, эй қади раъно, бўлур ҳам сарв гаҳ-гаҳ хам.
Кейинги байтда шоир гул фасли ва гулюзлар даври ўткинчи эканлигини таъкидлаб, огоҳлик ҳамда маърифат келтирувчи, муштоқликни зиёда этувчи майдан сипқоришни истайди. Бу билан шоир яхши кунларни ғанимат деб билиш, шодлик ва хурсандчилик, висол ҳамда дийдор онларидан шукроналик ҳиссини туйиш, байрам кунларида вақтни сарҳисоб қилиб, ойдин келажакни бугундан қуриш лозимлигини таъкидлайди. Бунга эса, фақат огоҳлик, маърифат ва иштиёқ билан етишмоқ мумкин:
Бу боғ ичра май, эй соқийки, бормен асру муштоқи
Ки, анда сарв ҳам боқий эмас, гул аҳди ҳам маҳкам.
Навоий хуррамлик ва саодат ёр висолида эканлигини, боғу бўстон сайри ва очилган гуллар тамошоси ошиқ кўнглини шод этолмаслигини таъкидлайди. Бу, биринчидан, ошиқлик маслагининг баённомаси бўлса, иккинчи томондан, инсон — энг мукаррам зот, табиат гултожи, ҳар қандай байрам фақат яқин ва азиз инсонлар билан нишонланиши мумкинлигининг шоирона ифодасидир. Шу сабабли, улуғ шоир наврўзий ғазалини дўст дийдори тилаги билан тугаллайди:
Навоий, кўйин эт манзил, юзу қаддиға бўл мойил
Ки, боғ этмас сени хушдил, гулу сарв айламас хуррам.

Олимжон ДАВЛАТОВ,
навоийшунос.

Мазкур рукиндаги бошқа мақолалар: « Юрт таърифи «Гулу сабза айёмида бўлди тўй...» »

Кўриш қобилияти чекланганлар учун

A- A A+

Кўп ўқилган